Boşanma Davalarında Tanıklık

Boşanma davasında tanıklık, oldukça fazla önem arz etmektedir. Peki tanık nedir? Tanıklara ilişkin yasal düzenlemeler nelerdir? Boşanma davası için bildirilmiş olan tanıkları değiştirmek mümkün mü? Boşanma davasında kimler tanıklık yapabilir? Tanıklık yapmak zorunlu mudur? Tanığın duruşmaya gelmemesi durumunda ne olur?

Tanık, olmuş olan bir olaya beş duyu organının her biri ya da bir kaçı yardımı ile bilmiş ve vakıf olan kişiye denir. Beş duyu organından kast etmiş olduğumuz şey ise görme, duyma, işitme, koku, ve tatma duyu organlarından bir tanesi yardımı ile söz konusu uyuşmazlığın olduğu konuyu bilmek ve konuya vakıf olmak gerekmektedir.

Bu yüzden tanık denilen kişi saymış olduğumuz 5 duyu organı yardımı ile söz konusu olay hakkında bilgi sahibi olan kişiye denilir. Bir olay hakkında tanığa başvurulduğunda tanık söz konusu olay hakkında bilgi vermelidir ve verdiği bilgilerin de nedenini açıklamak zorundadır.

Boşanma Davasında Kimler Tanıklık Edebilir?

Türk Hukuk yargılamasında kural olarak herkes tanıklık yapabilir. Bu sınıflandırma içinde kişinin eşi, dostu, akrabası gibi çok geniş bir yelpaze içinde iddia ve savunma konusu olan olay örgüsüne ilişkin bilgisi ve görgüsü olan herkes tanık olarak dinlenebilir. Fakat bazı durumlarda bazı kişilerin “Tanıklıktan Çekinme Hakları” söz konusu olabilir.

HMK mad. 247’ye göre: “Kanunda açıkça belirtilmiş olan hâllerde, tanık olarak çağrılmış bulunan kimse, tanıklık yapmaktan çekinebilir.” denilmektedir. Buna göre kanunda belirtilen hallerde hakim önce kişiye tanıklık çekinme hakkı olduğunu hatırlatacak; kişi istemezse tanıklık yapmayabilecektir. Fakat bu kesin bir kural değildir. Yani kişinin çekinme hakkı olmasına rağmen yine tanıklık yapmayı istemesi halinde mahkeme hakimi kişiyi tanık olarak dinlemek zorundadır.

Kan ve kayın hısımlığı açısından aşağıdaki kimseler tanıklıktan çekinebilirler:

• İki taraftan birinin nişanlısı.
• Evlilik bağı ortadan kalkmış olsa dahi iki taraftan birinin eşi.
• Kendisi veya eşinin altsoy veya üstsoyu.
• Taraflardan biri ile arasında evlatlık bağı bulunanlar.
• Üçüncü derece de dâhil olmak üzere kan veya kendisini oluşturan evlilik bağı ortadan kalkmış olsa dahi kayın hısımları.
• Koruyucu aile ve onların çocukları ile koruma altına alınan çocuk

Boşanma Davasında Tanık Listesi Sunma Süresi

Boşanma davalarında tanık listesi, davanın sürecinde önemli bir rol oynamaktadır. Bu liste, mahkeme tarafından talep edilen bilgilerle birlikte hazırlanır ve şu aşamalarda verilir:

• Dava Açılışında: Boşanma davası açıldığında, davacı taraf tanıklarını mahkemeye bildirmekle yükümlüdür. Bu süreç, duruşmadan önce gerçekleştirilir ve mahkemece onaylanır.
• Duruşma Tarihinden Önce: Tanık listesi, duruşma tarihinden birkaç gün önce mahkemeye sunulmalıdır. Süreç, mahkemenin takvimine ve yerel yasalara bağlı olarak değişebilir.
• Yanıt Süresi: Davalı taraf, davacı tarafından belirtilen tanıkları kabul edebilir veya reddedebilir. Bu durumda, mahkeme her iki tarafın da görüşlerini değerlendirir.

