Dolandırıcılık Suçu

Dolandırıcılık suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun “Malvarlığına Karşı Suçlar” bölümünde 157 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.

Dolandırıcılık Suçu Nedir?

Dolandırıcılık suçu, hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun ya da başkasının zararına olarak kişinin kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına denir.

Dolandırıcılıkla ilgili doktrinde çeşitli tanımlar yapılmaktadır. Yargıtay kararlarında şu tanım kabul edilmektedir:

“Dolandırıcılık suçu kaynağını hırsızlıktan alan, ticaret ve sanayideki çağdaş ve aynı zamanda küresel, karmaşık ekonomik ilişkilerin ortaya çıkardığı bir suç tipidir.” (Y-CGK, 1998/6280 E., 1998/359 K.)

Dolandırıcılık Suçunun Şartları Nelerdir?

Dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için birtakım şartların birlikte oluşması gerekmektedir.

Hileli Davranış

Hile kavramı tanım olarak; birini yanıltmak, aldatmak adına yapılan düzen entrika olarak tanımlanmaktadır. Kanunda her ne kadar “hileli davranışlarla” ifadesine yer verilmiş olsa da suçun oluşması için birden fazla hileli davranışın bir arada bulunmasına gerek yoktur. Sadece bir hileli davranışın bulunması yeterlidir. 

Aldatma

Dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için failin hileli davranışlarıyla muhatabı aldatmış olması gerekir. Failin hileli davranışlarına rağmen mağdur eğer bu hileli davranış karşısında aldanmamış ise bu halde TCK m.43 teşebbüs hükümleri uygulanır.

Yarar Sağlanmış Olması

Dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için failin hataya düşürdüğü kişi ya da bir başkası aleyhine olarak, kendisi ya da üçüncü bir kişi lehine haksız bir yarar sağlamış olması gerekir. Ancak söz konusu zararın, kişinin malvarlığı üzerinde gerçekleşmesi gerekmektedir. Dolandırıcılık suçunda zararın az veya çok olmasının bir önemi bulunmamaktadır.

Dolandırıcılık Suçunun Cezası Nedir?

Dolandırıcılık suçunun basit hali için öngörülen ceza TCK’nun 157. Maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu madde metninde;

“Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlayan kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası verilir.”

denilmek suretiyle dolandırıcılık suçunun basit halinin cezası açıkça düzenlenmiştir.

Dolandırıcılık Suçunun Nitelikli Hali

Dini inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle,

• Kişinin içinde bulunduğu zor şartlar veya tehlikeli durumdan istifade etmek suretiyle,
• Kişinin algılama yeteneğindeki zayıflığından faydalanmak suretiyle,
• Kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının siyasi parti, dernek veya vakıf tüzel kişiliklerinin vasıta olarak kullanılması suretiyle,
• Kamu kurum ve kuruluşlarının zararına olarak,
• Banka veya kredi kurumlarının, bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle,
• Basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan faydalanmak suretiyle,
• Tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri esnasında; kooperatif yöneticilerinin kooperatif faaliyeti dahilinde,
• Serbest meslek mensubu kişilerce, mesleklerinden dolayı kendilerine duyulan güvenin kötüye kullanılması suretiyle,
• Banka veya diğer kredi kurumları tarafından tahsis edilmemesi gereken bir kredinin açılmasını sağlamak amacıyla,
• Sigorta bedelinin alınması amacıyla,
• Kişinin, kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması veya bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi suretiyle işlenmesi,

Yukarıda sayılan hallerin varlığı halinde nitelikli dolandırıcılık söz konusu olur.

Nitelikli Dolandırıcılık Suçunun Cezası Nedir?

Yukarıda sayılan dolandırıcılık suçunun nitelikli halinin işlenmesi halinde, üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur.

Ancak yukarıda sayılan nitelikli hallerden;

• Kamu kurum ve kuruluşlarının zararına olarak,
• Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle,
• Banka veya diğer kredi kurumlarınca tahsis edilmemesi gereken bir kredinin açılmasını sağlamak maksadıyla,
• Sigorta bedelini almak maksadıyla,
• Kişinin, kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması veya bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi suretiyle,

İşlenmiş olan nitelikli hallerin cezası diğerlerinden farklı olarak hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezasının miktarı suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.

Dolandırıcılık suçu üç veya daha fazla kişi tarafından işlenmişse hükmolunacak ceza yarı oranında; suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır.

