Hangi Mallar Haczedilemez?

Borcunu ödemeyen borçlulara yönelik olarak başlatılan ve kesinleşmiş icra takiplerinde haciz ve satış gibi icrai işlemler vasıtasıyla tahsilat sağlanıp dosya kapatılmaya çalışılmaktadır. Ancak borçlunun tüm mallarına haciz konulması, kişilik haklarına aykırılık doğurabileceği gibi kamu düzenine de aykırılık teşkil edebilmektedir. Dolayısıyla kanun koyucu, çeşitli nedenler ile kimi malların haczedilemeyeceğine yönelik kanuni düzenlemelerde bulunma gereksinimi duymuştur. Örneğin borçlu kişi bir çiftçi ise, geçimini sağlamaya elverişli tek traktörü ve tek tarlası haczedilememektedir. Aynı şekilde borçlunun işsiz olması halinde, kendisine bağlanan işsizlik maaşı da haczedilemeyecektir.

Haczedilemeyecek mallar, İcra İflas Kanunumuzun 82. maddesinde, kısmen haczedilebilen mallar ise aynı kanunumuzun 83. maddesinde yer almaktadır.

İcra ve İflas Kanununda 05.04.2023 tarihinde yürürlüğe giren değişiklikler itibariyle, haczedilemeyen malların kapsamı genişletilmiştir. 2023 yılında yapılan değişiklikler itibariyle, icra müdürü, konutta haciz yapabilmek için, ihtiyati haciz durumu hariç olmak üzere, İcra Mahkemesine başvuracak ve hacze konu yerin konut olduğuna ilişkin hakimden onay alacaktır. Aile bireylerine ait kişisel eşyalar ve ailenin ortak kullanımına yönelik tüm ev eşyaları haczedilemeyecektir. İcra takibine konu alacağı aşacak şekilde haciz yapılması yasaklanmıştır. Muhafazasına gerek kalmayıp yedieminde bulunan mallar resen tasfiye edilecektir. Ancak bunun için, icra dairesi önce borçluya tebligat çıkaracak ve yediemin ücretini ödediği takdirde malı teslim alabileceği, aksi takdirde malın tasfiye edilebileceği borçluya ihtar edilecektir. Eğer borçlu malı yedieminden teslim almazsa, mal üzerinde rehin hakkı sahibi rehinden kaynaklı haklarını kullanmaya davet edilecek ve bu hak kullanılmadığı takdirde mal açık artırma yolu ile satışa çıkarılacaktır. Dolayısıyla 2023 yılında yapılan son düzenlemeler itibariyle İcra ve İflas Kanununda haczedilemeyecek mal ve hakların sınırları genişletilmiştir.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “İcra ve İflas Kanunu” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Haciz Nedir?

Haciz; borçlunun borcunu ödememesi halinde, alacaklının talebi üzerine icra dairesi tarafından borçlunun malvarlığına devlet eliyle el konulmasıdır. Bu işlem, borcun cebri icra yoluyla tahsilini amaçlar. Haciz işlemi sonucunda borçlunun malları paraya çevrilerek alacaklıya ödeme yapılır.

Haciz, ya alacaklının talebi üzerine yapılan ilamsız takiple ya da mahkeme kararı sonucu yapılan ilamlı takiple uygulanabilir. Haczin hukuki dayanağı 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunudur.

Haciz İşlemi Nasıl Yapılır?

Haciz işlemi şu şekilde yürütülür:

• İcra Takibinin Başlatılması: Alacaklı, icra dairesine başvurarak takip talebinde bulunur.
• Ödeme Emrinin Gönderilmesi: Borçluya ödeme emri gönderilir; borçlu yasal sürede borcunu ödemez ya da itiraz etmezse haciz aşamasına geçilir.
• Haciz Talebi: Alacaklı, icra dairesinden borçlunun mallarının haczini talep eder.
• Haciz Uygulaması: İcra memurları, borçlunun adresine giderek hacze konu malları tespit eder ve tutanak altına alır.

Haczedilen Eşyalara Ne Olur?

Bir haciz memuru eve geldiği zaman kapının açılması bir zorunluluktur. Aksi takdirde kapı çilingir tarafından açılacaktır. İtiraz varsa, polis ile beraber eve girilebilir. Dolayısıyla haciz başlatılırsa borçlunun itirazı sonuçlanmayacaktır. Bu aşamada haczedilen eşyalara ne olur sorusu sıklıkla merak edilir. Bu açıdan borçlu, borcun ödenmesi için yasal süreye kadar malların yöneticisi olacaktır. Ancak borcun zamanında ödenmemesi durumunda resmi sevk irsaliyesine getirilebilecek mallar satışa çıkarılacaktır. Mal haczedildiği zaman başka bir alacaklı varsa, alacaklılara dağıtılır, masraflar düşülür ve fazlalık borçluya geri ödenir. Borçlunun iade şartı, borcu kanuni süre içinde ödemesidir. Bu durumda, maliyetini de üstlenmek şartıyla malları geri alabilirsiniz.

