Hakaret Suçu ve Cezası

Hakaret suçu, bir kimsenin başka bir kimsenin onurunu, şerefini, saygınlığını zedeleyecek, ticari itibarına veya sosyal ilişkilerine zarar verecek sözlü veya yazılı eylemlerde bulunmaktır. Hakaret suçu TCK m. 125 vd. hükümlerinde düzenlenmiştir.

TCK 125 maddesine göre;

‘’(1) Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden (…) veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir.’’

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Türk Ceza Kanunu” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Hakaret Suçunda İsnadın İspatı

Hakarete konu olan eylemin gerçek ve doğru olması durumunda faile ceza verilmemektedir (TCK Md. 126). Ancak, bu durumun sağlanabilmesi için isnatların hukuken tartışılabilir ve ispat edilebilir nitelikte olması gerekmektedir. TCK’da sövme ve hakaret arasında ayrım yapılmamıştır, bu nedenle soyut ifade ve aşağılayıcı açıklamaların ispatlanması zor olduğundan, sanığın ispat hakkını sınırlamaktadır. Ayrıca, isnadın ispatının hangi mahkemede yapılacağına dair özel bir hüküm bulunmamakta, bu nedenle CMK m. 218‘de belirtilen ceza mahkemelerinin ek yetkisi devreye girecektir. İspatlanması istenen hususlar, yargılamayı yapan ceza mahkemesinin yetki alanının dışında ise CMK m. 218’e göre nisbi muhakeme veya bekletici mesele sayma yoluna gidilebilir.

Anayasa’nın 39. maddesine göre, kamu görevlilerine yönelik hakaret davalarında isnadın ispatı bir şarta bağlı olmaksızın mümkündür. Bu durum, TCK m. 127‘ye göre isnadın ispatında kamu yararının varlığı veya isnada konu fiilin suç oluşturması şartına bağlanmasının Anayasa’ya uyumlu olmadığı şeklinde eleştirilmiştir. Failin bu haktan yararlanabilmesi için kesinleşmiş bir hüküm şarttır.

Mağdur hakkında beraat, düşme, kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi halinde isnat ispatlanmamış sayılacak ve hakaret eden kişi cezalandırılacaktır. Ayrıca, ceza verilmesine yer olmadığı durumlarda güvenlik tedbirine hükmedilmesi, hakarete konu fiilin ispatlanmış sayılmasını sağlayacaktır. Ancak, hükmün açıklanmasının geri bırakılması, hukuki bir sonuç doğurmayacağından fiil ispatlanmamış sayılacaktır.

DİKKAT : Birden fazla mağdurun olduğu durumlarda her birinin ispatı için rıza göstermesi gerekmektedir, ancak kamu yararı mevcut ise mağdurların rızası aranmaz.

TCK m. 127/f.2’ye göre,

“İspat edilmiş fiilinden söz edilerek kişiye hakaret edilmesi halinde, cezaya hükmedilir.”

Bu hüküm, kişilerin geçmişteki eylemleri nedeniyle damgalanmasını önlemeyi amaçlamaktadır. Örneğin, geçmişte bir cinayetten mahkum olan bir kişiye “katil” ifadesinin kullanılması hakaret suçunu oluşturacaktır.

Soruşturma ve Yargılama Süreci

• Şikayet ve Zamanaşımı: Suçun temel hali (TCK 125/1-2) şikayete tabidir. Mağdur, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikayette bulunmalıdır. Kamu görevlisine karşı işlenen nitelikli hal ise şikayete tabi değildir ve re’sen soruşturulur. Bu suçlar için genel dava zamanaşımı süresi 8 yıldır.
• Uzlaşma ve Ön Ödeme: Hakaret suçunun temel hali (TCK 125/1) uzlaşma kapsamındadır. Soruşturma aşamasında dosya, tarafların anlaşması için bir uzlaştırmacıya gönderilir. İleti yoluyla işlenen hakaret (TCK 125/2) ise, kamu görevlisine karşı işlenmemişse ön Ödeme kapsamındadır. Fail, savcılık tarafından belirlenen bir miktar parayı öderse hakkında kamu davası açılmaz.
• Görevli Mahkeme: Hakaret suçlarına bakmakla görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi’dir.
• Tazminat Davası: Hakaret, aynı zamanda bir haksız fiil olduğu için, mağdurun ceza davasından bağımsız olarak, hukuk mahkemelerinde (Asliye Hukuk Mahkemesi) fail aleyhine manevi tazminat davası açma hakkı da bulunmaktadır.