Dolandırıcılık Suçunda Etkin Pişmanlık ve Ceza İndirimi

Etkin pişmanlık; işlediği suç sebebiyle pişmanlık duyan failin, suçun etkilerini gidermeye çalışması, mesela meydana gelen zararı gidererek mağduriyeti azaltması olarak tanımlanmaktadır. Dolandırıcılık suçu, şartların karşılanması halinde etkin pişmanlık kurumuna başvurunun mümkün olduğu suçlardandır.

Etkin pişmanlık sebebiyle uygulanacak ceza indirimi soruşturma aşamasında gösterilen etkin pişmanlık ve kovuşturma aşamasında gösterilen etkin pişmanlık olmak üzere iki şekilde düzenlenmiştir.

• Suça ilişkin dava açılmadan önce yani soruşturma aşamasında etkin pişmanlık gösterilir ve mağdurun zararı giderilirse, fail hakkında hükmedilecek cezanın 2/3’ü kadarı indirilebilir.
• Suça dair dava açıldıktan sonra yani kovuşturma aşamasında etkin pişmanlık gösterilir ve mağdurun zararı giderilirse, fail hakkında hükmedilecek cezanın 1/2’si indirilebilir.

Sanık veya şüpheli işlediği suçtan dolayı neden olduğu zararı, suç konusu şeyi mağdura aynen iade etmek suretiyle veya suç konusu şeyin bedelini mağdura ödeyerek zararı giderebilir. Söz konusu suç sebebiyle etkin pişmanlık hükümleri çerçevesinde uygulanacak ceza indiriminden, suçu azmettiren ve suça yardım eden de faydalanabilir.

Dolandırıcılık Şikayete Tabi Bir Suç Mu?

Dolandırıcılık şikayete tabi bir suç değildir. Dolandırıcılık suçunun savcılık tarafından öğrenilmesinin akabinde savcı re’sen soruşturmayı yürütür. Mağdur, suç hakkında Cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunduğu takdirde suça ilişkin soruşturma başlatılır. Soruşturma aşamasının ardından, suç hakkında yeterli şüphe elde edildiği takdirde iddianame hazırlanarak kamu davası açılır. Mağdur veya müşteki şikayetten vazgeçtiğini bildirmiş olsa dahi söz konusu suç şikayete tabi bir suç olmadığı için dava düşmez. Yargılamaya devam olunur ve sanığın suçu işlediği kanaatine varılırsa sanık cezalandırılır.

Dolandırıcılık Suçunda Zamanaşımı ve Uzlaştırma

Yukarıda da belirtildiği üzere dolandırıcılık suçu şikayete tabi değildir. Bu sebeple de bahse konu suçun herhangi bir şikayet süresi yoktur. Fakat dolandırıcılık suçunun en basit halinde 8 yıllık zamanaşımı süresi düzenlenmiştir.

Dolandırıcılık suçunda uzlaşma sadece suçun TCK m. 157’de düzenlenen halinde yani suçun basit halde işlenmesi durumunda mümkündür. Uzlaştırmaya tabi suçlarda öncelikle uzlaştırma prosedürü uygulanması gerekmektedir. Eğer taraflar uzlaşma aşamasında anlaşma sağlayamazlarsa yargılamaya devam edilir.

Dolandırıcılık Suçu ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararı (HAGB)

Sanığa yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza, iki yıl veya daha az süreli hapis veya adlî para cezası ise; mahkemece, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Bu kararın verilmesinde suçun niteliği, kasten veya taksirle işlenmesinin bir önemi yoktur. Önemli olan tek şey cezanın miktarıdır. Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır.

HAGB kararının verilmesi halinde sanık, beş yıl süreyle denetim süresine tabi tutulur. Bu denetim süresi içerisinde kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle tekrardan HAGB kararı verilemez.

HAGB kararının verilebilmesi için CMK m. 231’deki şartların sağlanmış olması gerekmektedir. Bu şartlar;

• Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması,
• Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate varılması,
• Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın, aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi, gerekir.

Sanığın kabul etmemesi hâlinde, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmez.

Dolandırıcılık Suçu Hakkında Detaylı Bilgi İçin “Ceza Kanunu” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Dolandırıcılık Suçu Hakkında Detaylı Bilgi İçin “Ceza Hukuku İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Sonuç

Yukarıda listelenen alanlarda ve diğer özel durumlara ilişkin alanlarda müvekkillerine Ceza Hukuku alanında hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktayız. Ceza Hukuku hakkında daha fazla bilgi almak için İLETİŞİM geçebilirsiniz.