Babalık İzni Nedir?

Bir çocuğun dünyaya gelmesinde en büyük pay, kadınların olduğu için “doğum izni” denildiğinde uzun bir zaman boyunca akla yalnız kadınlar geliyordu. Sonraki yıllarda İş Kanunu’nda yapılan düzenlemelerle erkekler de doğum izninden yararlanmaya başladı. Babalar için doğum izni hakkı, babanın anneye destek olması, yeni doğan bebekle vakit geçirmesi için düşünülerek ortaya çıktı.

Babalık izni; çocuğu doğan veya evlat edinen çalışan babaların, yasal mevzuat kapsamında işlerinden ücretli olarak izin alabilmelerini sağlayan önemli bir haktır. 4857 sayılı İş Kanunu ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na (DMK) göre düzenlenen babalık izni hem özel sektör işçileri hem de kamu çalışanları için geçerlidir. Amaç, doğum veya evlat edinme sonrası babaların ailelerine destek olması, anneye yardımcı olması ve yeni doğan bebekle kaliteli zaman geçirebilmesidir. Babalık izni süresi, çalışanın statüsüne (özel sektör işçisi, devlet memuru, sözleşmeli personel vb.) göre farklılık gösterebilir. Bu izin, işçinin maaşından kesinti yapılmadan, yani ücretli izin olarak verilir. Babalık izni, babanın aile yaşantısına aktif katılımını artırmakta ve iş hayatı ile özel hayat arasındaki dengeyi korumaya yardımcı olmaktadır.

Babalık İzninin Hukuki Dayanağı ve İzin Süreleri

Babalık izni farklı mevzuatlarda düzenlenmiş olup her çalışan grubunun izin süresi ilgili kanun ve yönetmeliklerde belirtilmiştir:

• 4857 sayılı İş Kanunu (İşçiler için): İş Kanunu’na 2015 yılında eklenen madde uyarınca, eşi doğum yapan erkek işçiye 5 gün ücretli izin verilir. (Ek Madde 2, mazeret izinleri kapsamında)
• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (Memurlar için): DMK Madde 104/B uyarınca, eşi doğum yapan memura isteği üzerine 10 gün ücretli izin verilir.
• Türk Silahlı Kuvvetleri İzin Yönetmeliği (Askeri personel için): İlgili yönetmeliğin 11. maddesine göre, eşi doğum yapan subay ve astsubaylara, yıllık izin haklarına ek olarak isteğe bağlı 10 gün mazeret izni verilir.
• Sözleşmeli Personel (4/B Statüsü): Sözleşmeli personelin izin hakları, Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar’da düzenlenmiştir. Bu kapsamda, eşi doğum yapan 4/B’li çalışanlara da genellikle 10 gün babalık izni tanınır.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “İş Kanunu” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

DİKKAT : Toplu iş sözleşmeleriyle veya çalışan ile işveren arasında yapılan özel anlaşmalarla babalık izni süresinin babalık izni süresinin uzatılması mümkün olabilmekle birlikte, uygulamada babalık izninin kanunen uzatılabileceğine ilişkin bir husus bulunmamaktadır.

Babalık İzni Hakkı Nasıl Kullanılır?

Babalık izni, kanunlarımızda bir mazeret izni olduğu için kendiliğinden değil, çalışanın talebiyle kullandırılır. Hem 657 sayılı Kanun’da hem de 4857 sayılı Kanun’da eşi doğum yapan erkeğe babalık izni “kendi isteği üzerine” verilir. Dolayısıyla bu hakkı kullanmak isteyen çalışan, işverene veya kurumuna başvurarak iznini talep etmelidir. İzni kullanma adımları genel olarak şöyledir:

