Boşanmada Şirket Hisselerinin Paylaşımı

Boşanma sürecinde şirket hisselerinin paylaşımı, eşlerin mal rejimine tabi olarak gerçekleştirilir ve mal rejiminin tasfiyesi kapsamında ele alınır. Türk Medeni Kanunu’nun 2002 sonrası evlilikler için yasal olarak belirlediği edinilmiş mallara katılma rejimi, evlilik süresince edinilen malların ortak mal olarak değerlendirilmesine dayanır. Bu bağlamda, evlilik birliği sırasında edinilen şirket hisseleri, eşlerin ortak katkılarıyla edinilmiş mal olarak kabul edilebilir. Ancak şirket hisselerinin paylaşımı, hisselerin edinilme şekline, katkı oranlarına ve tarafların hukuki durumuna göre değişiklik gösterebilir. Evlilik öncesinde alınan hisseler veya miras ve bağış gibi yollarla edinilen hisseler, kişisel mal olarak kabul edilir ve paylaşım dışı bırakılır. Şirket hisselerinin paylaşımı, hem ekonomik hem de hukuki boyutları nedeniyle karmaşık bir süreçtir ve her somut olayda farklı sonuçlara yol açabilir.

Boşanmada Şirket Paylaşımı Nedir?

Boşanmada şirket hisselerinin paylaşımı, eşlerin boşanma sürecinde olmaları veya bu süreci tamamlamaları üzerine, taraflardan en az birinin bir firmada paydaş olması halinde ortaya çıkan paylaşıma denir. Şirket hisselerinin paylaşımı nedeniyle açılacak dava, boşanma davasından bağımsız şekilde yürütülen bir mal rejimi tasfiyesi davasıdır.

Şirket hisselerinin paylaşımı, mal paylaşımının kapsamına girmekte olup Türk Medeni Kanunun “Eşler Arasındaki Mal Rejimi” başlığı altında 202. madde ve devamında düzenlemektedir. Mal paylaşımı denince her malın paylaştırılabileceği düşünülse de hangi malların paylaşıma dahil olduğu kanunda belirtilmiş olup şirket hisseleri de paylaşıma dahil olan mal kapsamına girmektedir.

Şirket Hisseleri Edinilmiş Mal Kapsamına Dahil midir?

Boşanmada şirket paylaşımı kanuni mal paylaşımı rejimine tabidir. Eğer eşler evliliğin başında veya sonrasında özel bir mal rejimi belirlememişlerse aralarında edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Kaba bir ifade ile belirtmek gerekirse boşanmada kimin kusurlu olduğuna bakılmaksızın edinilmiş mallar belirlenir ve bazı kalemler buradan çıkarılarak toplam malvarlığı ikiye bölünür ve bunun bir kısmı eşlerden birinin diğer kısmı diğer eşin olur.

Ancak burada genel olarak değince gerekirse; şirket hisselerinin edinilmiş mal kapsamına girebilmesi için belli şartlar bulunmaktadır. Bu şartlar;

• Eşin Kurduğu Şirketin Evlilik Tarihinden Sonra Kurulmuş Olması

Kural olarak Türk Medeni Kanunumuzda esas  mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Bu rejim ile birlikte eşlerin evlendikten sonraki kazanımları edinilmiş mal sayılmaktadır. Yani evlendikten sonra eşin bir şirket kurmuş olması halinde, şirket hisseleri mal paylaşımı davasına konu olacaktır. Şirket evlilikten önce kurulmuş ancak bu şirketin bazı hisseleri evlilikten sonra satın alınmışsa bu da mal paylaşımına dahil olacaktır.

• Eşlerin 01.01.2002 Tarihinden Önce veya Sonra Evlenmelerine Göre Şirket Hisselerinin Paylaşımı Farklılaşır

01.01.2002 tarihinde yasal mal rejiminin edinilmiş mallara katılma rejimi olarak kabul edilmesi üzerine bu tarihten sonra evlenen eşler, aksini talep etmemeleri halinde dahil oldukları rejim edinilmiş mallara katılma rejimi olur. 01.01.2002 tarihinden önceki mallar, önceye göre hesaplanırken 01.01.2002 tarihinden sonra edinilen malları ortak olarak paylaşılır. Esasen burada bu paylaşım detaylarına tamamıyla yer vermemiz mümkün değildir. Somut olay bazlı değerlendirme için avukata sormak gerekir.

