Saklı Pay Nedir?

Miras Hukuku’nda, kanuni mirasçıların yanı sıra saklı paylı mirasçıların da önemi büyüktür. Anglo Sakson hukuk sistemlerinde miras bırakan kişilere malları üzerinde sınırsız bir ölüme bağlı tasarruf hakkı tanınarak yasal mirasçıları aleyhine tasarruf yapma yetkisi verildiği halde, Türkiye’nin de benimsediği Kıta Avrupası Hukuk Sisteminde ise bu durum sınırlandırılmıştır.

Örnek vermek gerekirse saklı pay mirasçılığın söz konusu olmadığı hukuk sistemlerinde üç çocuğu olan miras bırakanın, tüm mirasını çocuklarından yalnızca birine bağışlayıp diğer ikisine herhangi bir pay vermemesi hukuken mümkünken, Saklı pay mirasçısının söz konusu olduğu Türkiye gibi ülkelerde ise saklı payı ihlal edilen mirasçı buna müdahale edebilme hakkına sahiptir..

Saklı pay, Türk Medeni Kanunu’na göre miras bırakanın malvarlığından yasal olarak mirasçılara ayrılması gereken asgari payı ifade eder. Saklı pay, mirasçılara öncelikli olarak tanınan ve miras bırakanın tasarrufta bulanma iradesi dikkate alınarak korunan bir haktır. Tenkis davası, saklı paylı bir mirasçının mirasçılık haklarının ve miras payının korunması amacıyla açtığı bir hukuki davadır. Saklı pay sahibi mirasçı, tenkis davasıyla, miras bırakanın vasiyeti veya diğer mirasçılarla yapılan anlaşmalar sonucunda saklı payının zarar gördüğünü iddia eder ve diğer mirasçıların veya vasiyetin iptal edilmesini talep edebilir. Bu davayla saklı paylı mirasçılar, mirasçılık haklarının korunmasını ve haksız kazandırmaların önlenmesini hedeflerler.

Tenkis davasının konusu, ölenin saklı paya tecavüz eden bağışlarının bu aşma oranında indirilmesi ve bu indirilen kısmın saklı paylı mirasçıya tahsis olunmasıdır.

Tenkis davası, TMK. Md.560’da düzenlenmiştir. Bu maddenin ilk fıkrasına göre, “saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, miras bırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilirler.” şeklindedir.

Tenkis talebi hakkının meydana gelebilmesi için iki şartın varlığı aranır. Ölüme bağlı tasarrufları veya sağlar arası bağışlamaları ile miras bırakanın tasarruf oranını aşmış olması gerekir ve mirasçının saklı pay hakkının ihlal edilmiş olması gerekir.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Türk Medeni Kanunu” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Saklı Paylı Mirasçı Kimdir?

Saklı paylı mirasçılar TMK 506. maddesinde yasal mirasçılar arasından belirtilmiştir. Mirasbırakanın çocukları, evlatlıkları, torunları ve onların çocukları ile mirasbırakanın anne-babası ve mirasbırakanın eşi saklı paylı mirasçıdır.

Mirasbırakanın anne ve babası, eşi, çocukları, torunları ve torunlarının çocukları saklı paylı mirasçılarıdır. Bunların dışında saklı paylı mirasçı bulunmamaktadır. Türk Medeni Kanununun ilk düzenlemesinde kardeşler de saklı paylı mirasçı olarak sayılmıştır. Ancak 04 Mayıs 2007 tarihinde kanun değişikliği yapılmıştır. Değişiklik sonrası artık kardeşler saklı paylı mirasçı değillerdir. Büyükanne, dede, hala, teyze, amca, dayı ve bunların çocukları yasal mirasçı olmasına rağmen saklı paylı mirasçı değillerdir. Yasal mirasçıların bir kısmı saklı paylı mirasçı iken atanmış mirasçıların saklı payı bulunmamaktadır.

Saklı Pay Oranı

Yine aynı şekilde sağ kalan eşin de saklı payı haizdir. Ancak, sap kalan eşin saklı pay oranı beraber mirasçı olduğu kişilere göre değişkenlik gösterebilmektedir. Bu halde yukarıda da bahsedildiği üzere:

• Miras bırakanın eşi sağ ise çocuğu ile beraber saklı paya mirasçı olması halinde saklı payı yasal mirasın tamamı olmaktadır.
• Sağ kalan eş murisin anne ve babası ile birlikte saklı paya mirasçı olmuş ise saklı pay miktarı yasal miras payı %100 yani tamamı olacaktır.
• Sadece sağ kalan eş saklı paya mirasçı olmuş ise saklı pay hakkı yasal miras payının ¾ ü kadar olacaktır.
• Yukarıda verilen bu oranlar aynı şekilde, sağ kalan eşin mirasçının anneanne, babaanne ve dedelerden biri veya birkaçı ile saklı paya mirasçı olması durumunda da ¾ olacaktır.

Yukarıda da belirtildiği üzere saklı pay oranı sağ kalan eşin beraber bulunduğu mirasçı olan kişilere göre değişkenlik gösterebilmektedir.

Anne ve Babanın Saklı Pay Oranı Nedir?

Üstsoyda bulunan anne ve babanın saklı pay oranı ise mevzuatta gösterildiği üzere yasal miras payının ¼ ‘ü yani çeyreği olmaktadır. Üstsoy içerisinde yer alan anne ve baba ikinci zümre mirasçı konumundadır. Yani örnek verecek olursak miras bırakan kişinin babasının mirastan alması gereken pay 1000 TL olması halinde saklı pay oranı 250 TL olacaktır. Baba bu saklı pay miktarı olan 250 TL’yi isteyebilir.

