Zimmet Suçu ve Cezası

Zimmet suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 247, 248 ve 249. maddelerinde “Kamu İdaresinin Güvenilirliğine ve İşleyişine Karşı Suçla”‘ başlığı altında düzenlenmiştir. Kamu görevlisi görevi nedeniyle zilyetliği kendisine devredilmiş olan veya koruma ve gözetimiyle yükümlü olduğu malı kendisinin veya başkasının zimmetine geçirirse beş yıldan on iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Kamu görevlisinin suçun açığa çıkmaması için hileli davranışlar sergilemesi durumunda bu hapis cezasının miktarı artarken, kamu görevlisinin söz konusu malı bir süre kullandıktan sonra iade etmesi halinde ceza miktarı azalacaktır. Kamu görevlisinin zimmetine geçirdiği malın değerinin az olması durumunda verilecek ceza miktarı indirilecektir. Zimmet suçunun faili sadece kamu görevlileri olabilir.

DİKKAT : Zimmet suçu, Türk Ceza Kanunu’nda kamu görevlileri için düzenlenmiş bir suçtur. Ancak özel sektörde benzer nitelikte fiiller işlendiğinde, bu davranışlar zimmet kapsamında değil, farklı suç tipleri çerçevesinde değerlendirilir. Örneğin özel sektörde çalışan bir kişinin, işverenin malını veya parasını kendi menfaatine kullanması halinde “güveni kötüye kullanma suçu” veya “hırsızlık suçu” gündeme gelir. Dolayısıyla özel sektör çalışanı hakkında zimmet hükümleri uygulanmaz.

Zimmet Suçunun Benzer Suçlardan Farkı

Görevi kötüye kullanma; kamu görevlisinin görevinin getirdiği sorumlulukları yerine getirmemesinden kaynaklanan genel kapsamlı bir suçtur.

İrtikap ise; icra edilen kamu görevinin verdiği yetki ve nüfuz kullanılarak mağduru yarar sağlamaya zorlamak şeklinde meydana gelir. Örneğin; bir kamu hastanesinde ameliyat yapmak ya da muayene etmek için doktorun hastadan para istemesi irtikap suçunu oluşturmaktadır.

Rüşvet ise bir anlaşma şeklinde gerçekleşen çok failli bir suç olup bir işin yapılması için, lehine işlem yapılan ve kamu görevlisi arasında para ya da benzeri çıkar alışverişi olmaktadır. Örneğin; bir hakime dosyada lehe karar verilmesi için ödeme teklif edilmesi ve hakimin de bunu kabul ederek verilen ödemeyi alması rüşvet suçuna vücut verecektir.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Rüşvet Suçu ve Cezası” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Zimmet Suçunun Basit ve Nitelikli Halleri (TCK 247)

Kanun koyucu, zimmet fiilinin işleniş biçimine göre farklı ceza seviyeleri öngörmüştür.

Basit Zimmet (TCK 247/1)

Yukarıda unsurlarını açıkladığımız temel zimmet eylemi, suçun basit halini oluşturur. Kamu görevlisinin, emanetindeki malı kendi veya başkasının mülkiyetine geçirmesi durumunda, 5 yıldan 12 yıla kadar hapis cezası öngörülür. Bu ceza aralığı, suçun ne kadar ciddi kabul edildiğinin bir göstergesidir.

Nitelikli Zimmet (TCK 247/2)

Suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hali, zimmetin ortaya çıkmasını engellemek amacıyla hileli davranışlarla işlenmesidir. Örneğin, zimmet fiilini gizlemek için sahte belgeler düzenlemek, muhasebe kayıtlarında oynamalar yapmak veya denetimi aldatmaya yönelik eylemlerde bulunmak, suçun nitelikli halini oluşturur. Bu durumda, basit zimmet için belirlenen ceza yarı oranında artırılır. Bu artırımın sebebi, failin sadece zimmet suçunu işlemekle kalmayıp, aynı zamanda kamu denetim mekanizmalarını da aldatmaya yönelik ek bir hile ve planlama içinde olmasıdır.

Zimmet Suçunun Cezası

Zimmet suçu, kamu görevlisinin kendisine teslim edilen para, mal veya değerleri kişisel çıkarı için kullanması nedeniyle ağır yaptırımlara tabi tutulur. Türk Ceza Kanunu’nun 247. maddesine göre zimmet suçunun temel hali için 5 yıldan 12 yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Ayrıca faile adli para cezası verilmesi de mümkündür.

Eğer zimmet, nitelikli zimmet şeklinde işlenmişse yani kamu kurumunun zararına veya hileli yollarla gerçekleştirilmişse, ceza daha da ağırlaşır. Bu durumda ceza 8 yıldan 14 yıla kadar hapis olarak belirlenmiştir. Banka zimmeti gibi özel düzenlemelere tabi durumlarda ise, cezalar farklılık gösterebilir ve daha da yüksek oranlara çıkabilir.

