İstihkak Davası

Türk Hukuk Sistemi’nde mülkiyet hakkı, kişilerin en temel haklarından biridir. Bu hakkın ihlal edilmesi durumunda, hak sahibinin başvurabileceği en önemli hukuki araçlardan biri istihkak davasıdır. İstihkak davası, icra takibi sırasında haczedilen malların kime ait olduğuna dair çıkan uyuşmazlıkların çözümünü sağlayan hukuki bir yoldur. Bu dava, borçlunun malı zannedilerek haczedilen ancak gerçekte üçüncü bir kişiye ait olan malların aidiyetinin tespiti için açılır. Uygulamada sıkça karşılaşılan bu davalarda, istihkak iddiası nedir, istihkak davası ne demek ve istihkak davası hangi mahkemede açılır gibi sorular önem arz etmektedir.

İstihkak davası, Medeni Kanun’un 683. maddesi çerçevesinde düzenlenmiştir. Bu dava, esasen bir malın sahibinin, mülkiyet hakkına dayalı olarak malının geri verilmesi talebiyle açılır. İstihkak davası ile kişinin mülkiyet hakkı ihlal edilmiş olur ve bu durumda, malın mülkiyetinin geri verilmesi için mahkemeye başvurulur.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Türk Medeni Kanunu” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

İstihkak Davası Nedir?

İstihkak davası, malikin mülkiyet hakkına dayanarak, malını haksız olarak elinde bulunduran kişiye karşı açtığı bir davadır. Bu dava, malın geri verilmesini amaçladığı için ayni bir dava olup, karar sonucu geri verme istendiğinden bir eda davası olarak da nitelendirilir. Ayrıca, istihkak davasının sınırlı bir ayni hakka dayanılarak da açılabileceği kabul edilmektedir.

İstihkak talebi, ayni bir talep olduğundan zamanaşımına tabi değildir. Bu nedenle, şartlar oluştuğu sürece istihkak davası her zaman açılabilir. Ancak, miras sebebiyle istihkak davasında özel bir zamanaşımı süresi öngörülmüştür. Aynı şekilde, haciz sebebiyle açılan istihkak davalarında da belirli süreler vardır. Mülkiyete dayalı istihkak davası, “adi istihkak davası” olarak da adlandırılır.

Başlıca Özellikler

• Ayni Dava: İstihkak davası, malikin mülkiyet hakkına dayanır ve ayni hakka ilişkin bir dava olarak kabul edilir.
• Eda Davası: Malın geri verilmesini talep ettiğinden, bir eda davası niteliğindedir.
• Zamanaşımı: Ayni hak talebi olduğundan, genel olarak zamanaşımına tabi değildir. Ancak, miras ve haciz sebebiyle açılan istihkak davalarında özel süreler bulunmaktadır.

İstihkak Davası Türleri

İstihkak davasının farklı türleri vardır. Bu türler, amaç ve konu bakımından farklılıklar gösterir. Başlıca istihkak davaları, haciz sebebiyle istihkak davası, miras sebebiyle istihkak davası ve malın rıza dışı elden çıkması sebebiyle istihkak davasıdır.

Haciz Sebebiyle İstihkak Davası

İcra ve İflas hukukumuzun temel ilkelerinden biri , borçlunun borca yetecek kadar malının haczedilmesi ancak borçlunun borcu için üçüncü kişiye ait malların haczedilememesi , şeklindedir. Ancak buna rağmen borçlunun malları haczedilirken , üçüncü kişiye ait olan mallar da haczedilmiş olabilir. Bu tür mallara çekişmeli mal ve bu çekişmeli mallara da istihkak iddia edilen mallar denir. İstihkak kelimesinin anlamı da zaten “ hak iddia etmek “ şeklindedir. Dolayısıyla üzerinde hak iddia edilen bu malların hacizden kurtarılması için başvurulan yoldur.

Miras Sebebiyle İstihkak Davası

Miras Sebebiyle İstihkak Davası. İstihkak davasının bir diğer yaygın biçimi olan “miras sebebiyle istihkak davası” 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 637-639. maddeleri arasında düzenlenmiştir.

