Mirasçılıktan Çıkarma (Iskat)

Mirasçılıktan çıkarma, diğer adıyla ıskat, Türk Medeni Kanunu kapsamında mirasbırakana (muris) saklı paylı mirasçısını miras hakkından yoksun bırakma yetkisi tanıyan bir ölüme bağlı tasarruf işlemidir. Halk arasında “mirastan men” olarak da bilinse de, doğru hukuki terim mirastan çıkarma ya da ıskattır. Bu işlem, mirasbırakanın saklı paylı mirasçısını miras hakkından tamamen veya kısmen mahrum bırakmasını sağlar.

Mirastan men olarak bilinen mirasçılıktan çıkarma,  mirasçının, aile bağlarını önemli ölçüde zedelenmesi halinde,  mirastan men edilerek mirastaki saklı payına ulaşmasını engelleyebilen istisnai bir düzenlemedir. Mirasçılıktan çıkarma işlemi, ölüme bağlı tasarruflar olan “Miras Sözleşmesi” veya “Vasiyetname” yolu ile yapılabilmektedir.  Miras bırakanın yaptığı bu ölüme bağlı tasarrufta muhakkak çıkarma sebebini belirtmesi gerekmektedir. Ayrıca belirtmek gerekir ki, çıkarılan kimse tarafından gerekli koşulların oluşması halinde tenkis ve iptal davaları açılabilecektir.

Mirasçılıktan Çıkarma (Iskat) Sebepleri

Kanun koyucu sınırlı hallerde, saklı paylı mirasçıların mirasçılıktan çıkarılmasına olanak vermiştir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda, “Cezai (Olağan) Iskat” ve “Koruyucu (Aciz Sebebiyle) Iskat” olmak üzere iki farklı çıkarma hali düzenlenmiştir. Buna göre, miras bırakanın saklı paylı mirasçısının bazı davranışları, aile bağlarının önemli ölçüde zedelenmesine neden olmuşsa, “Cezai (Olağan) Iskat” hali gündeme gelebilecektir. Bu durumda mirastan çıkarılan kimse, mirasçılık sıfatını kaybedecektir. “Koruyucu (Aciz Sebebiyle) Iskat” ise, borç ödemekten aciz olan saklı paylı mirasçının, sahip olduğu saklı miras payının yarısının, alt soyuna özgülenmesidir. Bu durumda borç ödemeden aciz belgesi bulunan alt soyun, bütün miras payının alacaklılara geçmesi önlenerek çıkartılan kimsenin alt soyunun mirastan pay alabilmesi istenmiştir.

Mirasçılıktan çıkarma sebepleri, kanunda sınırlı olarak sayılmış olup, bunların dışında bir sebebe dayanılarak mirasçılıktan çıkarma işleminin gerçekleştirilmesi mümkün değildir.

Cezai (Olağan) Iskat

Cezai (olağan) ıskat, Türk Medeni Kanunumuzun 510. maddesinde düzenlenmiş olan mirasçılıktan çıkarma türüdür.

Türk Medeni Kanunumuzun 510. Maddesine Göre:

“Aşağıdaki durumlarda mirasbırakan, ölüme bağlı bir tasarrufla saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarabilir: 1. Mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse, 2. Mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse.”

Türk Medeni Kanunumuzun 510. maddesinde belirtilen şartlarından birinin gerçekleşmesi aranmaktadır. Miras bırakan noterde bu sebeplerden hangisinin gerçekleştiğini belirterek mirasçılıktan çıkarma vasiyetnamesini düzenleyecektir. Onun açısından hayattayken bir yargılama süreci olmayacaktır. Peki bu şartların gerçekleşip gerçekleşmediği nasıl denetlenecektir?

Mirasçılıktan çıkartılan mirasçı, açacağı dava ile bu şartların gerçekleşmediği, yani mirasçısına karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini yerine getirdiği veya ona karşı ağır bir suç işlemediği iddiası ile dava açtığında, bunun aksini, mirastan faydalanan diğer mirasçılar kanıtlamak zorunda kalacak, ispat yükü davalı tarafta olacaktır. Eğer davalı taraf, vasiyetnamede belirtilen mirasçılıktan çıkarma sebeplerinin gerçek olduğunu kanıtlayamazsa veya Mahkeme yeterli görmez ise, miras bırakanın mirasçılıktan çıkarma yönündeki vasiyeti saklı paya (mahfuz hisseye) kadar geçerli olacak, mahfuz hisse açısından vasiyetname iptal edilecektir. Aksi olursa, yani davalı taraf mirasçılıktan çıkarma sebeplerinin varlığını kanıtlar ise, miras, miras bırakanın alt soyuna geçecektir. Eğer miras bırakan aynı zamanda bu payın ne yapılacağı noktasında vasiyetnamesinde tasarrufta bulunmuşsa, bu pay mirasçının alt soyuna da geçmeyecektir.