• Doğumun Bildirilmesi: İşçi veya memur, eşinin doğum yaptığını mümkün olan en kısa sürede işverenine veya bağlı olduğu birime haber verir. Bu genellikle doğum gerçekleşir gerçekleşmez yapılır.
• Gerekli Belgelerin Sunulması: İşveren(veya kamu kurumu), iznin resmî olarak tanınabilmesi için çalışandan doğumu belgeleyen evrakları isteyebilir. Bu belgeler genellikle doğum raporu (hastaneden alınan resmi rapor) veya doğum belgesi ve bazen nüfus kayıt örneği olabilir. Yeni doğan bebeğe ait kimlik belgesi de çıkarıldığında sunulabilir. Bu belgeler, çalışan babanın izne hak kazandığını kanıtlar niteliktedir.
• Dilekçe ile Başvuru: Çalışan, babalık izni talebini işyerine yazılı olarak da iletmelidir. Özel sektörde genellikle insan kaynaklarına, kamuda ise ilgili amire hitaben bir dilekçe yazılır. Dilekçede eşinin ne zaman doğum yaptığı ve yasal olarak hak ettiği babalık iznini kullanmak istediği belirtilir. (Örnek ifade: “… tarihinde eşimin doğum yapması sebebiyle kanunen hakkım olan … günlük babalık iznimin tarafıma verilmesini arz ederim.”)
• İznin Başlaması: Talep ve belgeler işverence onaylandıktan sonra babalık izni başlar. İş Kanunu kapsamında çalışanlar doğumun olduğu günden itibaren 5 gün, memurlar ise 10 gün izin kullanırlar (izin süreleri doğum tarihi dahil veya sonraki günden başlamak üzere uygulanabilir, aşağıdaki “Ne zaman başlar?” bölümüne bakınız). Bu süre boyunca çalışan işine gelmez ve işveren bu devamsızlığı ücretli izin olarak kabul eder.
• Ücret ve Hakların Korunması: Babalık izni süresince çalışan, ücretini tam almaya devam eder. Sosyal güvenlik primleri, yan haklar vb. hak edişler işveren tarafından aynen sürdürülür. İzin bitiminde çalışan işine kaldığı yerden devam eder ve bu süre işçilik kıdemine, terfi süresine vb. dahil edilir.

DİKKAT : İznin doğumdan hemen sonra ve kesintisiz olarak kullanılması gerektiğidir. Kanunen babalık izninin parça parça veya geç bir tarihte kullandırılamaz.

Babalık İzni için Gerekli Belgeler Nelerdir?

Babaların çocuk bakımına ve aile yaşamına aktif katılımını teşvik ederek, modern aile yapılarının desteklenmesini sağlamayı amaçlayan babalık izni için gerekli belgeler bulunur. Çalışanlar, babalık izni kullanma kararını işverenlerine bildirmekle yükümlüdür. Bu bildirim, genellikle bir dilekçe veya kurum içi izin talep formu aracılığıyla yazılı olarak yapılır.  Babalık izni dilekçesinde, iznin kullanım amacı ve talep edilen süre açıkça belirtilmelidir. Kamu kurumlarında çalışan memurlar için, izin alma süreci genellikle Elektronik Belge Yönetim Sistemi (EBYS) üzerinden başlatılır ve gerekli belgeler sisteme eklenir.

Babalık izni için gerekli evraklar şunlardır;

• İzin Talep Dilekçesi/Formu: Çalışanın kendi el yazısıyla veya bilgisayar ortamında hazırladığı, izni talep ettiğini belirten resmi bir dilekçe veya kurumun kendi bünyesinde kullandığı standart izin talep formu geçerlidir.
• Doğum Raporu veya Doğum Belgesi: Eşin doğum yaptığını ve doğum tarihini kanıtlayan doğum raporu veya nüfus kayıt örneği gibi resmi bir belge gereklidir. Bu belge, iznin yasal olarak doğum tarihi itibarıyla başlatılması zorunluluğu nedeniyle kritik öneme sahiptir.

Babalık İzni Ne Zaman Başlar?

Babalık izninin doğumun gerçekleştiği gün başlamalıdır. Çocuğun nüfusa tescil edileceği tarih, hastane çıkış günü veya annenin taburcu olduğu gün başlangıç için esas alınmaz; doğum tarihi iznin birinci günü kabul edilir. Baba, doğumun gerçekleştiğini öğrenir öğrenmez işverenini bilgilendirmeli ve iznini talep etmelidir. Uygulamada çoğu işyeri, doğum belgesi veya hastane raporunu daha sonra da kabul etmekte, ancak talebin sözlü veya yazılı olarak derhal yapılmasını beklemektedir.

Doğumun beklenenden önce gerçekleşmesi, erken doğum veya sezaryen gibi durumlar, babalık izni başlangıcını değiştirmez. Bu tür hâllerde, doğum öncesinde izin kullanılması kural olarak mümkün değildir; zira babalık izni, doğumu takip eden süreç için tanınmış bir mazeret iznidir. Yine de bazı işverenler, iç uygulamaları gereği doğuma birkaç gün kala ücretsiz izin veya yıllık izin kullanımına izin verebilmektedir; bu, ayrı bir izin türüdür ve babalık izni süresinden düşülemez.