Miras bırakanın ölümü ile birlikte miras bırakana ait tüm malvarlığı aktif ve pasifleri ile birlikte mirası reddetmemiş olan mirasçılara tamamı intikal eder. Fakat bu malvarlığı değerlerinin bir kısmının başkalarının elinde bulunması mümkündür. İşte miras sebebiyle istihkak davası ile mirasçılar (atanmış olsun yasal olsun) bu üstün haklarını ispat ederek söz konusu malin kendilerine teslimi için üçüncü kişiye karşı dava açabilirler.

DİKKAT : Miras sebebiyle istihkak davası ile mirasçılar, terekedeki malların kendilerine geri verilmesini talep ederler. Ayrıca, davalı olan haksız zilyet, kazandırıcı zamanaşımı savunmasında bulunamaz.

Malın Rıza Dışı Elden Çıkması Sebebiyle İstihkak Davası

Malın rıza dışı elden çıkması sebebiyle istihkak davası, mülkiyet hakkının koruyucu yetkisi kapsamında Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen adi istihkak davasıdır. Bu dava, malın zilyetliğini haksız olarak elinde bulunduran kişiye karşı açılır.

Malın rıza dışı elden çıkmasından kasıt, mal sahibinin rızası dışında malının zilyetliğini kaybetmesidir. Örneğin, bir malı kira ilişkisi gibi haklı bir sebebe dayanarak elinde bulunduran kişiye karşı istihkak davası açılamaz. İstihkak davası, yalnızca malın zilyetliğini haksız olarak elinde bulunduran kişilere karşı açılabilir.

İstihkak Davası Şartları Nelerdir?

• Malikin Mülkiyet Hakkına Sahip Olması : Davayı açan kişinin, dava konusu eşya üzerinde mülkiyet hakkına sahip olması ve bunu ispat etmesi gerekir.
• Üçüncü Kişinin Haksız Zilyet Olması : Dava, eşyayı haksız olarak elinde bulunduran dolaysız zilyede karşı açılmalıdır. Zilyetliğin, bir hakka (ayni veya nisbi) dayanmaması gerekir. Davalının zilyetliğinin kusurlu olması aranmaz. Örneğin, kira sözleşmesi ile malı elinde bulunduran kişiye karşı istihkak davası açılamaz.
• Malikin Dolaylı Zilyet Olması : Davacı malikin, eşya üzerinde doğrudan zilyet olmaması, yani dolaylı zilyet konumunda olması gerekir. İstihkak davasında malikin zilyetliğini kaybetmesi aranmaz.
• Eşyanın Bireyselleştirilmiş Olması : İstihkak davasının konusu olan eşyanın ferdiyle belirlenmiş veya cinsine göre ayrılmış olması, yani bireyselleştirilmiş olması gerekir.

DİKKAT : Haciz nedeniyle açılan istihkak davalarında, üstün bir hakka dayanılması yeterlidir.

İstihkak Davasının Tarafları

İstihkak davasında, davacı ve davalı olarak iki ana taraf bulunur. Davacı, mülkiyet hakkına sahip olan kişi, davalı ise malı haksız olarak elinde bulunduran kişidir.

Davacı Taraf : Malik ve/veya Sınırlı Ayni Hak Sahipleri

İstihkak davasında davacı, malın gerçek malikidir. Malik, mülkiyet hakkını bağımsız bir şekilde, elbirliği halinde veya paylı mülkiyet şeklinde elde etmiş olabilir:

• Paylı Mülkiyet : Paylı mülkiyete sahip bir paydaş, kendi payı için bağımsız olarak dava açabileceği gibi, malın tamamı için bölünemeyen menfaatlerde diğer paydaşları temsilen de tek başına dava açabilir.
• Elbirliği Mülkiyeti : Elbirliği mülkiyetinde (örneğin, mirasçılar arasında) tüm ortaklara davayı açma hakkı verilmiştir. Bu şekilde, tüm ortakların sağlanan korumadan yararlanması sağlanır.
• Sınırlı Ayni Hak Sahipleri : İntifa hakkı sahibi veya rehinli alacaklı gibi sınırlı ayni hak sahipleri de istihkak davası açabilirler.