Koruyucu (Aciz Sebebiyle) Iskat

Mirasbırakanın altsoyu olan mirasçı hakkında borç ödemeden aciz belgesi düzenlenmiş olması halinde mirastan çıkarmaya “Koruyucu (Aciz Sebebiyle) Iskat” denilmektedir. Mirastan çıkarmanın bu halinde mirasbırakan tarafından hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan mirasçının çocukları koruma altına alınmaya çalışılmaktadır. Mirasçılıktan çıkarmanın bu halinde dikkat edilmesi gereken husus, koruyucu ıskatın yalnızca mirasbırakanın altsoyu olan mirasçılar açısından söz konusu olabilecek nitelikte bir müessese olduğudur. Çünkü bu durum koruyucu ıskatın düzenlenmiş olduğu Türk Medeni Kanunumuzun 513. maddesinde açıkça düzenlenmiştir.

Türk Medeni Kanunumuzun 513. Maddesine Göre:

“Mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu, saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir. Ancak, bu yarıyı mirasçılıktan çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülemesi şarttır. Miras açıldığı zaman borç ödemeden aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgenin kapsadığı borç tutarı mirasçılıktan çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa, mirasçılıktan çıkarılanın istemi üzerine çıkarma iptal olunur.”

Bu hüküm, mirasçının borçları yüzünden miras payının alacaklılarına geçmesini önleyerek, mirasın altsoya aktarılmasını (altsoyu koruma amacını) sağlar.

Mirastan Çıkarma Nasıl Yapılır?

Mirasçılıktan çıkarma ölüme bağlı tasarruf olduğu için iki türlü yapılabilir. bunlardan ilki vasiyetname ile mirastan çıkarma; diğeri ise miras sözleşmesi ile mirasçılıktan çıkarmadır. Bu yollardan biri ile mirasçılıktan ıskat mümkündür. Mirastan çıkarma, bu yollardan hangisiyle gerçekleşirse gerçekleşsin miras bırakanın mirastan çıkarmak için öne sürdüğü ve kanuna uygun neden veya nedenler ile açık irade beyanı, vasiyetname ya da sözleşmede belirtilmelidir.

Saklı paylı mirasçının mirastan çıkartılabilmesi, ilişkin bir vasiyetname ya da miras sözleşmesi düzenlemesi ile mümkün olduğundan miras bırakan sağken yapılabilmektedir. Aynı zamanda, mirastan çıkarmak için düzenlenen vasiyetname ve sözleşme, mirastan çıkartılış nedenlerinin gerçekleşmesinin ardından düzenlenebilmektedir. Mirasçılıktan çıkartılan saklı paylı mirasçı, bu durumda mirastan pay alamamakla birlikte tenkis davası da açamaz.

Vasiyetname ile Mirastan Çıkarma

Miras bırakanın son arzu ve isteklerini belirli koşullar çerçevesinde sözlü ya da yazılı olarak bildiren belgelere vasiyetname denir. Vasiyetname, Türk Medeni Kanunu’nda ölüme bağlı tasarruf olarak düzenlenmiştir. Türk Medeni Kanunu, tasarruf özgürlüğünün sınırları dahilinde miras bırakana vasiyetname ile malvarlığının tamamı veya bir kısmında tasarrufta bulunabilme imkanı tanımaktadır. Vasiyetname ile yapılacak mirastan çıkarmanın vasiyetname için arana tüm şartları taşıması gerekir. Bu konularda sorun yaşamamak adına vasiyetnamenin resmi vasiyetname yöntemiyle düzenlenmesinde fayda bulunmaktadır.

Ayrıca hazırlanacak vasiyetnamende miras bırakanın mirasçılıktan çıkarma nedenlerini mutlaka belirtmiş olması gerekir. Mirasçılıktan çıkarma sebebinin belirtilmemesi durumunda mirasçılıktan çıkarmanın iptali davası açılarak mirasçılıktan çıkarmanın iptalini sağlamak mümkündür.

Vasiyetnamede Iskat Nasıl Yazılmalıdır?