Boşanma Davasında Tanık Beyanının Önemi

Boşanma davasında tanık beyanı, son derece önemlidir. Tanık beyanlarının aksi ispat edilinceye kadar, bu beyanların doğru olduğu kabul edilecektir. Bunun temelinde suçu ispat edilinceye kadar herkesin masum olacağına dair ceza hukuku ilkesi yatmaktadır. Dolayısıyla tanıkların hukuka aykırı olarak gerçeğe aykırı beyanda bulunmuş oldukları iddia ediliyorsa, aksi durumun ispatı gerekmektedir.

Boşanma davasında tanık beyanı ile taraflar arasında yaşanmış olan olayların ispatı, oldukça kolaylaşmaktadır. Çünkü evli bir çiftin arasında yaşanan tartışmaların banka hesap dökümleri ile veya nüfus kayıtları gibi deliller ile ispatı mümkün değildir. Aynı şekilde, tartışan çiftlerin her zaman ses veya görüntü kayıtları alması da mümkün olamayacağından ve hayatın olağan akışına aykırı olduğundan dolayı, vakaların ispatı açısından tanık beyanının önemi daha iyi anlaşılmaktadır.

Boşanma Davasında Tanıklara Davetiye

Boşanma davasında taraflarca tanık listesine dahil edilmiş olan tanıklara HMK 243. madde ve devamı hükümlerine uygun olarak davetiye çıkarılır. Usulüne uygun olarak duruşmaya davet edilmiş olan tanığın, duruşmaya katılması zorunludur, aksi takdirde tanığın kolluk tarafından zorla getirtilmesine karar verilebilir.

Yukarıdaki “boşanma davasına tanık olarak çağırma tebligatı” nda da görüleceği üzere mazeret olmaksızın mahkemeye gidilmemesi durumunda “zorla getirme” kararı çıkarılır ve disiplin para cezası verilir.

Boşanma Davalarında Tanık Adresinde Bulunamazsa Ne Olur?

Tanık listesi sunulurken taraflardan tanıklarının açık adres bilgilerinin verilmesini talep ederler. Söz konusu adrese tanık için gönderilen davetiyelerin tebliğ edilebilmesi adına tanığın belirtilen adreste olması gerekir. Tebligat adresinde tanık bulunamazsa hangi tarafın tanığı gelmemiş ise o taraf tanık delilinden vazgeçmiş sayılır.

Boşanma Davasında Tanığa Neler Sorulur?

Boşanma davasında şahitlere yöneltilen sorular, davacı ve davalının iddialarını desteklemek veya çürütmek, mahkemeye olayların gerçekleşme şekli hakkında bilgi sağlamak amacıyla belirlenir. Ancak şahitlere sorulan sorular genel olarak şu kategorilerde toplanabilir:

Olayların Ayrıntıları

• Olayların nasıl başladığı, geliştiği ve sona erdiği konusunda detaylar.
• İlk anlaşmazlık veya sorunun ne zaman ortaya çıktığı.

İlişki ve Evlilik Durumu

• Çiftin ilişkisi hakkında tanıkların gözlemleri ve deneyimleri.
• Evlilikteki olumlu ve olumsuz dönemlere dair bilgiler.

Çocukların Durumu

• Eğer çocuklar varsa, çocukların günlük bakımı ve ebeveynlik becerileri hakkında şahitlerin görüşleri.
• Ebeveynler arasındaki çocuk velayeti hakkında şahitlerin düşünceleri.

Maddi Durum ve Nafaka

• Tarafların maddi durumu ve nafaka talepleri hakkında şahitlerin bilgileri.

Duygusal ve Psikolojik Durum

• Tarafların duygusal ve psikolojik durumu hakkında şahitlerin değerlendirmeleri.
• Şahitlerin gözlemleri üzerinden tarafların duygusal tepkileri.

Karakter ve Davranış

• Tarafların genel karakteristik özellikleri.
• Her iki tarafın davranışlarına dair tanıkların görüşleri.