Davalı Taraf : Zilyet

İstihkak davasının davalısı, malı haksız olarak elinde bulunduran kişidir. Taşınırlarda zilyetlik eşyanın fiili hâkimiyeti altında bulundurulmasıyla sağlanırken, taşınmazlarda zilyetlik tapu sicili üzerinden belirlenir. Bu nedenle:

• Taşınır Mallarda : Zilyet, eşyanın fiili olarak elinde bulunduran kişidir.
• Taşınmaz Mallarda : Zilyet, tapu sicilinde hak sahibi olarak görünen kişidir.

Zilyetliğin haksızlığından kasıt, malı elinde bulundurmanın herhangi bir ayni veya kişisel hakka dayanmaması durumudur. Örneğin, bir mal üzerinde intifa hakkı sahibi veya kira sözleşmesi kapsamında kiracı olarak malı elinde bulunduran kişi, malın zilyetliğini bir hakka dayanarak kullandığı için bu kişilere karşı istihkak davası açılamaz.

İstihkak Davasında Deliller

İstihkak davalarında en önemli konu, mülkiyetin ispatıdır. Davacı, mülkiyet hakkını ispatlamak için çeşitli deliller sunmak zorundadır. Bu deliller arasında şunlar yer alabilir:

• Tapu Kayıtları : Taşınmaz mal ile ilgili davalarda, tapu kayıtları en güçlü delil kabul edilir. Tapu kaydı, malın kimin adına tescil edildiğini gösterir ve mülkiyet hakkının ispatında kullanılır.
• Satış Sözleşmeleri ve Faturalar : Taşınır mallar ile ilgili davalarda, satın alma sözleşmesi veya fatura gibi belgeler mülkiyetin davacıya ait olduğunu kanıtlamak için kullanılabilir.
• Tanıklar : Bazı durumlarda, olayları görmüş veya bilmiş kişiler tarafından verilen tanıklıklar da davada delil olarak sunulabilir.

İstihkak Davasında Süreler ve Zamanaşımı

İstihkak davasında zamanaşımı ve süreler, dava türüne göre değişiklik göstermektedir.

Adi İstihkak Davasında Süreler

Adi istihkak davasında herhangi bir zamanaşımı süresi veya hak düşürücü süre bulunmamaktadır. Bu durum, davanın ayni hakka dayanmasından kaynaklanır ve dolayısıyla mülkiyet hakkının korunmasına yönelik olarak süre sınırlaması getirilmez.

Miras Sebebiyle İstihkak Davasında Süreler

Miras sebebiyle istihkak davasında zamanaşımı miras konusu malı elinde bulunduran üçüncü kişinin iyi niyetli olup olmamasına göre değişir. Bu davada zamanaşımı, davacının kendisinin mirasçı olduğunu ve iyiniyetli davalının terekeyi veya tereke malını elinde bulundurduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde mirasbırakanın ölümünün veya vasiyetnamenin açılmasının üzerinden 10 yıldır. İyiniyetli olmayanlara karşı zamanaşımı süresi ise 20 yıldır.

DİKKAT : Eğer malı elinde bulunduran kişi söz konusu malın miras bırakana ait olduğunu biliyor ve buna rağmen malı elinde tutmaya devam ediyorsa kötü niyetli, aksi takdirde iyi niyetlidir. Aksi ispatlanamadığı sürece iyi niyet asıldır.

Haciz Sebebiyle İstihkak Davasında Süreler

Malın haczedilmiş olduğu öğrenen borçlu veya üçüncü şahıs, öğrenme tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmadığı takdirde, aynı takipte bu iddiayı ileri sürmek hakkını kaybeder.

Bu iddia üzerine icra mahkemesi takibin devamı ya da ertelenmesi yönünde bir karar verir. Takibin devamına dair verilen icra mahkemesi kararı kesindir. Üçüncü şahıs, icra mahkemesi kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açmaya mecburdur. Bu müddet zarfında dava açılmaz ise üçüncü şahıs alacaklıya karşı iddiasından vazgeçmiş sayılır.