Mirasçılıktan çıkarma, vasiyetname aracılığıyla yapılır ve içeriğin hukuki geçerlilik kazanabilmesi için son derece dikkatli kaleme alınması gerekir. Doğru bir ıskat vasiyetnamesi şu unsurları içermelidir:

• Kimden Çıkarıldığının Açıkça Belirtilmesi : Çıkarılan kişinin adı, soyadı ve T.C. kimlik numarası yazılmalıdır. ” Küçük Oğlum” veya “Büyük Kızım” gibi belirsiz ifadeler ileride yoruma açık olabilir.
• Somut Gerekçenin Yazılması : “Hayırsız Evlat” veya “Beni Arayıp Sormadı” gibi muğlak ifadeler yeterli değildir. Hangi eylemin gerçekleştiği, tarihi ve nasıl yaşandığı somut biçimde anlatılmalıdır.
• Çıkarılan Payın Akıbetinin Belirlenmesi : Payın diğer mirasçılara mı kalacağı, torunlara mı geçeceği ya da bir kuruma mı bağışlanacağı net olarak yazılmalıdır.
• Delil ve Belgeler : Vasiyetname ile birlikte saklanan belgeler (tanık beyanları, resmi şikayet kayıtları ve hastane raporları vb.) ıskat gerekçesini destekler nitelikte olmalıdır.

DİKKAT : Gerekçenin yetersiz veya muğlak kalması halinde mahkeme ıskatı geçersiz sayar; bu durumda çıkarılan mirasçı saklı payını geri alır.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Vasiyetnamenin İptali Davası” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Miras Sözleşmesi ile Mirasçılıktan Çıkarma

Miras sözleşmesi, miras bırakan ile mirasçı arasında yapılan ve mirasçı yararına bağlayıcı ölüme bağlı bir tasarrufta bulunulan sözleşmedir. Miras sözleşmesinde, hem tek bir taraf hem de her iki taraf mirasları üzerinde tasarrufta bulunabilmektedir. Belli bir bedel karşılığında ya da bedelsiz yapılabilen miras sözleşmesinde tasarrufta bulunulabileceği gibi mirasçılıktan çıkarma da yapılabilmektedir.

Mirastan Çıkarma Ne Zaman Yapılır?

Saklı paylı mirasçının mirastan çıkartılması, bunu belirten bir vasiyetnamenin veya bir miras sözleşmesinin düzenlenmesi ile mümkündür. Bu nedenle mirastan çıkarma, miras bırakan kişinin sağlığında yapılabilmektedir. Mirasçılıktan çıkarma, ya saklı payın bütününe ilişkin ya da bir kısmına ilişkin de olabilmektedir. Mirastan çıkarmanın yapıldığı zaman dilimi de önemlidir. Bu kapsamda vasiyetname veya miras sözleşmesinin düzenlenmesi, mirastan çıkarma nedenlerinin gerçekleşmesinin ardından yapılmalıdır. Mirastan çıkarma nedenleri gerçekleşmeden yapılacak sözleşmenin iptali istenebilir.

Vasiyetnamede ve miras sözleşmesinde mirasçılıktan çıkarma nedeni ile olaylara somut bir şekilde yer verilmesi şarttır. Miras bırakan kişi ile mirasından çıkardığı mirasçının daha sonra barışması halinde mirasçılıktan çıkarma kendiliğinden ortadan kalkmamaktadır. Miras bırakanın vasiyetnamesini iptal etmesi veya yeni bir vasiyetname düzenlemesi gerekmektedir. Böylece miras bırakan, mirasçısını mirastan men etme beyanını geri alabilmektedir.

Sözlü beyan, mirastan çıkarma işleminin ortadan kalkmasına yeterli değildir. Bazı durumlarda miras bırakan kişi, saklı paylı mirasçısını yasada belirtilmiş olan mirastan çıkarma nedenleri oluşmadan haksız yere mirasçılıktan çıkarmaktadır. Bu gibi bir durumda, saklı paylı mirasçının menfaatinin korunması büyük önem taşımaktadır. Bu tür haksızlıkları önlemek açısından kanunumuz gereğince mirasçılıktan çıkarmaya itiraz ve mirastan menin iptal mümkündür.