Mahkeme, her durumu değerlendirmek ve adil bir karar vermek amacıyla şahit ifadelerini dikkate alır. Mahkeme, şahitlerin ifadelerini gerçeği yansıttıklarından emin olmak adına çeşitli sorular sorabilir.

Boşanma Davasında Nasıl Tanıklık Edilir?

Boşanma davasında kişilerin kendi iradeleri ile tanık olmaları mümkün değildir. Bir kişinin tanıklık yapabilmesi için, davacı veya davalı tarafından tanık gösterilmiş olması gerekmektedir.

Kendisine tanıklığa ilişkin olarak, mahkeme tarafından usulüne uygun bir şekilde gerçekleştirilecek olan tebligat yoluyla davetiye çıkarılmış olan kişi, davetiyede belirtilen gün ve saatte mahkemeye gelerek tanıklık edebilir. Tanığın kendisine yapılan tebligatta, hangi mahkemede tanıklık edeceği ve dosya numarası ile duruşma günü ve saati yazmaktadır.

Uygulamada taraf tanıkları, taraf vekili olan avukatlar tarafından duruşma salonu önünde hazır edilmektedir. Ancak tarafların vekilleri yoksa: Mahkemeye giden tanık, tanıklık edeceği dosyanın bulunduğu mahkemenin duruşma salonu veya kalemine giderek, mahkeme personeline duruşmaya katılmaya hazır olduğunu ve katılım sağlamak istediğini söyleyebilir ve onların direktiflerine göre hareket edebilir.

Boşanma Davasında Tanıklık Yapacak Olanların Dikkat Etmesi Gereken Hususlar

Boşanma davasında tanıklık yapacak kişilerin bazı önemli noktalara dikkat etmesi gerekmektedir. Bu noktalar, hem sürecin sağlıklı ilerlemesi hem de tanığın güvenilirliğinin artması açısından kritiktir. İşte dikkat edilmesi gereken hususlar:

• Doğru Bilgi Verme: Tanık, bildiklerini eksiksiz ve doğru bir şekilde ifade etmelidir. Yanlış bilgi vermek, dava sonucunu olumsuz etkileyebilir.
• Savunma Gibi Davranmama: Tanıklar, taraf tutmadan, objektif bir şekilde ifade vermelidir. Kendi görüşlerini ya da duygularını karıştırmaktan kaçınmalıdırlar.
• Duygusal Durum: Tanıklar, mahkemeye girmekten önce duygusal olarak sakin kalmaya çalışmalıdır. Duygusal bir durum, anlatımlarının etkisini azaltabilir.
• Dikkatli Dinleme: Hakimin ve avukatların sorularını dikkatle dinlemelidirler. Sorulara tam yanıt vermek, gereksiz tartışmalardan kaçınmaya yardımcı olur.
• Hazırlık: Davayla ilgili belgeleri ve durumu önceden gözden geçirmek, tanığın kendisini hazırlıklı hissetmesini sağlar.

Boşanma Davasında Tanıklıktan Çekinme

Boşanma davasında aşağıdaki kişiler tanıklıktan çekinebilir:

• Taraflardan birinin eski eşi,
• Taraflardan birinin altsoyu(Çocukları, torunları vb.) veya üstsoyu(Annesi, babası, büyükannesi, büyükbabası vb),
• Taraflardan biri ile aralarında evlatlık bağı bulunanlar,
• Üçüncü derece de dâhil olmak üzere kan veya kendisini oluşturan evlilik bağı ortadan kalkmış olsa dahi kayın hısımları(Örneğin eski eşin annesi, babası gibi),
• Koruyucu aile ve onların çocukları ile koruma altına alınan çocuk,
• Kanun gereği sır olarak korunması gereken bilgiler hakkında tanıklığına başvurulacak olan kimseler, (Örneğin bir psikiyatrın hastası ile olan doktor-hasta gizliliği nedeniyle çekinme hakkı); Ancak bu kişiler sır sahibinin rızasının olması halinde tanıklıktan çekinemezler,
• Hukuk Muhakemeleri Kanunumuzun 250. maddesi uyarınca menfaat ihlali tehlikesi nedeniyle tanıklıktan çekinebilecek kişiler,

Boşanma Davasında Bildirilen Tanıkları Değiştirmek Mümkün Müdür?

