Nafaka Ödenmezse Ne Olur (Tazyik Hapsi-İcra Takibi)

Nafaka ödememe cezası, kanunda nafaka yükümlüsünün nafaka ödememesi durumunda İİK madde 344 kapsamında tazyik hapsiyle cezalandırılması şeklinde tanımlanmıştır. Türk Medeni Kanunu’nun 175. Maddesindeki düzenleme gereğince boşanmadan kaynaklı olarak yoksulluğa düşecek taraf, kusurunun daha ağır olmaması durumunda diğer taraftan süresiz olarak nafaka talebinde bulunabilir. Bu talep sonucunda nafaka alacaklısına, borçlu tarafından düzenli olarak aylık nafaka ödemesinde bulunulması gerekmektedir. Ancak çoğu zaman nafaka borçluları bu yükümlülüklerini ihlal ederek bazen geç ödemede bulunmakta bazen de hiç nafaka ödemesinde bulunmamaktadır.

Nafaka alacaklısına gerekli ödemede bulunmayan ve nafaka yükümlülüğünü ihlal suçunu işleyen kişilere karşı öncelikle icra takibi yolu seçilmeli, daha sonrasında bu yoldan da bir sonuç elde edilememesi durumunda icra ceza hâkimliğine şikayet dilekçesi ile başvurularak kişinin tazyik hapis ile cezalandırılması talebinde bulunulabilir. Kişinin bu yola başvururken, dava şartlarını taşıması önem arz etmektedir. Şikayetin gerekli şartları taşımaması durumunda bu yoldan bir sonuç elde edilmesi mümkün olmayacaktır.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Türk Medeni Kanunu” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Nafaka Tazyik Hapsi (Nafaka Ödememe Cezası) Nedir?

Nafaka ödememenin en ciddi cezai yaptırımı tazyik hapsidir. Tazyik hapsi, nafaka borçlusunu borcunu ödemeye zorlamak amacıyla uygulanan bir hapis cezasıdır. Türk Medeni Kanunu ve İcra İflas Kanunu’nda düzenlenen bu yaptırım, aşağıdaki unsurları içerir:

• İcra İflas Kanunu’nun 344. maddesine göre, nafaka ödememe suçu şikayete bağlı bir suçtur.
• İcra takibinden sonuç alınamazsa, borçlunun yerleşim yerindeki İcra Ceza Mahkemesi’ne tazyik hapsi talepli şikayet dilekçesi verilir.
• Şikayet dilekçesinde nafaka kararı, icra takip belgeleri, borçluya yapılan tebligat ve ödenmeyen miktarlar belirtilmelidir.
• İcra Ceza Mahkemesi, şikayet üzerine nafaka borçlusunun yargılanması için duruşma açar.
• Nafaka borçlusunun ödeme yapmaktan kaçındığı tespit edilirse, 3 aya kadar tazyik hapsi cezası verilir.
• Hapis cezası kesinleştiğinde infaz edilir.
• Bu ceza ertelenmez, para cezasına çevrilmez ve adli sicil kaydına işlenir.
• Borçlu cezaevindeyken dahi nafaka borcunu öderse hemen tahliye edilir.
• Tekrar nafaka ödenmemesi halinde yeniden şikayet yapılabilir ve yeni ceza verilir.

Yargıtay 16. Ceza Dairesi’nin istikrarlı kararlarında, nafaka borcunu ödeyebilecek ekonomik güce sahip olmasına rağmen ödemeyen borçlunun cezalandırılmasının hukuka uygun olduğu vurgulanmıştır. Anayasa Mahkemesi’ni birçok kararında, tazyik hapsinin amacının cezalandırmaktan ziyade nafaka ödemesini sağlamak olduğu belirtilmiştir. İcra İflas Kanunu’nun 346. maddesine göre, nafaka alacaklısı şikayetten vazgeçerse, ceza davası ve cezanın infazı düşer. Ancak aynı nafaka taksidi için tekrar şikayet edilemez.

Nafaka Tazyik Hapsi Şartları

Nafaka ödenmezse üç aya kadar tazyik hapis cezası uygulamak mümkün olur. Tazyik hapsi ödeme yapılması için en fazla üç ay sürecek bir nevi disiplin hapsi demektir.

Nafaka hükmüne uymama suçu için bazı şartlar oluşmalıdır:

• Nafaka ödenmesini kesinleşmiş mahkeme kararına dayanmalıdır.
• Aylık nafakanın tahsili için icra takibi başlatılmış olmalıdır.
• Ödeme emri nafaka borçlusuna tebliğ edilmiş olmalıdır.
• Borçlu nafakayı ödememiş olmalıdır.
• İcra emrinin tebliği ile icra mahkemesine şikayet tarihi arasında bir aylık nafaka borcu doğmuş olmalıdır.
• Şikayet hakkı tebliğden itibaren üç ay ve her halde nafaka doğduktan itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır.
• Nafaka borçlusu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmamış olmalıdır.