Haczedilemeyen Mallar Nelerdir?

Haciz sırasında birçok soru sorulsa da bunlardan biri de hangi eşyalara haciz konulamaz? Formdadır. Evin içindekilere insan onurunu zedeleyecek şekilde el konulamaz. Ayrıca evde birden fazla ürün kullanılması durumunda fazlasına da el konulacak. Ele geçirilemeyen eşyalar, ailedeki temel eşyalardır. Haczedilemeyen mallara örnek şunlardır ;

• Borçlunun kılık kıyafeti
• Doğum ve ölüm yardımı
• Evcil hayvanlar
• Telefon numaraları
• BDDK malları
• Ev içinde yer alan birden fazla olan eşyalar
• SGK teşkilatına ait mallar
• Nafaka alacakları
• Teminatlar
• Manevi tazminat alacağı
• Ölünceye kadar bakma alacaklısının bakma alacağı
• Oturma hakkı,
• Devredilmesi mümkün olmayan intifa hakları,
• Anne babanın çocuk malları üzerindeki hakları
• Aile yurdu veya konutu
• Bireysel emeklilik sistemindeki işsizlik yardımları veya birikimler
• YÖK tarafından sağlanan krediler
• Öğrenci bursları
• Ayrıca borçlunun geçimi için sağladığı gıda, yakıt, hayvan ve yemler
• Devlet malları (Devlete karşı icra takibi açabilirsiniz ancak devlet malları haczedilemez.)
• Borçlu geçimini sermayesinden ziyade bedeni çalışmasıyla sağlıyorsa, mesleğini devam ettirebilmesi için gerekli olan her türlü eşya haczedilemez.
• Meslek eşyası haczedilemez ama her türlü meslek eşyası haczedilemez değildir. Örneğin ; marangoz bir borçlu varsa ve dükkanında 500.000 TL lik bir makine varsa o makinenin gördüğü işi 100.000 TL lik makine yapıyorsa pahalı olan satılıp haline münasip olanı alınır ve kalan parayla da borçlar ödenir. Bu konuda Yargıtay’ın vermiş olduğu kararlara bakılmalıdır.
• Teminat mektubu
• Borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireyleri için lüzumlu sayılabilecek eşya haczedilemez. Borçlunun konutunda aynı amaçla kullanılan eşyalardan birden fazla olması durumunda bunlardan kullanıldığı amaç için gerekli olanın bırakılması ve fazladan olan eşyalar haczedilmesi gerekir.
• Borçlu sanatla uğraşan biri ise sanat ve mesleği için lüzumlu olan araç, gereç ve kitapları haczedilemez.
• Arabacı, kayıkçı, hamal gibi küçük nakliye işiyle geçimini temin eden borçlunun nakil araçları haczedilemez ancak bu madde bahsi geçen nakil aracından kasıt otobüs veya dolmuş sahibi değildir. Küçük çaplı nakliye erbabıdır. Örneğin ; kargo araçları haczedilebilir.
• Borçlu küçükbaş ya da büyükbaş besleyen biri ise borçlunun tercih edeceği bir süt ineği veya üç keçi veya koyunu ve bunların üç aylık yem ve yataklıkları haczedilemez.
• Borçlunun ve ailesinin iki aylık giderleri
• Borçlu çiftçi ise gelecek mahsul için lazım olan tohumluğu haczedilemez.
• Borçlu sebze ve meyve yetiştiricisi ise kendisinin ve ailesinin geçimi için zaruri olan bağ ve bahçesi ve bu iş için lüzumlu bulunan araç ve gereçleri haczedilemez
• Ordu ve zabıta hizmetlerinde olanlara bağlanan emeklilik maaşları ile bu hizmetlerinden dolayı ailelerine bağlanan maaşlar ve ordunun hava ve denizaltı personeline uçuştukları ve dalış yaptıkları için verilen tazminat ve ikramiyeleri haczedilemez. Askeri malullerle, şehit yetimlerine verilen maaşlar haczedilemez.
• Vücut bütünlüğüne ve sıhhate verilen zararlar için tazminat olarak kendisine veya ailesine toptan veya irat şeklinde verilen veya verilmesi lazım gelen paralar haczedilemez. Burada önemli husus manevi tazminat gibi maddi tazminat da haczedilemez.
• Borçlunun haline münasip evi (mesken) haczedilemez. Ancak söylenmelidir ki burada bahsedilen haline münasip evdir, yani karı koca 3 katlı villada tek başımıza yaşarken ve bu ev bize anca yetiyor diyemezler. Böyle bir durumda villa satılır, borçlunun geçimini sürdürmesine yetecek, ailesine yetecek bir evin parası ayrılır ve borçlunun yeni bir yere taşınması sağlanır. Yargıtay’a göre bazı durumlarda yazlık ev de duruma göre haline münasip ev kavramına girebilir. Evde kiracının olması evin haczedilememe ileri sürülmesine engel değildir.