Hakaret Suçunda Mahkemenin Verebileceği Kararlar

Hakaret suçunun yargılaması sonucunda sanık hakkında mahkeme tarafından verilebilecek 6 farklı kesin karar bulunmaktadır. Bu kararlar şunlardır:

• Beraat
• Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı (CYOK)
• Mahkumiyet
• Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)
• Cezanın Ertelenmesi
• Davanın Düşmesi

Beraat

Beraat, yürütülen soruşturma ve yapılan yargılama sonucunda meydana gelen eylemlerin suç oluşturmadığının veya suç konusu eylemlerin sanık tarafından işlenmediğinin tespit edilmesi halinde verilen bir karardır. Hakaret suçundan dolayı beraat kararı verilen sanık hakkında herhangi bir hapis veya adli para cezasına hükmedilemeyeceği gibi güvenlik tedbirleri uygulanması da mümkün olamaz. Hakkında beraat kararı verilen sanığın ilgili dosya hakkında suçsuz bulunduğu kesinleşir.

Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı (CYOK)

Yürütülen soruşturma ve yapılan yargılama sonucunda sanığın meydana getirdiği eylemlerin suç oluşturduğunun tespit edilmesi ancak sanığın sahip olduğu bazı özel durumlar nedeniyle hakkında cezaya hükmedilmemesinin gerektiği durumlarda ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir. Hakaret suçundan dolayı sanık hakkında ceza verilmesine yer olmadığı kararı şu hallerden birinin veya birkaçının varlığı halinde verilebilir: a) Sanığın yaşının küçük olması, b) Sanığın akıl hastası veya akıl zayıflığına sahip olması, c) Sanığın hakaret içeren eylemleri gerçekleştirdiği esnada nöbet geçirmesi nedeniyle geçici olarak iradesini kaybetmiş olması, d) Sanığın iradesi ve haberi dışında vücuduna giren alkol ve uyuşturucu madde etkisinde olması, e) Sanığın amirin emrini yerine getirmesi, f) Sanığın eylemlerini kendisine karşı gerçekleştirilen haksız eylemlere karşı gerçekleştirmesi, g) Sanığın kendisine hakaret edilmesi nedeniyle mağdura hakaret etmesi.

Mahkumiyet

Mahkumiyet, yürütülen soruşturma ve yapılan yargılama sonucunda sanığın kendisine isnat edilen suç konusu eylemleri gerçekleştirdiğinin kesin olarak ispat edilmesi halinde verilen bir karardır. Hakkında mahkumiyet kararı verilen sanık, dosyaya konu olayla ilgili suçlu bulunmuş olur. Hakaret suçundan dolayı hakkında mahkumiyet kararı verilen sanık hakkında hapis veya adli para cezasından birinin uygulanması zorunludur. Ancak hakim, gerek gördüğü durumlarda sanık hakkında ayrıca güvenlik tedbirlerinin uygulanmasına da hükmedebilir. Örneğin mahkeme, hakaret suçundan dolayı 1 yıl 4 ay hapis cezasına çarptırılan sanığın ayrıca devlet kurumlarına memur olarak atanmasının veya seçilmesinin yasaklanmasına da karar verebilir.

Hakim, sanığın eğitim ve iş durumuna, sanığın eylemi gerçekleştirmiş olmaktan duyduğu pişmanlığına ve verilecek olan cezanın sanığın olası hayatındaki etkilerine bakarak sanığın cezasının ⅙ oranında indirim yapabilir. Bu indirime ‘’İyi Hal İndirimi’’ denilmekte olup indirim uygulanması hakimin takdirine bağlıdır. Hakaret suçundan dolayı mahkumiyet alan sanık, hükmün kesinleştiği andan itibaren 3 yıl içinde kasıtlı biçimde başkaca bir suç işlerse bu durumda sanık hakkında tekerrür hükümleri uygulanır ve hükmedilecek cezanın miktarına artırım yapılır.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB), sanık hakkında hükmolunan cezanın belli bir denetim süresi içerisinde sonuç doğurmaması, denetim süresi içerisinde belli koşullar yerine getirildiğinde ceza kararının hiçbir sonuç doğurmayacak şekilde ortadan kaldırılması ve davanın düşmesine sebebiyet veren bir ceza muhakemesi kurumudur. Suçun cezasının 2 yıl veya altında belirlendiği hallerde HAGB kararı mümkündür. Hakaret suçu açısından HAGB kararı mümkündür. HAGB kararı verilmesinin önemli şartlarından biri mağdurun uğradığı zararın giderilmesi şartıdır. Hakaret suçu açısından dikkat edilmesi gereken nokta, HAGB kararı verilmesi için zararın giderilmesi şartının aranmamasıdır. Çünkü, hakaret suçu nedeniyle uğranılan doğrudan bir maddi zarar yoktur. HAGB kararı için kişinin uğradığı manevi zarar ise dikkate alınmaz.

