Hasta Hakları Nelerdir?

Hasta hakları, bireylerin sağlık hizmetlerinden yararlanırken sahip oldukları temel hak ve özgürlüklerin tümünü kapsayan bir kavramdır. Bu haklar, bireylerin insan onuruna uygun bir şekilde sağlık hizmeti almasını, kişisel verilerinin korunmasını, doğru bilgilendirilmesini, tedavi sürecine aktif katılımını ve sağlık hizmeti sağlayıcılarına karşı belirli yükümlülüklerinin korunmasını sağlar.

Hasta hakları kavramı, sağlık hizmeti sunanlarla hastalar arasındaki ilişkiyi düzenlemeyi ve dengelemeyi amaçlar. Bu doğrultuda, hasta haklarını tek bir yasal düzenleme altında toplayan Hasta Hakları Yönetmeliği 1998 yılında yürürlüğe girmiştir. Hasta Hakları Yönetmeliği’nde; hastanın bilgilendirilmesi, hastanın tıbbi muayeneye göstereceği rıza, hastanın uyması gereken kurallar gibi hususlar düzenlenmiştir.

Hasta Kimdir?

Bedence, ruhça ve sosyal bakımdan tam bir iyilik halinde bulunmadığından sağlık hizmetlerinden yararlanmaya ihtiyacı bulunan kimseler ile estetik gayesi, sünnet, tıbbi endikasyon bulunmadığı halde kürtaj işlemi gibi sebeplerle sağlık hizmeti talebinde bulunan kimseler “hasta” olarak tanımlanabilir. Hasta Hakları Yönetmeliği’nde ise “Sağlık hizmetlerinden yararlanma ihtiyacı bulunan kimse” şeklinde geniş bir tanım yapılmıştır.

Sağlık hizmetleri kavramından yalnızca tedavi maksatlı sağlık hizmetleri değil, bunun dışında koruyucu, önleyici, rehabilite edici sağlık hizmetleri de anlaşılmalıdır.

Hasta Hakları Nedir?

Hasta hakları, bireyin sağlık hizmeti alma sürecinde sahip olduğu tüm hakları ve bu hakların korunmasını sağlayan ilkeleri ifade eder. Sağlık hizmeti alırken, bireyler sadece tedavi gören kişiler olarak değil, aynı zamanda bilinçli ve aktif katılımcılar olarak sağlık sürecinde yer alırlar. Hasta hakları, bireylerin pasif birer alıcı olmaktan çıkarılarak, kendi sağlıkları üzerinde söz sahibi olmalarını sağlayan bir kavramdır. Bu haklar, sağlık hizmetlerinin etik ve hukuki temeller üzerine inşa edilmesini hedefler ve bu sayede hizmet kalitesini yükseltmeyi amaçlar.

1998 yılında yürürlüğe giren Hasta Hakları Yönetmeliği’nde hasta hakları şu şekilde tanımlanmıştır:

“Sağlık hizmetlerinden faydalanma ihtiyacı bulunan fertlerin, sırf insan olmaları sebebiyle sahip bulundukları ve T.C. Anayasası, Milletlerarası Anlaşmalar, Kanunlar ve diğer mevzuat ile teminat altına alınmış bulunan haklarını ifade eder.”

Bu tanım, hasta haklarının yalnızca sağlık hizmeti ihtiyacı olan bireyler için geçerli olmadığını, insan olma temelinde evrensel bir hak olarak tanındığını vurgular. Hasta hakları, Anayasa, uluslararası anlaşmalar ve diğer yasal düzenlemelerle koruma altına alınmış olup, sağlık hizmeti veren tüm kuruluşlar ve çalışanları tarafından dikkate alınması gereken bir unsurdur.