• Eşlerin Mal Ayrılığı Rejimini Seçmemiş Olması

Her ne kadar 2002 yılından sonra hukukumuzda edinilmiş mallara katılma rejimi yasal rejim olarak benimsenmiş olsa da evlenecek olan eşlere bu konuda seçimlik haklar tanınmıştır. Taraflar istedikleri takdirde evlenme sırasında akdedecekleri bir sözleşme ile mal ayrılığı seçeneğini, paylaşmalı mal ayrılığı seçeneğini ya da mal ortaklığı seçeneğini mal rejimi olarak tercih edebilecektir.

Mal ortaklığı halinde şirket hisseleri yine mal rejimi tasfiyesine dahildir. Ancak mal ayrılığı tercih edilmiş ise bu halde şirket hisselerinin paylaşımı mal paylaşımı davasına konu olamayacaktır.

Boşanmada Şirket Hisseleri Nasıl Paylaştırılır?

Boşanmada şirket hisselerinin paylaşılmasında bir önceki başlıkta belirtilen şartların varlığı halinde, şirket hisselerinin edinilmiş mal kapsamında olduğu kabul edilmektedir. Şirket hisselerinin değeri belirlenerek paylaşılmasında dikkat edilen bazı hususlar bulunmaktadır.

Bu hususlar; anonim şirket, limited şirket, kolektif şirket, komandit ve benzeri bir şirketin varlığı, şirket hisselerinin gerçek piyasa değerinde olması ve 01.01.2002 tarihinden itibaren şirket hisselerindeki kar ve bunlara dair edinilen gelirlerdir.

Eğer 01.01.2002 tarihinden önce şirket hissesi alınmış ise bu halde bunlar paylaşıma dahil olmayacaktır. Eşe, yalnızca şirket hissesi sebebiyle elde edilen gelir verilecektir. Evlilik tarihi 01.01.2002 tarihinden sonra olsa bile şirket hissesinin bu tarihten önce edinilmiş olması halinde eşe sadece katılma alacağı verilmektedir.

Ancak bu tarihten sonra edinilen her türlü şirket hissesi Türk Medeni Kanunu bağlamında mal paylaşımına dahildir. Hisse sahibi olmayan eşe, hisse senetleri üzerindeki gelir ve kardan katılma alacağı verilmektedir. Burada genellikle şirket hisselerini elinde tutan eş buna devam etmekte ve diğer eş lehine bir alacağa hükmedilmektedir. Ancak tabii ki her somut olaya göre bu paylaşım değişecektir.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Boşanmada Mal Paylaşımı” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Boşanmada Şirket Karı Tüketilmişse Ne Olacaktır?

Eşlerin boşanması durumunda eşe verilecek olan şirket hisselerinden elde edilen pay tüketilmişse bu durum Türk Medeni Kanunu tarafından bölüşülecek bir malvarlığı olmadığı şeklinde değerlendirilir. Böyle bir durumun mevcudiyeti halinde tasfiyeye tabi bir malvarlığı yoktur.

Kişisel mal olan şirketlerde kar payı dağıtılmamış veya dağıtılmayan kar payı ana sermayeye ayın olarak eklenmiş ise dağıtılmayan bu kar payları  TMK madde 219/4 gereği edinilmiş mal olacağından tasfiyeye girecektir. Dağıtılmayan temettülerin mahkemece karar tarihindeki reel değerinin karar tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte katılma alacağı olarak tahsili talep edilebilecektir.

Bir şirketin dağıtılmamış kar payı tasfiye hesabında dikkate alınırken, gözden kaçırılmaması gereken nokta kar paylarının davalı eşe ödenecek olması halinde düşülecek olan vergi vb. hesaplamaların yapılarak dağıtılabilecek net karın hesaplanmasıdır. Çünkü düşülecek bu rakamlar edinilmiş malın borcu niteliğindedir. Ancak uygulamada bu kesintiler dikkate alınmaksızın hesaplama yapılmaktadır. Ve Yargıtay kararlarında da bu konuda bir bozma yapılmadığı görülmektedir.