Cezanın Ertelenmesi

Ceza ertelenmesi, mahkeme tarafından belirlenen cezanın cezaevinde infaz edilmesinden şartlı olarak vazgeçilmesidir. Erteleme, TCK m. 51/1’de; “İşlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir. Bu sürenin üst sınırı, fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş olan kişiler bakımından üç yıldır” şeklinde düzenlenmiştir. Hakim tarafından hükmedilecek ceza iki yıl ya da iki yıldan daha az olduğu vakit, hapis cezası hakkında erteleme kararı verilebilecektir. Cezanın ertelenmesi kararının verilebilmesi, rüşvet suçundan verilecek olan hapis cezasında indirim yapılabilecek hükümlerin uygulanması ile mümkündür. Hakaret suçu nedeniyle hükmedilen hapis cezasının ertelenmesi de mümkündür. 

DİKKAT : 17.04.2020 tarihinden itibaren kamuda ya da özel sağlık kurum ve kuruluşlarında görevli olan sağlık personeli ile yardımcı sağlık personeline karşı görevleri nedeniyle işlenen hakaret suçunda ceza yarı oranında artırılacak ve failler hakkında Türk Ceza Kanunu’nun 51. maddesinde düzenlenen hapis cezasının ertelenmesi hükümleri uygulanmayacaktır.

Davanın Düşmesi

Yargılama sürecine devam edilmesinin yahut sanık hakkında bir cezaya hükmedilmesinin hukuken anlam ifade etmeyeceği durumlarda hakim, davanın düşmesine karar verir. Hakaret suçundan dolayı hakim, şu hallerde davanın düşmesi kararı verebilir: a) Mağdurun şikayetinden vazgeçmesi, b) Sanığın yargılama devam ederken ölmesi, c) Yargılama devam ederken dava zamanaşımı süresinin dolması, d) Suçun genel af kapsamına alınması.

Hakaret Suçunda Görevli ve Yetkili Mahkeme

Hakaret suçunda görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemeleridir. Yetkili yer mahkemesi ise kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesidir. Ancak soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan hakaret suçunda suç bir eser vasıtasıyla işlenmişse ve eser mağdurun yerleşim yerinde veya oturduğu yerde dağıtılmışsa, o yer mahkemesi de yetkilidir.

DİKKAT : Hakaret suçu, görsel veya işitsel yayınlar vasıtasıyla işlenmişse ve görsel ve işitsel yayın, mağdurun yerleşim yerinde ve oturduğu yerde işitilmiş veya görülmüşse o yer mahkemesi de yetkilidir.

Hakaret Suçunda İstinaf ve Yargıtay Süreci

• İtiraz, istinaf ve temyiz kanun yolları, yerel mahkemeler tarafından verilen kararların yeniden gözden geçirilmesi için üst mercilere başvurulmasıdır.
• Hakaret suçuna ilişkin yapılan yargılamada basit yargılama usulünün uygulanması halinde kişiler öncelikle itiraz kanun yoluna başvurmak zorundadır. İtiraz kanun yoluna başvuru, Asliye Ceza Mahkemesi tarafından verilen kararın öğrenilmesinden itibaren 7 gün içinde yapılmalıdır.
• İtiraz kanun yoluna başvurmasına rağmen verilen karardan memnun olmayan kişiler ve hakaret suçuna ilişkin yapılan yargılamada genel yargılama usulünün uygulanması halinde kişiler, istinaf kanun yoluna başvurabilir.
• İstinaf kanun yoluna başvuru, Asliye Ceza Mahkemesi tarafından verilen kararın taraflara gönderildiği andan itibaren 7 gün içinde yapılmalıdır. Bu başvuru, kararı veren mahkemeye, Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmek üzere istinaf dilekçesi vermek suretiyle gerçekleştirilir.
• Hakaret suçu temel hali halinde istinaf kanun yoluna başvuru, gidilebilecek en üst kanun yoludur. Bu suçtan dolayı temyiz kanun yoluna yani Yargıtay’a başvuruda bulunulamaz. Bu nedenle hakaret suçuna ilişkin verilen kararlar istinafta kesinleşir. Nitelikli haller bakımından, CMK 286/2 hükmüne ilişkin ayrıca bir değerlendirme yapmak gerekmektedir.