Babalık izninin makul süre içinde ve kesintisiz kullanılması zorunludur. Doğumdan haftalar sonra, “gecikmiş” bir babalık izni talebinin dürüstlük kuralıyla bağdaşmadığı yönünde değerlendirmeler yapılabilir. Yargı kararları da, mazeret izinlerinin amacına uygun ve olayla zaman bakımından bağlantılı olarak kullanılması gerektiğini vurgular. Bu nedenle çalışanların, doğum gerçekleştiğinde talebi geciktirmemesi ve işvereniyle iznin başlangıç–bitiş günlerini açıkça netleştirmesi önemlidir.

DİKKAT : Eşinin doğumu sırasında başka bir sebepten ötürü izin ya da rapor almış bir erkek çalışan, izninin ya da raporunun biteceği tariften itibaren doğum izninden de yararlanabilir.

Evlat Edinme Durumunun Şartları Nelerdir?

Türkiye’de, çocuğun evlat edinilmesi durumunda da babalık izni hakkı tanınır. Eğer evli çiftler bir çocuğu evlat ediniyorsa, erkek eş, çocuğun aileye katıldığı tarihten itibaren babalık izninden yararlanabilir. Bu durumda da 5 günlük izin süresi geçerlidir ve ücretlidir. Ancak evlat edinme süreci karmaşık olduğu için, çocuğun aileye katıldığı tarih net bir şekilde belgelenmeli ve işverene sunulmalıdır. Evlat edinme işlemi tamamlanmadan önce alınan iznin “babalık izni” kapsamında değerlendirilemeyeceği unutulmamalıdır.

Babalık İzni Hafta Sonu veya Resmî Tatile Denk Gelirse Ne Olur?

Babalık izni konusunda en çok karıştırılan noktalardan biri, sürenin “iş günü” mü yoksa “takvim günü” mü olduğu sorusudur. Mevzuatta yer alan düzenlemeler, süreyi açıkça “gün” olarak ifade eder; “iş günü” ibaresi kullanılmaz. Bu da şu anlama gelir: Babalık izni, hafta sonu tatilleri, ulusal bayram ve genel tatil günleri dâhil olmak üzere kesintisiz şekilde işler. Örneğin doğumun cuma günü gerçekleşmesi hâlinde, izin süresi cumartesi ve pazar günlerini de kapsar; bu günler izin hesabından düşülür ve sürenin uzamasına yol açmaz.

Babalık İzninin Kullandırılmaması Halinde Yapılabilecekler Nelerdir?

Erkekler için düzenlenen doğum izni olan babalık izni, kanun ile tanınmış bir haktır ve bir çeşit ücretli izin türüdür. Babalık izninin arkasında yatan hukuki felsefe, babanın ailesi ile sağlıklı vakit geçirebilmesinin sağlanması, baba-çocuk ve karı-koca arasındaki sevgi bağının kuvvetlendirilmesi ve böylece toplumun temel yapı taşı olan ailenin korunması ile babanın bunlardan mahrum kalmasının engellenmesi yoluyla çalışma hayatının ve verimliliğinin de sağlıklı bir şekilde güvence altına alınmasıdır.

Babalık izninin kanundan doğan bir hak olmasından kaynaklı olarak, işverenin bu izni kullandırmaması gibi bir durum hukuken söz konusu olamaz. Ancak günlük yaşamda kimi zaman işverenlerin çalışanlar karşısında sahip oldukları gücü suistimal ettikleri ve fiilen babalık iznini kullandırmadıkları da görülmektedir.

Babalık izninin kullandırılmaması işçi açısından haklı nedenle fesih sebebidir. İş sözleşmesini bu nedene dayalı olarak fesheden işçi, kıdem tazminatı gibi işçilik haklarına(bu haklara ilişkin tüm diğer şartların mevcut olması halinde) hak kazanır ve dava yoluyla işverenden bu haklarını talep edebilir.

DİKKAT : Babalık iznini kapsayan günler için herhangi bir maaş kesintisi yapılamaz.

Sonuç

Babalık izni kaç gündür sorusunun cevabı, baba olan kişinin işçi mi yoksa memur mu olduğuna göre değişkenlik gösterir. Zira memurlar ve işçilerin haklarını düzenleyen kanunlar farklı olduğundan izin süreleri de farklıdır. İşçiler için bu izin süresi 5 gün, memurlar içinse 10 gündür. Ancak bu izinler için mutlaka usulüne uygun bir dilekçe sunulmalıdır. Dolayısıyla dilekçe hazırlanmadan önce hakların tam olarak kullanılabilmesi için bizimle İLETİŞİM geçiniz.