Kardeşlerin Saklı Pay Hakkı Var Mıdır?

10 Mayıs 2007 tarihinde Medeni Kanun’da yapılan değişikliğe göre kardeşlerin saklı paya bağlı miras hakkı kaldırılarak saklı paya ait olarak miras almasının önüne geçilmiştir. Değişiklikten önce kardeşler önceden yasal miras payının 1/8’i oranında saklı pay sahibi idi.

Mirasta Saklı Pay Nasıl Hesaplanır?

Saklı pay oranında hesaplama yapabilmemiz için miras bırakan kişinin tüm mal varlığının bilinmesi gerekmektedir. Bilinmesinin gerekçelerinden biri de miras bırakan kişinin mirasçılarından malın saklı payını saklı payı almaya hakkı olan kişilere vermemek adına çeşitli yollarla mal varlıklarını devretmiş olabilir. Bundan dolayı miras belirlenirken, devredilen mal varlıklarının da bazı durumlarda hesaba katılması gerekmektedir. Hak kaybının oluşmaması adına bu durum oldukça önemlidir.

Böyle bir durumun söz konusu olmaması halinde ise aşağıda verilen oranlar ile saklı pay oranlara dikkat edilerek hesaplanabilmektedir:

• Miras bırakanın altsoyunun (çocuklar ve torunlar) saklı pay oranı, yasal miras payının ½’si kadardır.
• Miras bırakanın anne ve babasının  her biri için saklı pay oranı, yasal miras paylarının ¼’ü kadardır.
• Miras bırakanın eşinin saklı pay oranı, sağ kalan eşin saklı payı belirlenirken hangi zümre ile beraber mirasçı olduğuna göre değişiklik arz etmektedir.

  Sağ kalan eş, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olmuşsa, saklı pay oranı, yasal miras payının tamamıdır. Diğer hallerde ise yasal miras payının ¾’ü kadar saklı paya sahip olacaktır.

DİKKAT : Yasal miras payında belirtilen miktara göre yukarıda verilen saklı pay oranları uygulanmaktadır. Mutlaka yasal miras payında belirtilen miktar göz önüne alınmalıdır. Bu kişilerin saklı pay oranları azaltılamayacağı gibi “Mirastan Feragat”, “Mirasçılıktan Çıkarma”, “Mirasın Reddi” vb. durumlar dışında saklı payları oranında mirastan mahrum bırakılmazlar. 

Türk Medeni Kanunu’nun 506. maddesi yukarıda belirtilen saklı pay oranlarının yasal gerekçesini oluşturmaktadır.

Saklı Pay İhlali

Saklı payının ihlali durumunda saklı paylı mirasçı bu tasarrufun tenkisini talep etmesi gerekecektir. Tenkis davası yoluyla ihlal edilen payına kavuşma şansı doğacaktır. Saklı paylı mirasçılara tanınan bu koruma, kural olarak miras bırakanın ölüme bağlı tasarruflarına karşıdır.(MK 560) Miras bırakanın hayattayken yapmış olduğu ve malvarlığını azaltan nitelikteki işlemlerine yönelik koruma kural olarak söz konusu değildir. Fakat miras bırakanın ölüme bağlı tasarrufları yanında bazı sağlar arası ivazsız kazandırmaları da, ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tabi tutulmuştur.(MK 565)

Saklı Pay Davası Zamanaşımı Süresi

Tenkis yani saklı pay davasının kanunen belirtilen süreler içinde açılmış olması gerekmektedir. Tenkis talebi hakkı yenilik doğuran bir hak olduğu için, buradaki süreler hak düşürücü sürelerdir. Saklı pay davasında zamanaşımı süresi, mirasçının saklı payının ihlal edilmiş olduğunu öğrendiği günden itibaren başlayan 1 yıllık süredir. Mirasçının saklı payına tecavüz edildiğinden haberinin olmaması durumunda 10 yıllık hak düşürücü süre geçerli olmaktadır.

Mirasbırakan Saklı Paylı Mirasçılarını Mirasçılıktan Çıkarılabilir Mi?

Türk Medeni Kanunu’nun 510 ila 513. Maddeleri ile mirasçılıktan çıkarma hükümleri düzenlenmiştir. Kanun’un 510. Maddesi ile mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruf ile saklı paylı mirasçıyı mirasçılıktan çıkarabileceği haller sayılmıştır. Bu haller dışında saklı paylı mirasçı mirasçılıktan çıkarılamayacaktır. Bu haller;

• Mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse,
• Mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse

mirasçılıktan çıkaralabilecektir.

Mirasçılıktan çıkarılan kişi, mirastan pay alamayacak ve tenkis davası da açamayacaktır. Mirasçılıktan çıkarma işleminin dayanağı olmadığı veya haksız bir şekilde yapıldığını iddia eden kişi durumu ispatla da yükümlüdür.

Sonuç

Mirasçıların miras paylarının tespiti, hesabı mirasçıların saklı payları ve tenkis davasının açılması ve takibi konularında konusunda uzman ve tecrübeli bir avukattan hukuki yardım alınmasında, telafisi mümkün olmayacak zararlara duçar olunmasının engellenmesi açısından fayda vardır. Bu noktada sürecin başından itibaren bizimle İLETİŞİM geçebilirsiniz.