Haksız yere mirastan men edilen saklı paylı mirasçı, mirastan çıkarmanın iptali davası açabilmektedir. Saklı paylı mirasçı, mirasçılıktan haklı nedenlerle çıkartıldığı takdirde hem mirastan pay alamaz hem de tenkis davası açamaz. Eğer mirasçılıktan çıkartılan saklı paylı mirasçı, miras bırakandan daha önce ölürse payı, mirasçının altsoyuna ya da yasal mirasçılarına kalmaktadır. Bu arada saklı paylı mirasçının altsoyu, mirasçı miras bırakandan önce ölmüş gibi saklı payı talep edebilmektedir.

Mirasçılıktan Çıkarmanın Sonuçları

Mirasçılıktan çıkarmanın gerçekleştiği hallerde, saklı paya sahip mirasçı miras payının tamamını kaybettiğinden mirasçılık sıfatını da kaybedecektir. Şayet mirasçılıktan çıkarılanın saklı paylı mirasçıları varsa, mirasçılıktan çıkarılanın mirasçılık sıfatını kaybettiği miras payı saklı paylı mirasçılarına intikal edecektir. Bir diğer deyişle, mirasçılıktan çıkarılan hayatını kaybetmiş gibi mirasçıları miras payı üzerinde hak sahibi olacaktır.

Mirasçının, koruyucu mirasçılıktan çıkarma kapsamında mirastan çıkarılması halinde ise, kısmi bir mirasçılıktan çıkarma söz konusu olduğundan mirasçı, mirasçılık sıfatını kaybetmeyecek, miras paylaşımına saklı payının yarısı oranında katılım sağlayacaktır.

• Mirasçılıktan çıkarma işleminin en tabi sonucu, çıkarılan kişinin miras payından mahrum kalmasıdır.
• Usulüne uygun şekilde yapılan mirastan ıskat işleminden sonra çıkarılan kişi tenkis davası açamaz.
• Mirasçılıktan çıkarılan kişinin miras payı, aksine bir hüküm yoksa altsoyuna kalır. 
• Mirastan ıskat işlemi, mirastan çıkarılan kişinin altsoyunun saklı payını ortadan kaldıramaz ve altsoy tenkis davası açabilir.
• Mirasbırakan, mirasçılıktan çıkarma işlemi ıskat sebebi konusunda düştüğü açık bir yanılgı nedeniyle yapmışsa, ıskat işlemi geçersiz olur.
• Mirasçılıktan çıkarılan kişi mirasçılıktan çıkarılmanın iptali davası açabilir.
• Iskat sebebinin gerçekleştiğini ispat yükü, çıkarma işleminden yararlanan mirasçılara ve vasiyet alacaklılarına düşer.
• Iskat sebebinin gerçekleştiği ispat edilememiş yahut ıskat sebebi gösterilmemiş ise mirastan çıkarma ancak mirasbırakanın tasarruf edebildiği oranda geçerli olur. 

Mirasçılıktan Çıkarma (Iskat) ile Mirastan Mahrumiyet Arasındaki Fark

Miras hukukunda birbirine yakın iki kavram olan ıskat ve mirastan mahrumiyet sıkça karıştırılır:

• Mirasçılıktan Çıkarma (Iskat) : Miras bırakanın kendi iradesiyle, vasiyetname veya miras sözleşmesiyle gerçekleşir. Saklı paylı mirasçılar bile ıskat edilebilir; Ancak kanuni gerekçe şarttır.
• Mirastan Mahrumiyet (Miras Ehliyetsizliği) : Kanundan doğar, miras bırakanın iradesine bağlı değildir. Miras bırakanı ya da onun yakınlarını öldüren veya öldürmeye teşebbüs eden, vasiyetnameyi tahrif eden kişiler, kanun gereği mirasa ehil sayılmaz.

DİKKAT : Ehliyetsizlik halinde ayrıca bir dava açılmasına gerek yoktur; kanun gereği kendiliğinden gerçekleşir. Iskat ise mutlaka miras bırakanın açık irade beyanını gerektirir.

Mirasçılıktan Çıkarma İşlemi Geri Alınabilir Mi?

Mirastan çıkarma işlemi için vasiyetname hazırlayan mirasbırakan bazı hallerde bu işlemi geri almak isteyebilir. Bu durumda mirastan çıkarma işlemi miras bırakan tarafından yeni bir vasiyetname düzenlenerek geri alınabilecektir. Bu nedenle mirastan çıkarma işlemi geri dönüşsüz bir işlem değildir. Miras bırakanın tasarrufuyla geri alınmak istenirse yeni bir vasiyetname düzenlenip, önceki düzenlediği vasiyetnamenin geçersiz olduğu belirtilmelidir.