Boşanma davasında bildirilen tanıkları değiştirmek mümkündür, ancak bu süreç belirli kurallara ve yargı prosedürlerine tabidir. Taraflar, tanıklarını değiştirmek istediklerinde mahkemeden izin almalı ve gerekçelerini açıklamalıdır. Mahkeme, tanık değişikliğini uygun bulduğunda, taraflar yeni tanıkları bildirebilir ve bu kişilerin ifadelerini sunabilirler. Ancak bu süreç, adil bir yargılama ve hukuki süreç kurallarına uygun olarak gerçekleşmelidir.

Boşanma Davalarında Tanık Adresinde Bulunamazsa Ne Olur?

Tanık, boşanma davalarında önemli bir rol oynar ve mahkemeye gerçekleri aktarır. Ancak tanık, duruşmaya çağrıldığında adresinde bulunamazsa, mahkeme genellikle tanığı bulma çabalarına başlar. Tanık, mahkeme tarafından tespit edilemezse, davaya etkisi olabilir. Mahkeme, tanığın ifadesini almak için çeşitli yolları deneyebilir, ancak tanık bulunamazsa bu durum davayı etkileyebilir ve mahkeme tarafından değerlendirilir.

Tanık, Boşanma Davasının Görüldüğü İlde Yaşamıyorsa Ne Olur?

Tanık, boşanma davasının görüldüğü ilde yaşamıyorsa, mahkeme genellikle bu durumu dikkate alır ve tanığın uzaklık nedeniyle davaya fiziksel olarak katılmasının zor olabileceğini değerlendirir. Ancak modern iletişim teknolojileri, tanığın uzaktan ifade vermesine olanak tanır. Mahkeme, video konferans veya telefon görüşmeleri aracılığıyla tanığın ifadesini alabilir. Bu şekilde, tanığın bilgileri davaya katkı sağlayabilir ve adalete ulaşma sürecini etkilemez.

Boşanma Davasında Tanıklara İtiraz

Boşanma davasında dinlenecek olan tanığın davada yararının bulunması gibi tanıklığının doğruluğu konusunda kuşku uyandıracak sebeplerin varlığı halinde, davacı veya davalı tarafından tanığa/tanıklara itiraz edilebilir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 255. Maddesine Göre:

“Tanığın davada yararı bulunmak gibi tanıklığının doğruluğu konusunda kuşkuyu gerektiren sebepler varsa, bunu iki taraftan biri iddia ve ispat edebilir.”

Bu anlamda tanıkların taraflardan biri ile husumetli olması da tanıklığa itiraz sebeplerinden birisi olarak kabul edilebilir.

Boşanma Davasında Husumetli Tanıkların Beyanı

Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre husumetli tanıkların beyanları karara esas alınamamaktadır. Husumetli tanıklara ilişkin olarak da Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 255. maddesi uyarınca itirazda bulunulması mümkündür. Taraflardan birisi ile tanıklar arasında husumet bulunması, taraflar arasında derdest dava bulunması, özellikle cezai soruşturma veya kovuşturma süreçlerine devam ediliyor olması ile ispat edilebilir.

Boşanma Davasında Gizli Tanık Olur Mu?

Müvekkil ve danışanlarımızdan sıklıkla gizli tanık konusunda sorular gelmektedir. Zira olaylara tanık olan ama mahkemede adı geçmesini istemeyen birçok kişi bulunmaktadır. Gizli tanık ceza kanunu kapsamında yer olan bir durumdur. Buna göre muhakemesinde dinlenen tanığın kim olduğunun sanık tarafından öğrenilmesi, tanık veya yakınları açısından “ağır ve ciddi bir tehlike” teşkil ediyorsa; tanık, soruşturma ve kovuşturma aşamalarında “gizli tanık” olarak dinlenebilir. Ancak bu usulün boşanma davalarında yeri yoktur. Boşanma davasında gizli tanık yoktur. Tanıklar beyanlarını hakim karşısında açık kimlikleri bilinecek şekilde vermek zorundadır.