Zimmet suçu cezası, failin eyleminin ağırlığı, zimmete geçirilen malın değeri, suçun işleniş biçimi ve failin pişmanlık gösterip göstermemesi gibi unsurlara göre hakim tarafından belirlenir. Yargıtay içtihatlarında, failin zimmete geçirdiği malı geri vermesi tek başına cezada indirim sebebi sayılmamaktadır. Çünkü zimmetin oluşması için malın geçici dahi olsa fail tarafından kullanılması yeterlidir.

Zimmet suçunun cezası Türk ceza hukukunda en ağır yaptırımlardan biridir ve kamu görevlilerinin görevlerini kötüye kullanmalarının önlenmesi açısından caydırıcı bir niteliğe sahiptir.

DİKKAT : Zimmet suçunda malın mülkiyetinin kamuya ait olması şart değildir. Koruma ve gözetim yükümlülüğü kamu görevlisinde olan özel bir şahsa ait malın zimmete geçirilmesi de bu suçu oluşturur. Örneğin, adli emanete alınan bir şahsa ait kıymetli eşyanın memur tarafından alınması zimmettir.

Zimmet Suçunda Cezanın Artırılmasına Sebep Olan Haller

TCK 247/2 maddesince suçun, zimmetin açığa çıkmamasını sağlamaya yönelik hileli davranışlarla işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır. Kamu görevlisi tarafından işlenmiş olan zimmet suçunun ortaya çıkmasını önlemek yönelik yanıltıcı eylemler içerisine girilmesi cezanın artırılmasına neden olan nitelikli hal kapsamındadır. Bu şekilde ilgili fiilin anlaşılması önlenmek istenmekte ve suça ilişkin delillerin ele geçirilmesi ihtimaline karşı hileli davranış içerisine girilmektedir.

Zimmet Suçunda Cezada İndirim Yapılmasını Gerektiren Haller

Türk Ceza Kanununun Daha Az Cezayı Gerektiren Hal başlıklı 249. Maddesi uyarınca, “Zimmet suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı nedeniyle, verilecek ceza üçte birden yarıya kadar indirilir.” zimmete geçirilen malın değeri oranında cezai indirim uygulanacağı düzenlenmiştir. Burada hakime fail için ceza oranında indirim yapma zorunluluğu doğmuş olup bu durumda hakime takdir yetkisi tanınmamıştır.

Etkinlik Pişmanlık

Türk Ceza Kanununun 248/1. maddesine göre soruşturma başlamadan önce, zimmete geçirilen malın aynen iade edilmesi veya uğranılan zararın tamamen tazmin edilmesi durumunda, verilecek cezanın üçte ikisi indirilir, Türk Ceza Kanununun 248/2. maddesine göre ise kovuşturma başlamadan önce , gönüllü olarak zimmete geçirilen malın aynen iade edilmesi veya uğranılan zararın tamamen tazmin edilmesi durumunda, verilecek cezanın üçte biri indirilir.

Zimmet Suçunda Dava Zamanaşımı

Dava zamanaşımı, suç işlendikten sonra belirli bir süre içinde dava açılmaz veya açılan dava kanuni sürede sonuçlandırılmazsa, davanın düşmesi sonucunu doğuran bir hukuki kurumdur. Zimmet suçunda dava zamanaşımı süreleri şöyledir:

Basit Zimmet (TCK 247/1) suçunda eme dava zamanaşımı süresi 15 yıldır. Nitelikli Zimmet (TCK 247/2) sucunda cezanın üst sınırı 12 yılı aştığı için, temel dava zamanaşımı süresi 20 yıldır.

Bu süreler, suçun işlendiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Ancak soruşturma ve kovuşturma esnasında yapılan bazı işlemler (ifade alma, tutuklama kararı, iddianamenin kabulü vb.) zamanaşımını keser veya durdurur. Bu nedenle her somut olayda zamanaşımı süresinin bir hukukçu tarafından dikkatle hesaplanması gerekir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Zimmet suçu, cezasının üst sınırı itibarıyla ağır cezalık bir suçtur. Zimmet suçuna ilişkin yargılamaları yapmakla görevli mahkeme Ağır Ceza Mahkemesi‘dir. Yetkili mahkeme ise kural olarak suçun işlendiği yerdeki Ağır Ceza Mahkemesi’dir.

Sonuç

Zimmet suçu, uzun süreli hapis cezasına sebebiyet verebilen ciddi bir suçtur. Dolayısıyla soruşturma aşamasının başından kovuşturma aşamasının sonuna kadar zimmet suçuna ilişkin hususlara ve sürece hakim olmak, hak kayıplarının en aza indirilmesi bakımından önem taşır. Hak kaybına uğramamak için bizimle İLETİŞİM geçiniz.