Yargı Harçları Nedir?

Yargı yoluna başvurma harcı, mahkemelere veya diğer yargı mercilerine başvuruda bulunan tarafların, başvurunun kabul edilmesi için ödemesi gereken bir ücrettir. Bu harç, genellikle dava açma, itiraz, temyiz veya diğer yargı süreçlerinde talep edilir.

Yargı yoluna başvurma harcı, başvurulan yargı merciine, davanın türüne ve niteliğine göre değişiklik gösterebilir. Her ülkede ve yargı sisteminde harç miktarları farklılık arz edebilir. Türkiye’de, Harçlar Kanunu çerçevesinde belirlenen tarifelere göre hesaplanan bu harçlar, başvuru yapılan mahkeme türüne göre de değişkenlik gösterebilir.

Yargı yoluna başvurma harcı, genellikle davanın başında peşin olarak ödenir ve ödeme yapılmadığı takdirde başvuru işlemi tamamlanmaz. Ancak, bazı durumlarda mahkeme, harç muafiyeti veya indirim uygulayabilir; bu da özellikle maddi durumu elverişsiz olan kişiler için geçerlidir. Harç ödemeleri, mahkemeye veya ilgili yargı mercilerine başvuru sırasında belgelerle birlikte sunulmalıdır.

DİKKAT : Adalet Bakanlığı’nın her yıl, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 120. maddesinin (1). fıkrasına göre yayınladığı, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Gider Avansı Tarifesi ‘ne göre Harç ve Gider Avansı hesaplanmaktadır.

Hukuki Kaynağı

Harçlar hukukumuzda Anayasa’nın vergi ödevi başlıklı 73. maddesinin 3.fıkrasına göre;

“Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.”

denilmek suretiyle kanunu olmayan bir harcın uygulanamayacağı düzenlenmiştir.

Harçlara ilişkin kanuni düzenlemeler ise 492 Sayılı Harçlar Kanunu’nda yer almaktadır. Mahkeme ve İcra Harçları, söz konusu Harçlar Kanunu’nda düzenlenmiştir. Yasal dayanağını ise Anayasa, Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve İcra İflas Kanunu’ndan almaktadır.

Mahkeme harçlarının yasal dayanağı olan Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 120’nci maddesinin birinci fıkrasına göre;

“Davacı, yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenecek olan tutarı, dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır.”

İcra harçlarının yasal dayanağı olan İcra ve İflas Kanunu’nun 15’inci maddesine göre;

“İcra ve iflas harçlarını kanun tayin eder. Kanunda hilafı yazılı değilse, bütün harç ve masraflar borçluya ait olup neticede ayrıca hüküm ve takibe hacet kalmaksızın tahsil olunur. İcra takiplerinde, müzahereti Adliye kararları takibe yetkili İcra Mahkemesi tarafından Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 465 ve müteakip maddelerine tevfikan ittihaz olunur.”

Yargı Harçları Nelerdir?

Yargı harçları, mahkemelerde gerçekleştirilen farklı hukuki işlemler için tahsil edilir. İşte yaygın yargı harçları:

• Dava Harcı / Başvuru Harcı: Mahkemede bir davanın açılması için ödenir. Bu harcın miktarı, davanın değerine bağlı olarak nispi veya sabit (maktu) olabilir.
• İtiraz Harcı: Mahkeme kararlarına itiraz edilirken tahsil edilir. Harcın oranı, itiraz edilen davanın niteliğine göre değişiklik gösterebilir.
• Keşif Harcı: Mahkemenin yerinde inceleme yapması gerektiğinde alınır.
• Islah Harcı: Davanın seyri sırasında dilekçe veya taleplerin değiştirilmesi durumunda ödenir. Örneğin, belirsiz alacak davalarında talep miktarının artırılması durumunda uygulanır.
• İstinaf ve Temyiz Harçları: Mahkeme kararlarına karşı bir üst mahkemeye başvurulduğunda ödenir. Bu harç, karar harcı ve başvuru harcı olmak üzere iki çeşittir.
• İhtiyati Tedbir Harcı: Dava sonuçlanmadan önce bir malın korunması veya bir işlemin engellenmesi gibi acil durumlarda alınır.
• İhtiyati Haciz Harcı: Borçlunun malvarlığının dava sonuçlanmadan kaybolmasını önlemek için tahsil edilir.