Boşanma Davasında Çelişkili Tanık Beyanları

Boşanmada tanıklar nasıl belirlenir? stratejisinin bir parçası da, çelişki riskini en aza indirmektir. Yeri–zamanı belirli olmayan, soyut ve birbirini tutmayan tanık anlatımları ispat gücünü düşürür. Hakim, çelişkili anlatımları;

• Önceki beyanlarla (ifade tutanakları),
• Diğer delillerle (mesaj kayıtları, raporlar, makul olay akışı),
• Tanıkların taraflarla ilişkisi ve olayı gözlemleme imkanı

ölçütlerine göre test eder. Çelişki giderilemiyorsa, bu beyanlar hükme esas alınmayabilir. Bu nedenle tanık listesi hazırlanırken aynı vakıa için aynı gün, aynı yer, aynı bağlam ayrıntılarını aktarabilecek kişilere öncelik verilmeli; mükerrer ve dağınık anlatımlardan kaçınılmalıdır.

Usulüne Uygun Çağrıya Rağmen Duruşmaya Gelmeyen Tanığın Zorla Getirtilmesi

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 243. maddesi ve devamında belirtilmiş olan usule uygun olarak duruşmaya davet edilen tanığın kendi rızasıyla duruşmaya katılım göstermemesi halinde kolluk vasıtasıyla zorla getirtilmesi mümkün olmaktadır. Ayrıca çağrıya uymadığı için zorla getirtilen tanığa, duruşmaya katılım sağlamamış olmasını gerektiren haklı bir sebebin varlığını ispatlayamazsa, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 245. madde uyarınca yaptırım uygulanır ve disiplin para cezası kesilir.

Boşanma Davasında Tanıklık Yemini Nedir?

Boşanma davası hakimi tanığa tanıklığa dair sorumlulukları ve tanıklığın önemi hakkında bilgilendirme yapar. Hakim tanığa,

1. Görgü ve bilgisine dayalı olayları olduğu gibi anlatacağı hususunda yemin ettirilir.
2. Gerçeği söylemediği taktirde yalan yere yemin etmekten ceza alır.

Tanığa yemin teklif edilir. Tanık yemin ederken hakim ve duruşma salonundakiler yemine saygıdan ötürü ayağa kalkar.

Tanıklık yemini özetle: ”Tanık sıfatıyla sorulacak sorulara vereceğiniz cevapların gerçeğe uygun olacağına ve olaya ilişkin bildiklerinizi gizlemeyeceğinize bütün inanç ve değerleri üzerine yemin eder misiniz?” tanık: ”yemin ederim” şeklinde cevapladığında olaya ilişkin hususları anlatma kısmına geçilir.

Küçük veya Ayırt Etme Gücüne Sahip Olmayan Tanıklar

Hukuk Muhakemeleri Kanunumuza göre her tanığın yemin etmesi mümkün değildir. Aşağıdaki kişilerin tanıklık yapacak olmaları halinde yemin ettirilmeden dinlenmesi gerekir:

• Tanık olarak dinleneceği esnada henüz 15 yaşını doldurmamış olanlar
• Yeminin nitelik ve önemini kavrayamayacak derecede ayırt etme gücüne sahip olmayanlar

Yeminsiz dinlenecek olan bu tanıkların tanık beyanı, yemin ettirilmek suretiyle dinlenecek olan tanıkların beyanı kadar etkili olmamakla birlikte, hakim nezdinde vakaların gerçekleşmiş olup olmadığını ortaya koymaya ilişkin kanaat oluşturmak adına kullanılabilir.