Bilindiği üzere mevcut edinilmiş mallar tasfiyeye, TMK madde 235/1 gereğince karar tarihine en yakın tarihteki değeri ile girerler. Şirketlerle ilgili tasfiye talebinde bulunulduğunda, hesaplama şirketlerin mal rejiminin sona erdiği tarihteki defter ve belgeleri dikkate alınarak yapılmaktadır. Fakat mal rejiminin sona erdiği tarihteki duruma göre bulunan miktarın güncelleştirilerek, tasfiye tarihi yani karar tarihine en yakın tarih itibariyle ulaşacağı miktar bulunmalıdır.

Şirkette Sermaye Artırımı Olmuşsa Boşanmada Şirket Paylaşımı Nasıl Olur?

Yine şirket hisselerinin kişisel mal olması halinde dağıtılmamış kar payı dışında bakılacak konulardan biri de yasal mal rejimi içinde sermaye artışının olup olmadığıdır. Yasal mal rejimi içinde, hissedar eşin nakit sermaye ödemek suretiyle sermaye artışına gidilmesi halinde, ödenen bu sermaye karine gereği edinilmiş mallardan sayılır. Hissedar eşin bu sermaye artışını kişisel mallarından  gerçekleştirdiğini ispat edememesi halinde sermaye artışı tasfiyede dikkate alınacaktır. Burada aslında hissedar eşin kişisel malına edinilmiş mallardan bir kayma vardır ve bu durum bir çeşit denkleştirme olarak karşımıza çıkmaktadır.  Hissedar eşin nakit olarak ödediği sermaye artış miktarının, sermaye ödemesinin yapıldığı tarihteki diğer eş aleyhine hakkaniyete uygun olmayan bir durum yaratmaktadır.  Dolayısıyla ödenen sermaye miktarının güncellenerek tasfiyede dikkate alınması gerekmektedir.

Şirkette Bedelsiz Pay Edinilmesi Olmuşsa Boşanmada Şirket Paylaşımı Nasıl Olur?

Bedelsiz pay edinilmesi halinde bu paylar yedek akçe ve yeniden değerleme fonunun esas sermayeye dönüştürülmesi ile oluşurlar. Esas itibariyle  şirketin dağıtılmayan kar payının karşılığı olduğundan kişisel malın geliri olarak 219/b.4 kapsamında edinilmiş mal sayılmalıdırlar. Fakat bu yedek akçenin de evlilik tarihinden ya da Yürürlük K. m. 10 gereği 1 Ocak 2002 tarihinden sonra yani yasal mal rejiminin başlangıç tarihinden sonra elde edilmiş şirket gelirleri olması gerekir. Yasal mal rejiminin başlangıç tarihinden önceki kar payı ve yedek akçeler kişisel mal olarak nitelendirilerek  edinilmiş mal hesabına dahil edilmeyecektir. Bu halde zamana oranla hesaplama kuralının  uygulanması önerilmektedir. Payın değerinin bedelsiz yükseltilmesi halinde de aynı sonuçlar söz konusudur.

Boşanmada Şirket Üzerine Alınan Mallar Ne Olacaktır?

Boşanmada şirket üzerine alınan malların akıbeti ne olacaktır? Mal rejimi tasfiyesinde paylaşıma tabi tutulacak mıdır? Bu husus günümüzde de sık sık tartışılmaktadır. Şirketin kendisine ait ofis malzemeleri yani masa sandalye gibi demirbaşları şirketin üzerine araba satın alınmış ise araba gayrimenkulü mevcut ise gayrimenkullerin boşanma sonrasındaki paylaşımı düşünülmektedir. Belirtmekte fayda var ki şirket üzerine alınan mallar üzerine boşanma sebebiyle tedbir konulamayacak mallardır. Şirket üzerine alınan mallar boşanmada şirket hisselerinin tespitinde rol oynayacaktır.

Boşanma Davasında Şirket Hissesine Tedbir Konulabilir Mi?

Uygulamada sıklıkla boşanma davasının açılacağı sırada veya devam ederken eşlerin mal kaçırması olaylarına rastlanmaktadır. Her ne kadar kaçırılan malın bu amaçla yapılması halinde devri geçersiz olsa da bu olay mal paylaşımı süresini oldukça zorlaştırmaktadır. Yaşanan bu mağduriyetlerin önüne geçebilmek için elbette ki bir çözüm yolu kanunumuzda öngörülmüştür.