Hasta hakları, bireylerin sağlık hizmetlerinden yararlanırken sahip oldukları temel hakları kapsayan geniş bir kavramdır. Türkiye’de hasta hakları, 1998 yılında yürürlüğe giren Hasta Hakları Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Bu yönetmelik, hastaların sağlık hizmetlerinden yararlanırken sahip oldukları hakları detaylı bir şekilde açıklamaktadır.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Sağlık Bakanlığı Hasta Hakları Yönetmeliği” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Hasta Hakları

Hasta hakları, insanların hayatlarını sağlıklı bir şekilde sürdürebilmeleri veya yitirdikleri sağlıklarına yeniden kavuşmasını sağlamak üzere onlara yardımcı olan ve sağlık hizmeti veren kişilerle olan ilişkilerinde bir ‘’insan’’ olarak sahip oldukları hakların bütünüdür. Hasta Hakları konu başlıkları aşağıdaki gibidir:

Sağlık Hizmetlerinden Faydalanma Hakkı,

Adalet ve Hakkaniyete Uygun Olarak Faydalanma Hakkı,

Bilgi İsteme Hakkı,

Sağlık Kuruluşunu Seçme ve Değiştirme Hakkı,

Personeli Tanıma, Seçme ve Değiştirme Hakkı,

Öncelik Sırasının Belirlenmesini İsteme Hakkı,

Tıbbi Gereklere Uygun Teşhis, Tedavi ve Bakım Hakkı,

Tıbbi Gereklilikler Dışında Müdahale Yasağı Hakkı,

Ötenazi Yasağı Hakkı,

Tıbbi Özen Gösterilmesi Hakkı.

Sağlık Durumu İle İlgili Bilgi Alma Hakkı:

Bilgilendirmenin Kapsamı,
Kayıtları İnceleme Hakkı,
Kayıtların Düzeltilmesini İsteme Hakkı,
Bilgi Vermenin Usulü,
Bilgi Verilmesi Caiz Olmayan Ve Tedbir Alınması Gereken Haller,
Bilgi Verilmesini Yasaklama Hakkı.

Hasta Haklarının Korunması

Mahremiyete Saygı Gösterilmesi Hakkı,
Rıza Olmaksızın Tıbbi Ameliyeye Tabi Tutulmama Hakkı,
Bilgilerin Gizli Tutulması Hakkı.

Tıbbi Müdahalede Hastanın Rızası

Hastanın Rızası ve İzin Hakkı,
Tedaviyi Reddetme ve Durdurma Hakkı,
Rıza Formu,
Alışılmış Olmayan Tedavi Usullerinin Uygulanması,
Rızanın Şekli ve Geçerliliği,
Organ ve Doku Alınmasında Rıza,
Aile Planlaması Hizmetleri ve Gebeliğin Sona Erdirilmesi,
Rızanın Kapsamı ve Aranmayacağı Haller.

Tıbbi Araştırmalar

Tıbbi Araştırmalarda Rıza,
Gönüllünün Korunması ve Bilgilendirilmesi,
Rıza Alınmasının Usulü ve Şekli,
Küçüklerin ve Mümeyyiz Olmayanların Durumu,
İlaç ve Terkiplerin Araştırma Amacıyla Kullanımı.

Diğer Haklar

Güvenliğin Sağlanması Hakkı,
Dini Vecibeleri Yerine Getirebilme ve Dini Hizmetlerden Faydalanma Hakkı,
İnsani Değerlere Saygı Gösterilmesi ve Ziyaret Hakkı,
Refakatçi Bulundurma Hakkı,
Hizmetin Sağlık Kurum ve Kuruluşu Dışında Verilmesi.

Sorumluluk ve Hukuki Korunma Yolları

Müracaat, Şikayet ve Dava Hakkı.

Hastaların ve yakınlarının hasta haklarının ihlali durumunda dava, şikâyet ve başvuru hakları vardır.

Madde 42- Hastanın ve hasta ile ilgili bulunanların, hasta haklarının ihlali halinde, mevzuat çerçevesinde her türlü müracaat, şikayet ve dava hakları vardır.