Eğer nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle bir dava derdest ise, tazyik hapsi bekletilir ve davanın sonucuna göre uygulanır.

Nafaka Şikayet Süresi

​Nafaka borcu ödenmediği zaman nafaka borçlusu şikayet edilir. ​Nafaka borcunun tahsili için kanunumuzda 10 yıllık bir zamanaşımı öngörülmüştür. Bu şikayet bir zamanaşımına bağlıdır. Bu zamanaşımı süresi hak düşürücü süredir ve bu sürenin kaçırılması durumunda nafaka borcu ödenmediği için şikayet hakkı kaybedilmektedir.  Eğer nafaka alacaklısı nafaka borcunu 10 yıl içerisinde hukuki bir yolla talep etmemişse bu zamandan sonra borcu talep etmek için bir hakkı bulunmayacaktır. 

İcra takibinin sonuçsuz kalması sebebiyle nafaka borçlusunun şikayet edilmesi de bir zamanaşımı süresine bağlıdır. Bu zamanaşımı süresi ise nafaka borcundan ayrı olarak nafaka borcunun ödenmediğinin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her halde 1 yıldır. Yani nafaka yükümlüsü bu borcunu uzun süre ödememiş ise en fazla geriye dönük olarak üç ay için tazyik hapsi istemiyle şikayet edilebilir.

Nafaka Tazyik Hapsi İçin Nereye Şikayet Edilir?

Nafaka yükümlüsü tarafından ödenmeyen nafaka alacaklarının ödenmesi için icra takibine başvurulabilir. Tedbir nafakasının ödenmesi için ilamsız icra takibi, yoksulluk ve iştirak nafakası gibi diğer nafaka türlerinin ödenmesi için de ilamlı icra takibi yoluna başvurulabilir. Nafaka nedeniyle yürütülen icra takibine rağmen nafaka alacağının tahsil edilememesi halinde, nafaka yükümlüsünün üç aya kadar tazyik hapsine tabi tutulması istemiyle icra mahkemesine başvurulabilir.

Nafaka Kaç Ay Ödenmezse Dava Açılır?

Nafaka alacağı 1 ay bile ödenmezse dava açılabilir. Ancak bunun için İcra Ceza Mahkemesine şikayet başvurusu, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 3 ay ve her hâlde yerine getirmeme fiilinin işlendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde yapılmış olmalıdır.

Tazyik Hapsi Nafaka Borcunu Siler Mi?

Kişinin bir nafaka borcunu ödememesinden ötürü hakkında uygulanan nafaka ödememe cezası, nafaka borcunu silmez. Hatta nafaka tazyik hapsi yatarken o cezaya neden olan nafaka borcu dahi silinmez. Dolayısıyla nafaka borcu devam edecek ancak birikmiş nafaka borcuna dönüşecektir.

Tazyik Hapsi Birden Fazla Kez Verilebilir mi?

Tazyik hapsi birden fazla kez verilebilir. Yani kanunda belirtilen sürelere uymak kaydıyla ödenmeyen her aya ilişkin tazyik hapsi talep edilebilir. Zira nafaka ödenmesi aylık olarak kararlaştırılmışsa borcun her ay ödenmesi gerektiğinden her ay için nafaka ödenmemesi yeniden bir suç oluşur. Ancak aynı nafaka borcu için yeniden şikayet etmek suretiyle tazyik hapsi istenemez.

Nafaka Tazyik Hapsi Nasıl Kaldırılır?

Nafaka ödendiği takdirde nafaka tazyik hapsi sona erer. Nafakanın azaltılması yahut kaldırılması davası açıldığı takdirde tazyik hapsi bu davaların kadar bekletilir.

Normal şartlarda İİK m.354/3 hükmü gereğince, alacak miktarı Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından her yıl belirlenen aylık en yüksek brüt asgari ücret tutarının altında kalan takiplerde disiplin ve tazyik hapsi uygulanmaz. Ancak bu kuralın istisnası nafaka alacaklarıdır. Dolayısıyla kanunda belirtilen miktarın altındaki taleplerde de nafaka alacağı nedeniyle tazyik hapsi uygulanabilir.

DİKKAT : Yukarıda sayılan hallerin dışında, İİK m.353 gereğince nafaka borçlusu, tazyik hapsine karşı kararın tefhim veya tebliğinden itibaren 7 gün içinde itiraz etme hakkına sahiptir. Bu itiraz sonucunda verilecek karar kesin karardır. Karar sonrasında nafaka borcu ödenirse nafaka borçlusu tahliye edilir.