Haczedilebilen Mallar Nelerdir?

Haciz işlemi, alacağının borçludan tahsil edilebilmesi amacıyla yapılan yasal bir uygulamadır. Bu süreçte borçlunun sahibi olduğu bazı mallara konulabilir. Ancak borçlunun temel yaşam ihtiyaçlarını karşılayan eşyalar haczedilemez. Haczedilebilen mallar ise genellikle borçlunun yaşayabilmesi için gereksiz veya fazla olan eşyalardır.

Haciz işlemi sırasında, borçlunun sahip olduğu taşınma ve taşınmaz mallar, alacaklının borçlarını ödemesine yardımcı olacak şekilde kullanılabilir.

• Evdeki fazla ürünler, örneğin birden fazla televizyon, beyaz eşya veya mobilya.
• Antika ürünleri, mücevherler, değerli taşlar ve benzeri değerli objeler.
• Elektronik cihazlar, bilgisayarlar, telefonlar gibi taşınabilir ürünlere haciz uygulanabilir.
• Borçlunun sahip olduğu gayrimenkuller, örnek konut, arsa veya iş yerleri.
• Borçlunun üçüncü kişilerden alacakları. Örneğin, borçluya yapılması gereken ödemeler veya borçlunun alacağı olduğu şirketlerden alacaklar.
• Banka hesaplarında bulunan paralar, yatırım araçları, hisse senetleri veya diğer finansal veriler haczedilebilir.

Bu mallar, haciz işlemi sırasında konulabilir ve durdurulamaz. Ancak unutulmamalıdır ki, borçlunun varlığını sürdürmesine yetecek temel özellikleri karşılayan eşyalara haciz uygulanamaz. Haciz sırasında borçlunun varlığını sürdürebilmesi için gerekli olmayan ancak değeri yüksek olan ürünler hedef alınır.

Haczedilemeyen Mallar Haciz İşlemine Tabi Tutulması Durumunda Şikayet

İcra müdürü borçlunun haczedilemeyeceğini iddia ettiği bir malı haczederse borçlu icra müdürünün haciz kararına karşı şikâyet yoluna başvurabilir. Şikayet icra mahkemesince incelenir. Yetkili icra mahkemesi, şikayet konusu haciz işlemini yapan icra müdürlüğünün bağlı bulunduğu icra mahkemesidir ve bu mahkemenin yetkisi kesindir. Dolayısıyla bu konuda taraflar arasında yetki sözleşmesi yapılamaz.

Haciz işlemi istinabe yoluyla yapılmış ise yetkili icra mahkemesi, istinabe olunan yerdeki icra dairesinin bağlı bulunduğu icra mahkemesidir. İcra mahkemesi, şikayeti basit yargılama usulüne göre inceler. Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde mahkemece öncelikle duruşma açılıp açılmayacağına karar verilir. Duruşma yapılmasına karar verirse tarafları en kısa zamanda duruşmaya çağırır ve gelmeseler bile şikayeti inceleyerek karar verir.

Mahkeme, şikayet edenin bildirmiş olduğu nedenlerle bağlı değildir. Şikayet başvurusunu incelerken takdiri kanıtlara başvurabilir; yani tanık dinleyebilir, bilirkişiye başvurabilir, keşfe karar verebilir. Şikayet kendiliğinden icrayı durdurmaz. Ancak icra mahkemesi şikayet sonuçlanıncaya kadar istem üzerine veya kendiliğinden icranın durdurulmasına karar verebilir.

Borçlunun haczedilemeyen malının haczedilmiş olması halinde şikayet yedi günlük süreye tabidir. Yedi günlük şikayet süresi haczin öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Şikayeti süreye bağlı olmayan bazı haller vardır. Bu haller;

• Devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin mallarının haczedilemeyen mal olduğu süresiz şikayet yoluyla ileri sürülebilir.
• Borçlu için önemli olan yani çok gerekli örnek olarak giyecek, yiyecek gibi şeylerin haczedilmesi halinde de şikayetin süresiz olması gerekir.

İcra İflas Kanunu ilgili maddelerinde hangi malların haciz edilemeyeceği açıkça belirtmiştir. Bunun dışında kalan ve maddi değer arz eden her nevi mal haciz edilebilir.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Haczedilemeyen Mallar İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Sonuç

Haciz işlemleri, alacaklının alacağını tahsil etmesi için etkin bir hukuki yöntemdir, ancak borçlunun temel haklarını koruma amacıyla bazı malvarlıkları haczedilemez. Son yasal güncellemelerle birlikte borçlunun hakları daha da genişletilmiş, elektronik haciz gibi yenilikler de hayatımıza girmiştir. Haciz işlemleri sırasında borçluların haklarını bilmesi ve gerektiğinde itiraz etmesi büyük önem taşır. Hak kaybına uğramamak için bizimle İLETİŞİM geçiniz.