“Şikayet hakkı, diğer bir deyimle hak arama özgürlüğü ; Anayasanın 36. maddesinde; “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir” şeklinde yer almıştır. Hak arama özgürlüğü bu şekilde güvence altına alınmış olup; kişiler, gerek yargı mercileri önünde gerekse yetkili kurum ve kuruluşlara başvurmak suretiyle kendilerine zarar verenlere karşı haklarının korunmasını, yasal işlem yapılmasını ve cezalandırılmalarını isteme hak ve yetkilerine sahiptir.” (Yargıtay 4. Hukuk Mahkemesi 2014/8658 E., 2015/4102 K.)

Sağlık hizmetlerinden yararlanırken herhangi bir hasta hakkı ihlali ile karşılaşırsak bu konudaki başvurumuzu;

Hasta Hakları Birimlerine
SABİM’e
BİMER’e
CİMER’e

yapabilirsiniz.

Bazı durumlarda, hasta haklarına ilişkin ihlaller daha ciddi tıbbi hatalarla ilgili olabilir. Bu durumda hasta, malpraktis (tıbbi hata) nedeniyle tazminat talep etmek amacıyla hukuk yoluna başvurabilir. Hatalı tıbbi müdahaleye maruz kalan hasta, hukuki ve cezai yaptırım talebinde bulunabilir. Aşağıdaki adımlar izlenebilir:

Hatalı Tıbbi Müdahale Nedeniyle Tazminat Davası Açmak: Hatalı tıbbi müdahale durumlarında, hasta malpraktis nedeniyle maddi ve manevi tazminat talep edebilir. Bu süreçte hukuki danışmanlık almak önerilir. Konuya ilişkin detaylı bilgi almak için
Hatalı Tıbbi Müdahale Cezai Yaptırım Talep Etmek: Doktorun ağır ihmali ya da kasten yaptığı bir hata nedeniyle cezai sorumluluğu varsa, hasta ceza davası açabilir.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Malpraktis Davası” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Hasta Sorumlulukları

Hastaların sorumlukları da bulunmaktadır. Kendi sağlığı ile ilgili süreçlerde sorumluluk almak, hekime karşı dürüst olmak, önceki tanı ve tedaviye ilişkin bilgiyi gizlememek, hekimin ve sağlık ekibinin önerilerin uymak etik açıdan hastaların başlıca sorumlulukları arasındadır.

Başvurduğu sağlık kurum ve kuruluşunun kural ve uygulamalarına uygun davranır.
Hasta sağlık, sosyal güvenlik ve kişisel bilgilerindeki değişiklikleri zamanında bildirmek zorundadır.
Hasta sevk işlemleri ile ilgili resmi evraklarının kurallara uygun şekilde düzenlenmiş olmasından sorumludur. (Yeşil Kartlı hastaların sevk zinciri ile Trafik kazalarında istenen Kaza tutanağı vb. evraklar )
Hasta katılımcı bir yaklaşımla teşhis ve tedavi ekibinin bir parçası olduğu bilinciyle hareket eder.
Yakınmalarını, daha önce geçirdiği hastalıkları, gördüğü tedavileri ve tıbbi müdahaleleri, eğer varsa halen kullandığı ilaçları ve sağlığıyla ilgili bilgileri mümkün olduğunca eksiksiz ve doğru olarak verir.
Hekim tarafından belirlenen sürelerde kontrole gelmeli ve tedavisinin gidişatı hakkında geri bildirimlerde bulunmalıdır.
Hasta randevu tarihine ve saatine uyar ve değişiklikleri ilgili yere bildirir.
İlgili mevzuata göre öncelik tanınan hastalar ile diğer hastaların ve personelin haklarına saygı gösterir.
Personele sözlü ve fiziki saldırıya yönelik davranışlarda bulunmaz.
Haklarını ihlal edildiğini düşündüğünde veya sorun yaşadığında Hasta Hakları Birimi’ne başvurur.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Hasta Hakları İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Sonuç

Hasta hakları ihlali durumunda, gerekli başvurular yapılarak sağlık hizmeti sağlayıcılarının yasal ve etik sorumluluklarını yerine getirmeleri sağlanabilir. Hasta haklarınızın ihlali durumunda hak kaybına uğramamak için bizimle İLETİŞİM geçiniz.

Hasta Kimdir?