Fakat eğer üçüncü şahsa, yukarıda belirtildiği şekilde bir istihkak talebinde bulunmak imkanı verilmemiş ise, haczedilen şey hakkında veya satılıp da bedeli henüz alacaklıya verilmemişse bedeli hakkında, haczi öğrendiği tarihiden itibaren yedi gün içinde, icra mahkemesinde istihkak davası açabilir. Aksi takdirde aynı takipte bu iddiayı ileri sürmek hakkını kaybeder. Bu halde davacının talebi üzerine icra hakimi takibin talik (erteleme) edilip edilmemesi hakkında ilgili hükümler dairesinde acele karar vermeye mecburdur. Bu karar diğer taraf dinlenmeksizin de verilebilir.

İstihkak Davası Nasıl Açılır?

İstihkak davası, mülkiyet hakkına sahip olan malik tarafından, malını haksız olarak elinde bulunduran kişiye karşı açılır. Dava dilekçesi hazırlanır ve dava dilekçesinde, davacının kimlik bilgileri, davalının kimlik bilgileri, davanın konusu, deliller, hukuki sebepler ve talep sonucu belirtilmelidir. Davacı, mülkiyet hakkını ve davalının haksız zilyetliğini mahkemeye sunmalıdır. İstihkak davalarında genel görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Davanın konusu taşınmaz ise, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Taşınırlar bakımından ise, genel yetki kuralları uygulanarak davalının son yerleşim yeri mahkemesi yetkili olacaktır.  Miras sebebiyle istihkak davasında da görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Haciz sebebiyle açılan istihkak davalarında görevli mahkeme icra mahkemesidir. Yetkili mahkeme, icra takibinin yapıldığı yer veya davalının yerleşim yeri mahkemesidir.

İstihkak davası, ayni bir eda davası niteliğindedir. Bu nedenle, mahkemeden hem mülkiyetin tespiti hem de malın iadesi talep edilmelidir. Uygulamada, özellikle taşınmazlarda, tapu sicilinin düzeltilmesi davası ile istihkak davası aynı dilekçede talep edilebilir. Dava harçları yatırılır ve dava dosyası mahkemeye teslim edilir. Mahkeme, dava dilekçesini değerlendirir ve eksiklikler varsa tamamlattırır. Dava süreci başlar, deliller toplanır ve duruşmalar yapılır.

Haciz nedeniyle istihkak davası açılması durumunda, icra dairesinin istihkak iddiasını alacaklıya bildirmesi ve alacaklının itiraz etmesi üzerine, dosya icra mahkemesine gönderilir. Üçüncü kişi, icra mahkemesinin kararının tebliğinden itibaren 7 gün içinde dava açmalıdır.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “İstihkak Davası Dilekçe Örneği” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

İstihkak Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

İstihkak davalarında genel görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Davanın konusu taşınmaz ise, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Taşınırlar bakımından ise, genel yetki kuralları uygulanarak davalının son yerleşim yeri mahkemesi yetkili olacaktır.

Miras Sebebiyle İstihkak Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Miras sebebiyle istihkak davasında da görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir.

Haciz Sebebiyle İstihkak Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Haciz sebebiyle açılan istihkak davalarında görevli mahkeme icra mahkemesidir. Yetkili mahkeme, icra takibinin yapıldığı yer veya davalının yerleşim yeri mahkemesidir.

İstihkak Davasının Hukuki Sonuçları

İstihkak davası, bir eda davası olup, sonuçlandığında mülkiyet hakkının tespit edilmesini ve dava konusu eşyanın malike geri verilmesini sağlar. Davanın sonucunda verilen hükümle, taşınırların teslimi ve taşınmazların tahliyesi yoluyla haksız zilyedin malı geri vermesi sağlanır.