Mevzuatta  mal kaçırmanın engellenmesi için düzenlenen husus ihtiyati tedbirdir. Ancak şirket hissesine tedbir konulması boşanma davasında mümkün değildir. İhtiyati tedbir ancak mal paylaşımı davası açılınca istenebilmektedir.

Bunun yolu da boşanma davası ile birlikte mal paylaşımı davası açmak ve bu davada tedbir talep edip bunu elde ettikten sonra mal paylaşımı davasının bekletici mesele yapılmasını sağlamaktadır. Bu durumun mahkemeye kabul ettirilebilmesi için hukuki zemininin iyi kurulması gerekir. Bu noktada muhakkak avukat yardımı alınmalıdır.  

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Boşanmada Mal Kaçırma” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Anlaşmalı Boşanmada Şirket Paylaşımı

Anlaşmalı boşanmada şirket paylaşımı tamamen eşler arasında serbestçe belirlenecektir. Bununla ilgili olarak hazırlanacak olan protokole şirket hisseleri ile ilgili resmi evrakların (Ticaret Sicil Gazetesi vs.) eklenmesi zorunludur.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Anlaşmalı Boşanma” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Boşanmada Şirket Paylaşımı Görevli ve Yetkili Mahkeme

Boşanma halinde mal varlığının tasfiyesi özel bir konu olması nedeniyle ihtisas mahkemelerinden biri olan Aile Mahkemeleri görevlidir. Ancak şirket hisselerinin paylaşılacağı yerde Aile Mahkemesi yoksa Asliye Hukuk Mahkemeleri, Aile Mahkemesi sıfatıyla davaya bakmakla görevlidir.

Şirket hisselerinin paylaşılması genel olarak mal varlığının paylaşımı davası olduğundan yetki yönünden hangi mahkemenin görevli olduğu mal paylaşılması yönünden yetkili olan mahkeme esaslarına göre belirlenecektir.

Buna göre yetkili mahkeme:

• Yapılacak olan mal paylaşımı davası, taraflardan birinin ölümü sebebiyle açılacaksa ölenin son ikametgah adresinde bulunan aile mahkemesinde açılır.
• Önceden açılmış bir boşanma davası varsa ve bu boşanma davası halen devam etmekte iken mal paylaşımı davası açılacaksa bu halde boşanma davasının görüldüğü mahkeme aynı zamanda mal paylaşımı davasına bakacaktır.
• Boşanma kararının kesinleşmesi üzerine şirket hisselerinin paylaşımı nedeniyle dava açılacaksa bu halde dava boşanma kararının kesinleştiği mahkemede görülür.
• Yukarıda sayılan hiçbir halin bulunmaması durumunda ise şirket hisselerinin paylaşımı için açılacak dava, davalı eşin ikametgahının bulunduğu yer mahkemesinde açılacaktır.

Zamanaşımı

Boşanmada şirket hisselerinin paylaşımı nedeniyle açılacak olan dava mal paylaşımı hükümlerine tabi olduğundan 10 yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Yani bu davanın boşanmanın kesinleştiği tarihten itibaren 10 yıl içinde açılması gerekir. Aksi takdirde açılan şirket hisselerinin paylaşımı davası usulden red olacaktır.

DİKKAT : Özellikle boşanmanın gerçekleştiği zamanlarda uygulamada da sıklıkla görülen mal kaçırma olayları yaşanmaktadır. Bu nedenle boşanmanın gerçekleşmesinin ardından mal paylaşımı sürecinin seri şekilde yürütülmesi gerekir. Bu sürecin daha hızlı ve kolay şekilde yürütülmesi açısından uzman bir avukat yardımı almakta her zaman yarar vardır.

Sonuç

Boşanmada şirket hisselerinin paylaşımı oldukça teknik bilgi gerektiren bir konudur. Aksi takdirde hatalı veya ihmali işlemler sonucu istenmeyen sonuçlar ile karşı karşıya kalınabilir. Dolayısıyla bu sürecin düzgün bir şekilde başlatılması ve istenilen neticenin elde edilmesi için bizimle İLETİŞİM geçiniz.