Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu ve Cezası

Cumhurbaşkanı’na hakaret suçu, Türk Ceza Kanunu‘nun 299. maddesinde “Devletin Egemenlik Alametlerine ve Organlarının Saygınlığına Karşı Suçlar” başlığı altında düzenlenmiştir. Bu suç, devletin egemenlik sembollerine ve organlarına karşı işlenen bir suç türüdür. Bu suç ile devleti temsil eden Cumhurbaşkanının saygınlığının korunması amaçlanmaktadır. Cumhurbaşkanı’na yöneltilen hakaret, bu bağlamda devletin saygınlığını zedelemek ve Cumhurbaşkanının temsil ettiği devletin manevi değerlerine zarar vermek anlamına gelir. Bu suç, sadece bireyin özgür ifade hakkını kullanmak adına eleştiri sınırlarını aşması durumunda ortaya çıkar. Yasalar, Cumhurbaşkanı’nın devletin maneviyatını temsil ettiğini ve ona gösterilen saygının korunması gerektiğini belirtir. Bu nedenle, Cumhurbaşkanına yönelik hakaret içeren ifadeler, devletin sembollerine ve saygınlığına karşı işlenmiş bir suç olarak kabul edilir. Bu kapsamda, suçu işleyenler hakkında 1 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. 

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Türk Ceza Kanunu” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunun Unsurları Nelerdir?

Cumhurbaşkanı’na hakaret suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 299. maddesinde düzenlenmiş olup, suçun oluşabilmesi için belirli unsurların bulunması gerekmektedir. Bu unsurlar maddi ve manevi unsurlar olarak ikiye ayrılır.

Maddi Unsurlar

Bu suçun maddi unsuru, hakaret teşkil eden fiillerin veya sözlerin Cumhurbaşkanı’na yöneltilmesi ile gerçekleşebilir. Hakaretin sözlü, yazılı veya görsel yollarla işlenmesi mümkündür.

• Sözlü Hakaret :  Küfür, ağır eleştiri sınırlarını aşan küçük düşürücü ifadeler, onur kırıcı sözler.
• Yazılı Hakaret : Sosyal medya, gazeteler, makaleler veya herhangi bir yazılı metin aracılığıyla yapılan hakaret içerikli ifadeler.
• Görsel Hakaret : Karikatürler, fotoğraflar veya hakaret içerikli görsellerin paylaşılması.
• Fiili Hakaret : Cumhurbaşkanına yönelik aşağılayıcı hareketler.

Manevi Unsurlar

Cumhurbaşkanı’na hakaret suçunun manevi unsuru, kasten işlenmesi gerekliliğidir. Yani, failin bilinçli olarak ve hakaret kastı ile hareket etmesi gerekir.

• Failin bilinçli olarak Cumhurbaşkanı’na yönelik hakaret içeren söz veya fiilde bulunması
• Haksız fiilin alenen veya özel olarak işlenmesi (Aleniyet halinde ceza 1/6 oranında artar)
• Suçun kovuşturulmasının Adalet Bakanının iznine bağlı olması

Cumhurbaşkanı’na Hakaret Suçunun Cezası

Türk Ceza Kanunu‘nun m.299’da yer alan Cumhurbaşkanı’na hakaret suçunun cezası, 1 yıl ila 4 yıl hapis cezasıdır. Türk Ceza Kanunu‘nun m.125’te düzenlenen alelade hakaret suçundan farklı olarak suçun cezası daha yüksektir. Suçun alenen işlenmesi durumunda ise verilecek cezanın 6’da 1 oranında artırılması gündeme gelecektir. Bu itibarla, bu suç tipinde alelade hakarete göre çok daha yüksek ceza öngörülmüştür. Gerçekten Türk Ceza Kanunu‘nun m.125’te düzenlenen normal hakaret suçunun cezası 1 yıla kadar hapisken, bu suç tipinde cezanın üst sınırı 4 yıldır.

