Evlilik Sözleşmesi Nedir?

Evlilik sözleşmesi, evliliğin sona ermesi ihtimalinde tarafların birbirlerinden doğabilecek maddi taleplerinin akıbetini düzenledikleri sözleşmedir. Türk Hukuku’nda evlilik sözleşmesi ve mal rejimi sözleşmesi aynı anlama gelmektedir.

Evlilik sözleşmesi, evli veya yeni evlenecek çiftlerin evlilik aşamasında ve gelecekte evliliklerinin sona ermesi durumunda malların nasıl paylaşılacağını düzenlendikleri bir sözleşmedir.  Esasen çiftlerin sahip oldukları malların paylaştırılması konusunda anlaşmaya varılmasına dayanır. Evlilik sözleşmesi Türk Medeni Hukuku’nda mal rejimi sözleşmesi şeklinde geçer. Bu sözleşme çokça karşılaşılan ve gelecekte yaşanabilecek mal paylaşımı problemlerini çözmeye yarar.

Günümüz toplumunda evlilikler ne yazık ki uzun ömürlü olamamaktadır. Bu nedenle, ülkemizde önemli bir sosyolojik olgu hâline gelen boşanma, yaşanan hukuki süreçte bazı ihtilâfları da beraberinde getirmiştir. Boşanma sonrası maddi – manevi tazminat talebi, nafakalar, velâyet gibi sorunların yanı sıra evlilik birliği süresince edinilen malların ne şekilde paylaşılacağı daha açık anlatımla mal rejiminin tasfiyesi, hukuk uygulamasının önemli meselelerinden bir haline gelmiştir.

Evlilik birliği kurulmadan önce yahut evlilik devam ederken eşlerin, sahip oldukları malvarlığı üzerindeki hak ve yükümlülükleri ile evlilik son bulduğunda bu değerler üzerindeki tasarrufları düzenleyen kurallar bütünü mal rejimi olarak adlandırılır. Bununla birlikte, mal rejimi sözleşmeleri (evlilik sözleşmeleri) ise, uygulanacak mal rejiminin seçimi ve/veya değiştirilmesi amacına yönelik hukukî işlem olarak tanımlanmaktadır. Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus, evlilik sözleşmelerinin, eşlerin birbirlerine olan davranışlarının bir taahhüdü değil, sadece malvarlıklarını düzenlemek için yapılan bir sözleşme olduğudur.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Türk Medeni Kanunu” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Evlilik Sözleşmesi Nasıl Hazırlanır?

Evlilik sözleşmeleri sözleşme serbestliği çerçevesinde özgürce hazırlansa da özel bir sözleşme olduğu için Kanuni sınırlara da tabidir. Hukukumuzda taraflar istediği türde, şekilde, konuda sözleşme yapabilme özgürlüğüne sahiptir. Ancak konu evlilik sözleşmesi diğer adı ile mal rejimi sözleşmesi olursa taraflar bu denli özgürce hareket edemez. Evlilik sözleşmesi hazırlayabilmek için mal rejimleri konusunda derin hukuki bilgi sahibi olmanız gerekir. Evlilik sözleşmesi yapmak isteyenler için, noterde bir çok örnek sözleşme taslağı bulunmaktadır. Noterde bulunan evlilik sözleşmesi örneği, genel hatlarıyla bir mal rejimi sözleşmesinde bulunması gereken hususların çoğunu içerir. Ancak yine de notere gitmeden önce her iki tarafın da evlilik sözleşmelerine ilişkin olarak hukuki danışma için bizimle İLETİŞİM geçiniz.

DİKKAT : Hatalı hazırlanmış mal rejimi sözleşmesi alt soyunuza kadar ilerleyecek hatalı hukuki işlemlerin başlangıcı olabilir. 

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Evlilik Sözleşmesi Örneği” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Türk Medeni Kanunu tüm evlilik için tek bir mal rejimi kabul edilmesinin iradeleri sınırlandıracağını ayrıca evlilik dinamikleri de farklı olduğundan tek bir mal rejiminin benimsenmesinin uygun olmayacağını düşünmüştür. Bu sebeple eşlerin iradelerini belirtmelerine izin vererek farklı mal rejimleri hazırlamıştır.