Üçüncü Kişi Tarafından Açılan İstihkak Davasının Sonuçları

İstihkak Davasının Reddi

Öncelikle, istihkak davası üçüncü kişi tarafından 7 günlük yasal süresi içinde açılmamış ise dava süre aşımından reddedilecektir. İcra mahkemesince, üçüncü kişinin istihkak iddiasının haksız olduğuna kanaat getirilir ise; istihkak davası esastan reddedilecektir. Bu halde, kararın kesinleşmesi ile birlikte istihkak iddiasında bulunulan mallara konulmuş olan haciz kesinleşecektir. İstihkak davasının reddi üzerine alacaklı, hacizli malın satışını isteyebilir. Alacaklının hacizli malın satışını isteyebilmesi için, icra mahkemesince verilen istihkak davasının reddi kararının kesinleşmesine gerek yoktur. Ancak davanın reddi kararına karşı davacı tarafça istinaf yoluna başvurulmuş ise; davacı taraf icra dairesinden icranın geri bırakılması prosedürüne uyarak mühlet isteyebilecektir. İstihkak davası üzerine, icra mahkemesince öncelikle takibin ertelenmesine ve dava sonucunda davanın reddine karar verilmiş ise; alacaklının alacağından istihkak davası dolayısıyla geciken miktarın %20’sinden az olmamak üzere, davacı tarafça, davalı alacaklıya tazminat ödenmesine hükmedilir.

İstihkak Davasının Kabulü

İcra mahkemesince, üçüncü kişinin istihkak iddiasının haklı olduğuna kanaat getirilir ise; istihkak davası kabul edilecektir. Bu halde, davacı üçüncü kişi tarafından iddia edilen hak “mülkiyet hakkı” ise; icra mahkemesince mal üzerindeki haczin kaldırılmasına karar verilir. İstihkak davasının kabulü üzerine; icra mahkemesi, istihkak iddiasına kötü niyetle itiraz etmiş olan davalı alacaklı tarafından davacı tarafa, hacizli malın değerinin %15’inden az olmamak üzere tazminat ödenmesine hükmedilir. Ayrıca haksız yere malı haczedilen üçüncü kişi, bu haciz sebebi ile doğan zararını genel mahkemelerde açacağı ayrı bir dava ile alacaklı taraftan talep edebilecektir.

Alacaklı Tarafından Açılan İstihkak Davasının Sonuçları

İstihkak Davasının Reddi

Öncelikle, istihkak davası alacaklı tarafından 7 günlük yasal süresi içinde açılmamış ise dava süre aşımından reddedilecektir. İcra mahkemesince, üçüncü kişinin istihkak iddiasının haklı olduğuna kanaat getirilir ise; alacaklının açtığı istihkak davası esastan reddedilecektir. Bu halde, icra mahkemesince mal üzerindeki haczin kaldırılmasına karar verilir. İstihkak davasının reddine karar veren icra mahkemesi, istihkak davası açan davacı alacaklı tarafından davalıya asgari %15 tazminat ödenmesine hükmedemez. Haksız yere malı haczedilen üçüncü kişi, yapılan bu haciz sebebi ile doğan zararını genel mahkemelerde açacağı ayrı bir dava ile alacaklı taraftan talep edebilir.

İstihkak Davasının Kabulü

İcra mahkemesince, üçüncü kişinin istihkak iddiasının haksız olduğuna kanaat getirilir ise; alacaklı tarafından açılan istihkak davası kabul edilecektir. Bu halde, kararın kesinleşmesi ile birlikte istihkak iddiasında bulunulan mallara konulmuş olan haciz kesinleşecektir. İstihkak davasının kabulü üzerine alacaklı, hacizli malın satışını isteyebilir. İstihkak davasının kabulü kararı davalı üçüncü kişi tarafından istinaf edilirse, üçüncü kişi tarafından icra dairesine teminat yatırılarak icranın durdurulmasına karar verilmesi istenebilir.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “İstihkak Davası İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Sonuç

Özellikle hatalı yahut ihmali işlemlerden kaçınmak adına planlı ve doğru işlemler yapmak önemlidir. Aksi halde kısa vadede günü kurtaracak işlemlerle uzun vadede ciddi hak kaybı yaşanabilir. Bu nedenle sürecin takip edilmesi için bizimle İLETİŞİM geçiniz.