Hakim, TCK madde 61’de belirtilen hususları göz önüne alarak bu sınırlar arasında kesin bir ceza belirler. Bu kapsamda, suçun işleniş şekli, ağırlığı, zaman ve yeri, nitelikli halleri, cezada indirim yapılması gibi hususlar net cezanın belirlenmesinde önem taşır. 

İnternet Yoluyla Cumhurbaşkanı’na Hakaret Suçu

Alelade hakaret suçu gibi Cumhurbaşkanına yönelik hakaret suçu da aynı şekilde internet yoluyla işlenmesi mümkün olan bir suç tipidir. Genellikle Cumhurbaşkanına yönelik işlenen hakaret suçunun genelde haber sitelerine yazılan yorumlarla işlendiği görülmektedir.

Facebook, Twitter, Instagram gibi sosyal medya sitelerinde yapılan paylaşımlarla da suçun işlendiği görülmektedir. Bu itibarla internet yoluyla hakaret suçu işlendiği iddiası gündeme geldiğinde failin tespiti önem arz etmektedir. Bu durumlarda çoğu zaman IP adresi üzerinden failin kimlik ve adres bilgilerine ulaşılmaktadır.

Suçun internet ortamında işlenmesi bazı durumlarda suçun ağırlaştırıcı sebebi olabilmektedir. Zira bir internet sitesine yazılan hakaret içeriğini internet ortamında pek çok kişi görebilmektedir ve bu da aleniyet unsuru oluşturmaktadır. Bu itibarla bu suçun internet suçları olarak karşımıza çıkması mümkündür.

DİKKAT : Yargıtay, haber sitesine yapılan yorum vasıtasıyla işlenen hakaret suçlarında aleniyet koşulunun gerçekleştiği sonucuna varmaktadır. 

Sosyal Medyada Cumhurbaşkanı’na Hakaret

Cumhurbaşkanı’na hakaret suçları nedeniyle açılan savcılık soruşturmalarının ve ceza davalarının büyük kısmının X (Twitter) başta olmak üzere sosyal medya paylaşımlarından kaynaklandığı herkes tarafından bilinmektedir. Hakaret niteliğinde paylaşım yapan kişilerin isim ve soyadları hesaplarında açıkça yazıyorsa bu kişilerin hakkında soruşturma açılması hızlı bir şekilde olmaktadır.

Soruşturma ve Kovuşturma

Bu suçun takibi şikayete bağlı olmadığı ve resen soruşturma yürütüldüğü için savcılar doğrudan soruşturma başlatabilmektedir. Ancak bu suç nedeniyle kovuşturma başlatılabilmesi için Adalet Bakanlığı‘nın izni gerekmektedir. Dolayısıyla Cumhurbaşkanına hakaret eyleminin işlendiğini tespit eden cumhuriyet savcısı, soruşturma başlatıp tamamlayacaktır. Ardında bu suçtan dava açmak üzere kovuşturma izni için Adalet Bakanlığı’na başvuracaktır.

DİKKAT : Bu suç nedeniyle kovuşturma başlatılabilmesi için Adalet Bakanlığı‘nın izni gerekmektedir. 

Cumhurbaşkanı’na Hakaret Suçunda İfade Özgürlüğü

İfade özgürlüğüne Avrupa İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinin 19. maddesinde, Avrupa İnsan Haklan Sözleşmesinin 10/1.maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 25 ve 26. maddelerinde yer verilmiş olup birbirlerine paralel şekilde; “Herkes görüşlerini açıklama ve anlatım özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, kanaat özgürlüğü ile kamu otoritelerinin müdahalesi ve Ülke sınırları söz konusu olmaksızın haber veya fikir almak ve verme özgürlüğünü de içerir.” biçiminde yer edilmiştir. Yönetimi ve yöneteni eleştirebilmek demokrasinin gereğidir. Cumhurbaşkanı’na Hakaret Suçunda ağır eleştiri kapsamında kalan, saygı sınırlarını aşan, nezaket dışı ifadeler hakaret ve sövme kapsamında değerlendirilmemektedir. Bu nedenle hapis cezasıyla cezalandırılmak oldukça ağır olacaktır. Dolayısıyla Cumhuriyet Savcısı ve Mahkeme Hakimine bu durumu en iyi şekilde anlatmak ve iyi bir savunma yapmak Cumhurbaşkanı’na Hakaret Suçunda ceza almamak veya düşük bir ceza alarak erteleme hükümlerinden faydalanmak için oldukça önemlidir.