Türk Medeni Kanunu’nun 202. Maddesine göre;

”Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır”

”Eşler mal rejimi sözleşmesi ile kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilirler”

Türk Medeni Kanunu’nun 203. Maddesine göre;

‘‘Taraflar, istedikleri mal rejimini ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilir”

O halde evlilik sözleşmesi hazırlamak isteyen eşler Kanundaki yasal mal rejimlerinden kendilerine uygun olanı seçerek mal paylaşımını bu rejime göre düzenleyeceklerdir.

Evlilik Sözleşmesindeki Mal Rejimi Çeşitleri Nelerdir?

Hukuk sistemimizde aksine sözleşme yapılmadıkça evliliklerde edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanacağı kabul edilmiştir. Aksine sözleşme yapılması hususu ise halk arasında anılış şekliyle evlilik sözleşmesini ifade eder. Yani evlilik sözleşmesiyle karar kılınacak husus yukarıda adı geçen mal rejimi türlerinden birisini eşlerin seçebilmesidir.  Mal rejimi sözleşmesi, noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır. Ayrıca taraflar evlenme başvurusu sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak da başvuru sırasında bildirebilirler. Yani hukuken geçerli mal rejimi sözleşmesi mal rejimi seçimini ifade etmektedir. Karşılıklı anlaşma sonucunda evlilik sözleşmesi yapılacaksa, bu durumda medeni kanunun tanıdığı mal rejimlerinden bir tanesinin seçilmesi gerekir. Mal rejimi türleri sınırlı sayıda olduğu için, öncelikli olarak doğru mal rejiminin tercih edildiğinden emin olunmalıdır. Mal rejimi türleri de aşağıdaki gibidir:

Mal Ortaklığı

TMK m. 256’da düzenlenmiştir. Mal ortaklığı rejimi, ortaklık malları ile eşlerin kişisel mallarını kapsamaktadır. Genel mal ortaklığı eşin kişisel malları dışındaki gelirleri kapsamaktadır. Eşlerden herhangi biri ortaklık malları üzerinde tak başına tasarrufta bulunamazlar.

Edinilmiş Mallara Katılma

TMK madde 218’de düzenlenmiştir. Edinilmiş mallara katılma rejimi, eşlerin evlilik birliği içerisinde edindikleri mallara diğer eşin ortak olmasıdır.

Paylaşmalı Mal Ayrılığı

TMK madde 244’te düzenlenmiştir. Eşlerden her biri, yasal sınırlar içerisinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını korur. Paylaşmalı mal ayrılığı rejimin kurulmasından sonra edinilmiş olup ailenin ortak kullanım ve yararlanmasına özgülenmiş mallar ile ailenin ekonomik geleceğini güvence altına almaya yönelik yatırımlar veya bunların yerine geçen değerler, mal rejiminin sona ermesi halinde eşler arasında eşit olarak paylaştırılır.

Mal Ayrılığı

TMK madde 242’de düzenlenmiştir. Mal ayrılığı rejiminde eşlerden her biri, yasal sınırlar içerisinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını korur. Yani evlilik birliği sırasında edinilen mallar kimin üzerinde kayıtlı ise o eş üzerinde kalmaya devam edecek, diğer eş boşanma halinde ilgili mal varlığından hak iddia edemeyecektir.

DİKKAT :

• Eşler, evlilik sözleşmesi ile sadece kanunda belirtilen mal rejimlerinden birini seçebilirler. Kendilerine özgü bir mal rejimi yaratamazlar.
• Eşler, seçtikleri mal rejiminin sınırları içinde kalmak kaydıyla, bazı özel düzenlemeler yapabilirler. Örneğin, hangi malların kişisel mal sayılacağını, malların nasıl yönetileceğini, gelirlerin nasıl paylaşılacağını belirleyebilirler.
• Evlilik sözleşmesi, sadece mal rejimini düzenler. Eşler, bu sözleşme ile, boşanmanın kişisel sonuçları (örneğin, velayet, nafaka, kişisel ilişki) hakkında anlaşma yapamazlar. Bu konular, boşanma davasında hakim tarafından karara bağlanır.