Birikmiş Nafaka İçin İcra Takibi

Birikmiş nafaka için ilgili icra dairesine başvurarak icra takibi başlatılabilir. Ancak bunun için 10 yıllık zamanaşımı süresi dolmamış olmalıdır. Ayrıca, 3 aydan önceki alacaklar için icra takibi başlatılabilse de tazyik hapsi istenemez.

Birikmiş nafaka alacakları icra takibi ve haciz işlemleri bakımından öncelik hakkına sahiptir. Dolayısıyla birikmiş nafaka alacağı için yapılan icra takibi sonucu borçlunun maaşı haczedilecekse, her ay güncel işleyen kısım kesilir ve diğer taraftan birikmiş nafaka miktarı maaşın kalan kısmından tüm maaşın 1/4ü kadar kesilip dosyaya yatar.

Nafaka İcra Takibi Açma Şartları

İcra ceza mahkemesinde bu hususta karar verilmesi adına şikayet bulunmak için bazı şartların gerçekleşmesi gerekmektedir. Nafaka borcunun ödenmemesi nedeniyle ceza davası açılabilmesi için şartlar;

• Nafakaya hükmedildiğine ilişkin mahkeme kararı,
• Nafakanın tahsili için icra takibi başlatılması ve bu icra takibinin kesinleşmesi,
• Nafaka borcuna ilişkin başlatılan icra takibinden icra/ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir ay geçmiş olmalı,
• Şikayet aylık nafaka borcunun ödenmemesi halinde yapılmalı, birikmiş nafaka borcuna ilişkin şikayet yapılamaz.
• Ödemesi yapılmamış olan nafaka borcuna ilişkin şikayet en fazla üç ay içinde yapılmış olmalı, üç aylık süre hak düşürücü süre olup üç ayın geçmesi halinde şikayet hakkı ortadan kalkar.

Davanın icra ceza mahkemesine verilecek bir şikayet dilekçesi ile açılması gerekir. Birikmiş nafaka borcuna ilişkin olarak şikayet yoluna başvurulamaz. Aylık nafaka alacağı, kamu alacakları gibi öncelikli alacak konumundayken birikmiş nafaka alacağı adi alacak durumundadır. Kural olarak kişinin emekli maaşına haciz konulması mümkün değildir. Ancak nafaka borçları bu kuralın istisnaları arasında yer almaktadır. Dolayısıyla kişinin başkaca bir malvarlığının bulunmaması halinde emekli maaşına da 1/4 (bir bölü dört/dörtte bir) oranında haciz uygulanabilmektedir.

Nafaka İcra Takibi Nasıl Açılır?

Nafaka icra takibi, icra dairesine talep edilen nafaka türüne göre ilamlı veya ilamsız takip başlatılarak açılır.

Tedbir nafakası, boşanma sürecinde boşanma davası sonucu kesinleşene kadar ki süreç için ödenecek nafakadır. Dolayısıyla nafaka alacağı için davanın nihai ve gerekçeli kararı bulunmamaktadır. Bu bağlamda tedbir nafakası ödenmediği takdirde icra dairesine ilamlı değil ilamsız icra takibine başvurulması gerekir.

Yoksulluk nafakası, boşanma sebebiyle yoksulluğa düşecek olan tarafa, diğer tarafça ödenecek nafaka türüdür. Bu durumda lehine yoksulluk nafakası verilen kişinin elinde mahkeme kararı bulunduğundan ilamlı icra yoluna başvurulmalıdır. Yoksulluk nafakası için ilamlı icra takibi, yoksulluk nafakasını ödenmesi gerektiği hükmünü içeren mahkeme ilamının bir sureti icra dairesine başvurarak yapılır.

İştirak nafakası, eşlerden velayet kendisine verilmeyen tarafın, çocuğun bakım ve gözetimi için diğer eşe katkıda bulunması için vereceği nafakadır. İştirak nafakası için ilamlı icra takibi, yoksulluk nafakasını ödenmesi gerektiği hükmünü içeren mahkeme ilamının bir sureti icra dairesine başvurarak yapılır.

İcra Takip Yolu Zamanaşımı Tedbir Nafakası İlamsız İcra 10 yıl Yoksulluk, İştirak, Yardım Nafakası İlamlı İcra 10 yıldır.

Yukarıda sayılan tüm icra takiplerine borçlunun 7 gün içinde itiraz etme hakkı bulunur. Ancak borçlu 7 gün içinde itiraz etmez veya itirazı sonucu haksız bulunursa cebri icra yoluyla tahsilat gerçekleştirilir.