DİKKAT : İfade özgürlüğü elbette sınırsız değildir. Küfür ile onur şeref ve saygınlığı zedeleyici sözler ifade özgürlüğü kapsamında değildir. 

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Türkiye Cumhuriyeti Anayasası” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Cumhurbaşkanı’na Hakaret Suçunda Yargılama Süreci

• Şikayet ve Soruşturma : Hakaret suçunun işlendiği iddia edildiğinde, mağdur veya kamu otoriteleri tarafından şikayet dilekçesi verilerek savcılık soruşturma başlatır.
• Adalet Bakanının İzni : Soruşturma açılabilmesi için Adalet Bakanının izni gereklidir.
• İddianame ve Dava : Eğer bakanlık izin verirse, savcılık tarafından iddianame hazırlanarak dava açılır.
• Mahkeme Süreci ve Ceza : Mahkeme, suçun işlendiğine kanaat getirirse sanığa 1 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası verebilir.
• Cezanın Ertelenmesi veya Para Cezasına Çevrilmesi : Hakim, failin geçmişi, pişmanlık durumu ve suçun işlendiği bir durumda olayların ilişkisi ya da bağlantısı değerlendirerek cezanın ertelenmesine ya da adli para cezasına çevrilmesine karar verebilir.

Cumhurbaşkanı’na Hakaret Suçunda Zamanaşımı

Cumhurbaşkanı’na hakaret suçu nedeniyle dava zamanaşımı süresi 8 yıldır.

Basın yoluyla işlenen suçlarda dava açılması için 5187 sayılı Basın Kanunu’nun m. 26’daki hak düşürücü sürelerin aşılmaması gerekir. Buna göre, basılı eserin savcılığa teslim edildiği veya teslim edilmemişse suçun öğrenildiği tarihten itibaren günlük yayınlarda iki ay, diğer yayınlarda dört ay içinde açılmalıdır.

2954 sayılı Türkiye Radyo Televizyon Kanununun 28. maddesinin son fıkrasında “Bu madde kapsamına giren suçlardan ve haksız fiilerden dolayı yayının yapıldığı tarihten başlayarak altmış gün içinde açılmayan davalar dinlenmez” hükmünü taşımaktadır. Ancak bu hüküm önceden kayda alınarak yapılan yayınlarla ilgilidir. Canlı yayınlar genel hükümlere tabi olacaktır.

Cumhurbaşkanı’na Hakaret Suçunda Görevli Mahkeme

Ceza miktarı göz önünde bulundurulduğunda görevli mahkeme, Asliye Ceza Mahkemesidir. Cumhurbaşkanı’na hakaret suçundan hakkında iddianame düzenlenen sanık Asliye Ceza Mahkemesinde yargılanır.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Cumhurbaşkanı’na Hakaret Suçu ve Cezası İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Sonuç

Görüldüğü üzere suçun unsurları ve yargılama süreci oldukça tekniktir. Bir ifadenin eleştiri mi yoksa hakaret mi olduğu, matufiyet şartının gerçekleşip gerçekleşmediği gibi konular, ceza davasının sonucunu doğrudan etkiler. Bu nedenle Türk Ceza Kanunu‘nun m.299 kapsamında bir soruşturma veya dava ile karşı karşıya iseniz, sürecin en başından itibaren bizimle İLETİŞİM geçiniz.