Evlilik Sözleşmesi Şartları

• Sözleşmenin konusu, şekli, kimler tarafından imzalanacağı Türk Medeni Kanunu’nda detaylı olarak belirtilmiştir.
• Noterde yapılmalıdır, düzenleme veya onaylama şeklinde yapılmalıdır. Kendi el yazısı ile hazırladıkları ve imzaladıkları belge hukuken geçerli değildir.
• Sözleşme içeriği, yasanın belirlediği şekilde olmalıdır. Kanunda ismi geçen mal rejimlerinden (mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı, mal ortaklığı) hangisinin tercih edildiği sözleşmede belirtilmelidir.
• Evlenmeden önce veya evlilik sonrasında imzalanabilir. Sözleşmede süre şartı bulunmamaktadır.
• Sözleşme, ancak eşler ya da evlenecek olan çiftler arasında imzalanabilir.
• Sözleşmeyi imzalayacak olan kişiler, ayırt etme gücüne sahip olmalıdır. Eğer 18 yaşından küçük veya kısıtlı ise yasal temsilcisinin rızası alınmalıdır.

Evlilik Sözleşmesi Yapmanın Avantajları

• Mali Güvenlik: Evlilik sözleşmesi, eşlerin mali haklarını ve sorumluluklarını önceden belirleyerek, gelecekteki belirsizlikleri ve uyuşmazlıkları önler. Özellikle, iş kuran, yüksek gelirli veya önceden evliliği olan kişiler için, evlilik sözleşmesi, mali güvenlik açısından önemli bir araç olabilir.
• Adil Paylaşım: Evlilik sözleşmesi, eşlerin, kendi isteklerine ve ihtiyaçlarına uygun, adil bir mal paylaşımı düzenlemesi yapmalarını sağlar. Bu, özellikle, eşler arasında büyük gelir veya mal varlığı farkı olan durumlarda önemlidir.
• Hızlı ve Kolay Tasfiye: Evlilik sözleşmesi, boşanma veya ölüm halinde, mal paylaşımı sürecini hızlandırır ve kolaylaştırır. Çünkü, malların nasıl paylaşılacağı önceden belirlenmiştir.
• Aile İçi Huzur: Evlilik sözleşmesi, mali konulardaki belirsizlikleri ortadan kaldırarak, aile içi huzuru ve güveni artırabilir.
• İşletmelerin Korunması: Özellikle aile şirketleri veya şahıs şirketleri olan eşler, evlilik sözleşmesi ile şirket varlıklarını ve işletmenin devamlılığını koruyabilirler.
• Miras Planlaması: Evlilik sözleşmesi miras planlaması ile birlikte düşünülerek eşlerin ve çocukların miras hakları daha güvenceli olarak düzenlenebilir.

Evlilik Sözleşmesi Yapmanın Dezavantajları

• Duygusal Zorluk: Evlilik sözleşmesi, maddi konuları ön plana çıkardığı için, bazı çiftler için duygusal olarak zorlayıcı olabilir. Evlilik sözleşmesi, güvensizlik veya evliliğin başarısız olacağına dair bir önyargı olarak algılanabilir.
• Karmaşıklık: Evlilik sözleşmesi, hukuki ve mali konularda uzmanlık gerektiren bir sözleşmedir. Bu nedenle, sözleşmenin doğru ve eksiksiz bir şekilde hazırlanması önemlidir. Aksi takdirde, sözleşme geçersiz sayılabilir veya istenmeyen sonuçlara yol açabilir.
• Maliyet: Evlilik sözleşmesi, noterde yapıldığı için, noter masrafları ortaya çıkar. Ayrıca, bir avukata danışmak da ek bir maliyet getirebilir.
• Değişen Koşullar: Evlilik süresince, eşlerin mali durumu, ihtiyaçları ve beklentileri değişebilir. Bu durumda, evlilik sözleşmesinin güncellenmesi veya yeniden düzenlenmesi gerekebilir.