Yalan Tanıklık Suçu ve Cezası

Tanığın yalan söylediğinin anlaşılması halinde, hiçbir suç duyurusuna gerek olmaksızın hakim tarafından resen tutanak düzenlenir ve bu tutanak derhal Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. Ancak bunun için tanığın yalan söylediği veya menfaat temin ederek tanıklık ettiğine ilişkin olarak yeterli delil bulunması gerekmektedir.

Yalan tanıklık suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 272. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre boşanma davasında yalan tanıklık suçunu işleyen kişi hakkında, Türk Ceza Kanunu’nu 272/2. maddesine göre 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasına hükmedilebilir.

Bu ceza aralığı, tanıklığın yapıldığı merciin mahkeme olmasına dayanır. (Soruşturma aşamasında savcılık gibi yerde yalan söyleyen tanık için ceza 4 aydan 1 yıla kadardır; ancak mahkeme huzurunda yalan söylemek daha ağır yaptırıma tabidir.) Yalan tanıklık suçu halk arasında “yalancı şahitlik” olarak anılsa da hukuken çok ciddiye alınan bir eylemdir. Bu suçun oluşabilmesi için tanığın beyanının gerçeğe aykırı olması ve tanığın bunu bilerek yapması gerekir. Eğer tanık hatalı bir şekilde yanlış bilgi vermiş ama bunu kasıt olmaksızın yapmışsa (örneğin olayı yanlış hatırladığı için), ceza sorumluluğu doğmayabilir. Suçun oluşması için kasten gerçeğin çarpıtılması şarttır.

Başka Şehirde Bulunan Tanıkların Talimatla Dinlenmesi

Boşanma davasında dinlenecek olan tanık, boşanma davasına bakmakta olan mahkemenin bulunduğu yerden farklı bir yerde ikamet ediyor olabilir. Bu halde tanığın talimatla, kendi bulunduğu yer mahkemesinde dinlenmesi gerekecektir.

Boşanma davasının görüldüğü mahkeme, yetkili ve görevli mahkeme olmalıdır. Anlaşmalı boşanma davasında muhtemelen yetki itirazı olmayacağı için yetkili mahkeme sorunu önemli bir mesele değildir ve zaten anlaşmalı boşanma davasında tanık da dinlenmeyeceği için(müşterek çocukların velayetine ilişkin istisnai durumlar hariç olmak üzere), makalemizin tamamında olduğu gibi özellikle çekişmeli boşanma davaları üzerinde duracağız.

Çekişmeli boşanma davalarında yetkili ve görevli mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer aile mahkemesidir. Eğer tanık bu yerdeki aile mahkemesinin görev alanından farklı bir yerde ikamet ediyorsa, talimat ile bulunduğu yerdeki mahkemede dinlenmesi gerekecektir.

Boşanma Davasında Tanıklık Ücreti

Mahkeme tarafından çağrılan tanığa, her yıl Adalet Bakanlığı tarafından hazırlanan “Tanıklık Ücret Tarifesi” uyarınca ödeme yapılır. 2025 yılı için tanıklık ücreti, tanıklık nedeniyle kaybettiği zamanla orantılı olarak 130 ila 200 TL arasında bir tutar olarak ödenir; Bunun yanında tanık, tanıklık edebilmek adına seyahat etmek durumunda kalmışsa yol giderleri ile tanıklığa çağrıldığı yerdeki konaklama ve beslenme giderleri de karşılanır. Tanıklık ücretinden vergi, resim, harç vb. adı altında hiçbir kesinti yapılmaz.

Sonuç

boşanma davalarında tanıkların doğru, tutarlı ve doğrudan gözlemlere dayalı ifadeleri, davanın adil ve hızlı bir şekilde sonuçlanmasına katkı sağlar. Tanıkların, beyanlarında objektif ve dikkatli olmaları, hem kendi hukuki sorumlulukları açısından hem de adaletin tecellisi bakımından büyük önem taşımaktadır. Boşanma davası sürecinin en etkili şekilde yürütülebilmesi için bizimle İLETİŞİM geçiniz.