Cezayı Azaltan ya da Kaldıran Kişisel Nedenler

Haksız Fiile Tepki Olarak Hakaret

• TCK m. 129/f.1’e göre, hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi durumunda ceza üçte birine kadar indirilebilir veya ceza verilmekten vazgeçilebilir.
• Haksız bir fiilin varlığı ve bu fiile tepki olarak hakaretin işlenmiş olması gereklidir.
• Haksız tahrik hükümleri, bu durumu özel bir hal olarak düzenler.
• Haksız fiilin kasten yaralama olmaması şarttır.
• Hakaret, haksız fiilin etkilerini devam ettirdiği durumlarda işlenmiş olmalıdır.

Kasten Yaralama Suçuna Tepki Olarak Hakaret

• TCK m. 129/f.2, hakaret suçunun kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmesi durumunda kişiye ceza verilmeyeceğini öngörür.
• Kasten yaralama fiiline karşı hakaret, şahsi bir cezasızlık nedeni olarak kabul edilir.
• Yargıtay kararı örneğiyle, bir hukuka uygunluk nedeni olmadan işlenen kasten yaralama suçuna tepki olarak hakaretin ceza gerektirmediği vurgulanır.

Karşılıklı Hakaret: Karşılıklı Hakaret Suçu

Aşağıda belirtilen düzenlemeler, haksız fiil, kasten yaralama ve karşılıklı hakaret durumlarında cezanın azaltılması veya ceza verilmemesi için hakime takdir yetkisi tanır.

• TCK m. 129/f.3, hakaret suçunun karşılıklı olarak işlenmesi durumunda, taraflardan her ikisi veya biri hakkında verilecek cezanın üçte birine kadar indirilebileceğini veya ceza verilmekten vazgeçilebileceğini belirtir.
• Hakim, olayın mahiyetine göre cezayı indirme veya ceza verme kararını takdir eder.
• Hakaretin karşılıklı olarak işlenmesi durumunda, her iki taraf veya bir taraf hakkında ceza verilmemesi kararı alınabilir.
• Yargılama giderlerinin karşılıklı olarak karşılanması, hakaret durumunda hükümler arasında bir etki yaratmaz.

Hakaret Suçunun Nitelikli (Ağırlaştırıcı) Halleri

Bazı durumlarda kanun, hakaret suçunun daha ağır bir şekilde cezalandırılmasını öngörmüştür. Bu hallerde cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.

Kamu Görevlisine Karşı Görevinden Dolayı Hakaret

Suçun, bir kamu görevlisine (polis, hâkim, öğretmen, doktor vb.) karşı ve onun yaptığı görev nedeniyle işlenmesi durumudur. Hakaretin, görevin ifası sırasında olması şart değildir; ancak görevle eylem arasında bir nedensellik bağı bulunmalıdır. Örneğin, kendisine trafik cezası yazan polise hakaret etmek bu kapsama girer. Bu nitelikli hal, şikayete tabi değildir ve re’sen soruşturulur.

Dini, Siyasi, Sosyal İnanç ve Düşünceler Nedeniyle Hakaret

Kişinin, inancını, düşüncesini açıklamasından, değiştirmesinden veya dininin gereklerini yerine getirmesinden dolayı hakarete uğraması.

Aleniyet 

Hakaretin, belirsiz sayıda kişi tarafından görülme, duyulma ve algılanma olasılığının bulunduğu bir ortamda (bir caddede bağırarak, bir televizyon programında, herkesin erişimine açık bir sosyal medya hesabında vb.) işlenmesi halinde, verilecek ceza altıda bir oranında artırılır.

Kurul Halinde Çalışan Kamu Görevlilerine Hakaret

Bir mahkeme heyetine, bir bilirkişi kuruluna veya bir sınav komisyonuna görevlerinden dolayı hakaret edilmesi halinde, suç tüm üyelere karşı işlenmiş sayılır ve ceza, zincirleme suç hükümleri (TCK m. 43) uyarınca artırılır.

Sonuç

Hakaret suçu, bir kimsenin şeref, onur ve saygınlığına zarar veren ve sonucunda hapis cezası gerektiren bir suçtur. Bu suçun yargılaması esnasında yapılacak etkin savunmalar ile sanık hakkında hükmolunacak ceza azaltılabilir yahut sanık hakkında cezaya hükmolunmayabilir. Hak kaybına uğramamak için bizimle İLETİŞİM geçiniz.