Evlilik Sözleşmesi Yapılmazsa Ne Olur?

Evlilik sözleşmesi olarak da bilinen mal rejimi sözleşmesi yapılmazsa, eşler arasında 01.01.2002 öncesinde kurulan evlilikler açısından bu tarihe kadar geçerli yasal mal rejimi olan mal ayrılığı rejimi uygulanır ve 01.01.2002 sonrasında kurulan evliliklerle bu tarihten önce kurulmasına rağmen bu tarihten sonra da devam eden evlilikler açısından, 01.01.2002 tarihinde yürürlüğe girmiş olan 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda yasal mal rejimi olarak düzenlenen edinilmiş mallara katılma rejimi dikkate alınır.

Bu nedenle eşler arasında, olası bir çekişmeli boşanma davası açılması ve bu davada boşanmaya karar verilip de verilmiş olan bu kararın kesinleşmesi halinde, mal paylaşımı davasında yasal mal rejimi hükümlerine göre mal paylaşımı yapılır.

Eğer taraflar, herhangi bir nedenle yasal mal rejiminin kendilerine uygun düşmediği gerekçesiyle usulüne uygun bir şekilde mal rejimi sözleşmesi yapmışlarsa: Yasal mal rejimi yerine tarafların seçmiş oldukları mal rejimi kuralları esas alınarak paylaşım gerçekleştirilecektir.

DİKKAT : Usule ve esasa uygun olarak yapılan bir evlilik sözleşmesi taraflardan biri ölünceye, taraflar arasındaki evlilik birliği boşanma ile sona erinceye veya taraflarca yeni bir evlilik sözleşmesi yapılıncaya dek geçerliliğini korur. Hatta taraflardan biri ölünce diğer eşin mal rejiminden kaynaklanan alacaklarını diğer mirasçılara karşı öne sürebilmesi de söz konusu olduğu için, evlilik sözleşmesinin sonuçlarının taraflardan biri ölünce de devam edeceğini düşünmek yanlış olmayacaktır.

Evlilik Sözleşmesinde Doğru Sayılan Yanlışlar

• Yanlış ; Eşler, kendi kurallarını oluşturarak bir sözleşme düzenleyebilir. Örneğin; aldatma halinde verilecek cezai şart gibi
• Doğru ; Mal rejimi seçimi haricinde herhangi bir madde belirlenemez. Şarta bağlı hale getirilemez.
• Yanlış ; Sözleşme imzalamak zorunludur.
• Doğru ; Böyle bir zorunluluk yoktur. Yasal mal rejimi, edinilmiş mallara katılma rejimidir. Taraflar bu rejimi değiştirmek ya da kaldırmak isterse sözleşme imzalayabilirler.
• Yanlış ; Geçmişte edinilen mallar hakkında da sözleşme imzalanabilir.
• Doğru ; Sözleşme, imzalandığı tarihten itibaren hüküm doğurur. Geçmişe etki etmez. 
• Yanlış ; Eşlerden birisi tek taraflı başvurarak noterde işlem yapabilir.
• Doğru ; Sözleşme imzalanacak ise iki tarafın birlikte gitmesi gerekmektedir. Tek taraflı başvuru ile mal rejimi değişikliği ancak dava ile mümkündür.
• Yanlış ; Sözleşmede boşanılacağı zaman belirlenecek nafaka ile tazminat hususu da belirlenebilir.
• Doğru ; Sözleşme ile yalnızca mal rejimi hususunda anlaşma sağlanabilir.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Evlilik Sözleşmesi ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Sonuç

Evlilik sözleşmesi, eşlerin olası bir boşanma ihtimali halinde malların nasıl paylaştırılacağına ilişkin anlaşmalarını gösteren belgedir. Bu kapsamda eşler evlenmeden önce veya sonra mal rejimi seçebilirler. Ancak, mal rejimi seçilirken ve sözleşme hazırlanırken kanunen belirlenen kıstaslara uyulmaması durumunda gelecekte taraflar arasında anlaşmazlık doğuracak hususlar meydana gelebilir. Bu kapsamda hak kaybına uğramamak için bizimle İLETİŞİM geçiniz.