Yargı Harcı Hesaplama

Dava harcı hesaplamada (Mahkeme harç ve gider hesaplama) dikkate alınması gereken temel hususlar, aşağıda listelenmiştir.

• Mahkemenin Türü
• Harcın Maktu Yahut Nispi Olması
• Davaya Konu Uyuşmazlığın Değeri
• Tanık Sayısı
• Taraf Sayısı
• Bilirkişi Sayısı
• Avukat Sayısı
• Keşif Yapılıp Yapılmaması

gibi işlemlere göre dava harç masrafı hesaplamasının sonucu değişebilir.

Harç Türleri

492 Sayılı Harçlar Kanunu’na göre harçlar iki ana kategoriye ayrılır.

Maktu Harçlar

Maktu harçlar, sabit bir üret olarak belirlenmiştir ve genellikle parasal değeri olmayan veya kolayca ölçülemeyen işlemler için uygulanır. Örneğin, belge onayı, nüfus kayıt işlemleri ya da pasaport başvuruları gibi durumlarda maktu harç uygulanır. Bu harçların tutarı belirli bir tarifeye dayandığı için şartlar ne olursa olsun sabittir. Bu nedenle uygulaması kolay ve yaygın bir yöntemdir.

Nispi Harçlar

Nispi harçlar, harca konu olan işlemin değerine göre hesaplanır. Örneğin, bir davanın değeri ne kadar yüksekse, ödenecek nispi harç miktarı da o kadar artar. Nispi harçlar, genellikle maddi değeri olan işlemler için tercih edilir. Tarifelerde, nispi harçların hangi işlemler için hangi oranlarda uygulanacağı açıkça belirtilmiştir. Bu sayede, davanın maddi boyutuna uygun bir tahsilat sistemi hedeflenir.

Yargı Harcı Nasıl Ödenir?

• Banka Ödemeleri: Anlaşmalı bankaların şubelerinden ödenir. Banka dekontu mahkemeye sunulmalıdır.
• Online Ödeme Sistemi: E-devlet veya UYAP kullanılarak hızlı ve kolay bir ödeme yapılabilir. Dekont dava dosyasına eklenmelidir.
• Posta Yoluyla Ödeme: Uzak bölgelerde yaşayanlar için posta yoluyla ödeme imkânı vardır.
• Mahkeme Vezneleri: Adliyelerdeki veznelerden nakit veya kart ile ödeme yapılabilir.

Yargı Harçlarının Ödenmemesi Durumunda Ne Olur?

Yargı harçları, hukuki işlemler için yasal bir zorunluluktur. Harcın ödenmemesi durumunda dava başlatılamaz veya yargı süreci ilerleyemez. Ayrıca, ödenmeyen harçlar nedeniyle dava reddedilebilir veya işlem askıya alınabilir. Ancak, maddi durumu yetersiz olan bireyler, adli yardım talebi ile yargı harcından geçici olarak muaf tutulabilir. Bu durumda harçlar, dava sonunda haksız çıkan taraftan tahsil edilmek üzere devlet tarafından karşılanabilir.

Sonuç

Dava harçları ve masrafları, adalet hizmetinin sunulması sırasında devletin talep ettiği yargılama giderleridir. Mahkemeye başvurmadan önce bu giderlerin doğru hesaplanması, davanın süreci açısından büyük önem taşır. Her dava türüne göre farklılık gösteren harç ve masraf hesaplamaları yapılmadan, yüksek tutarlarla karşılaşılabilir. Hak kaybına uğramamak için bizimle İLETİŞİM geçiniz.