DİKKAT : Yoksulluk, iştirak ve yardım nafakaları için yapılacak icra takibi ilamlı icra niteliğinde olduğundan, borçlu 7 gün içerisinde itiraz etme imkanına sahip olsa da icra takibi durmayacaktır.

İcra takibinde yetkili icra dairesinin belirlenmesi sürecin hızını ve etkinliğini etkiler. İlamlı icra takibinde, Türkiye’deki herhangi bir icra dairesine başvurulabilirken, ilamsız icra takibinde borçlunun ikametgahındaki icra dairesi yetkilidir. Yargıtay kararlarına göre, tedbir nafakalarının tahsilinde tüm icra daireleri yetkili olabilir. Diğer nafaka türleri ilamlı takibe konu olduğundan tüm icra daireleri yetkilidir. Ayrıca icra dairelerine yapılacak başvuruda mutlaka usuli işlemlerin hukuki şekilde yapılması gerekir.

Nafaka İcra Takibi Ne Kadar Sürer?

Nafaka icra takibi 2-6 ay arasında sürmektedir. Nafaka icra takibi başlatılması ve borçluya gönderilmesi süreci, icra dairesine ve yapılan usuli işlemlerin doğru yapılıp yapılmamasına göre yaklaşık 2-8 hafta arasında sürmektedir. Bu sürede genellikle alacak tahsil edilemez. Zira takip emri tebliğinden sonra süreç borçlunun itiraz edip etmediğine ve dava süreci yönetimi ile devam etmektedir. Nihayetinde ise genellikle yukarıdaki paragrafta belirtilen sürede takip sonuca ulaşacaktır.

DİKKAT : İlamlı icra takipleri, yani yoksulluk, iştirak ve yardım nafakası takipleri bakımından geçerlidir. Tedbir nafakasına ilişkin talepler daha kısa sürede sonuçlanabilir.

Nafaka İcra Takibine İtiraz

Nafaka icra takibine itiraz edilmesi mümkündür. Bu kapsamda yoksulluk, iştirak ve yardım nafakasına ilişkin icra takiplerine karşı borçlu, tebliğden itibaren 7 gün içinde itiraz edebilir. Fakat bu nafakalara ilişkin takip ilamlı olduğundan, yapılan itiraz takip sürecini durdurmaz.

Tedbir nafakasına karşı da borçlunun 7 gün içinde itiraz etme hakkı vardır. Bu durumda, alacaklı icra hukuk mahkemesinde itirazın kaldırılması davası açarak hızlı bir şekilde takibin devamını sağlayabilir. 

Yoksulluk, iştirak ve yardım nafaka icra takibine itiraz halinde ise itirazın bizatihi kendisi zaten dava açma yolu ile söz konusu olduğu için orada davayı itiraz eden açmış olur. Bu itiraz malların satışı dışındaki diğer icra takibi işlemlerini durdurmaz.

DİKKAT : İşsizlik nafaka borcunun ödenmemesi için geçerli bir mazeret oluşturmaz. Borçlu, işsizlik gibi durumları mahkemeye bildirerek nafaka miktarının yeniden gözden geçirilmesini isteyebilir, ancak bu durum ödememe hakkı tanımaz. Eğer borçlu ödeme yapmazsa, hukuki süreçler devreye girer ve icra takibi, haciz işlemleri gibi yasal yaptırımlar uygulanır.

Nafaka Ödenmemesi Halinde Emekli Maaşına Haciz

5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu mad. 93’e göre gelir, aylık ve ödenekler; aynı kanunun 88. maddesine göre takip ve tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Bu maddeye göre haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması halinde, icra müdürü tarafından reddedilir. Madde metninde de açık olduğu üzere emekli maaşının nafaka alacağı hariç haczedilemez.

DİKKAT : Nafaka alacağı söz konusu olduğunda emekli maaşının haczi mümkündür. Birikmiş nafaka borcunda da emekli maaşına haciz konulması mümkündür. Birikmiş nafaka borcunda her ay emekli maaşının dörtte biri haczedilebilir.

Sonuç

Nafaka ödenmezse ne olur sorusu uygulamada sıklıkla merak edilen hususlardandır. Zira boşanma sonrası hükmedilen nafaka yükümlülüğünün pek çok durumda ihlal edildiği ve nafaka bedelinin ödenmediği görülür. Bu durum ise nafaka alacaklısını ekonomik açıdan zor duruma düşürmekte ve nafaka ödenmezse ne olur sorusu sorulur. Bu tür hak kayıplarının önlenmesi, işlemlerin hukuki şekilde yapılması ve alacağın tahsilatı sürecinin hızlı ve etkin yürütülmesi için bizimle İLETİŞİM geçiniz.