Mirastan çıkarma işlemi miras bırakan tarafından kendi isteğiyle sağlığında geri alınmamışsa mirastan çıkarılan kişi miras bırakanın vefatından sonra mirastan çıkarma işlemine itiraz edebilir. Bu durumda mirastan çıkarılan mirasçı mirastan çıkarma sebebinin gösterilmemiş olması ve gösterilmişse mevcut olmadığını iddia ediyorsa mirastan çıkarmanın iptali davası açabilir.

Mirasçılıktan çıkarma işlemi miras bırakan kişinin sağlığında hazırlayacağı yeni bir vasiyetname ile geri alınabilir. Miras bırakan sağlığında yeni bir vasiyetname yapmamışsa mirastan men edilen kişi miras bırakanın vefatından sonra mirastan çıkarma sebeplerinin mevcut olmadığını ileri sürerek dava açabilir.

Mirastan Çıkarmaya İtiraz

Cezai nitelikteki çıkarmada, mirasçılıktan çıkarılan mirasçı tarafından çıkarmayı içeren ölüme bağlı tasarruf, “İptal Davası” ya da “Tenkis Davası” ile iptal ettirebilir.

Mirastan Çıkarmanın İptali Davası

Mirasçılıktan çıkarma işleminin gerçekleştirileceği ölüme bağlı tasarrufta mutlaka mirasçılıktan çıkarma sebebinin belirtilmesi gerektiğini, aksi takdirde mirasçılıktan çıkarılan mirasçının itirazı üzerinde mirasbırakanın iradesine aykırı sonuçların meydana gelebileceğini belirtmiştik. Bu husus da Medeni Kanunumuzun 512. maddesinde düzenlenmiştir.

Türk Medeni Kanunu’nun 512. Maddesine Göre:

“Mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakan ancak buna ilişkin tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmişse geçerlidir. Mirasçılıktan çıkarılan kimse itiraz ederse, belirtilen sebebin varlığını ispat, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer. Sebebin varlığı ispat edilememiş veya çıkarma sebebi tasarrufta belirtilmemişse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir; ancak, mirasbırakan bu tasarrufu çıkarma sebebi hakkında düştüğü açık bir yanılma yüzünden yapmışsa, çıkarma geçersiz olur.”

Mirasçılıktan çıkarılan mirasçı tarafından mirasçılıktan çıkarma işleminin iptali davası açılabilecektir. Bu davada mirastan çıkarılan mirasçı tarafından mirasçılıktan çıkarma sebebinin gerçekleşmemiş olduğu ya da ölüme bağlı tasarrufta herhangi bir mirasçılıktan çıkarma sebebinin gösterilmemiş olduğu hususu ileri sürülebilir.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Mirasçılıktan Çıkarmanın İptali Davası” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Tenkis Davası

Mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakan ancak buna ilişkin tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmişse geçerlidir. Mirasçılıktan çıkarmayı içeren ölüme bağlı  tasarrufta, çıkarma sebebi gösterilmemişse veya gösterilen sebep çıkarma için yeterli değilse, çıkarılan mirasçı, mirasçılıktan çıkarma tasarrufu sebebiyle çıkarmadan yararlanan mirasçı veya vasiyet alacaklılarından saklı payının tenkis edilmesini talep edebilecektir.

Mirasçılıktan çıkarılan kimse itiraz ederse, belirtilen sebebin varlığını ispat, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer. Çıkarmadan yararlanan mirasçı veya vasiyet alacaklısı gösterilen sebebin yeterli olduğunu veya çıkarılan hakkında mevcut olduğunu ispat edemezse, mirasçılıktan çıkarılan mirasçı saklı payı oranında yasal miras hakkını alır.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Tenkis Davası” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Sonuç

Mirasbırakanın mirastan çıkarma için yapmış olduğu ölüme bağlı tasarrufun doğru hazırlanması çok önemlidir. Zira mirasbırakanın taslak metinlerle hazırladığı vasiyetnamenin geçersiz olması mirastan çıkarma tasarrufunu da etkileyecektir. Böyle bir durumda da mirasçının iptal ve tenkis davası açma hakkı gündeme gelecektir. Mirastan çıkarma sürecinde hatalı ve ihmali işlemler hem mirasbırakan hem de mirasçı adına oldukça ciddi hak kayıpları yaratmaktadır. Ortaya bir mağduriyet çıkmaması adına bizimle İLETİŞİM geçiniz.