Çocuğu Göstermeme Suçu

Evliliklerde her ne kadar da taraflar arasındaki çatışma, çocuklara yansıtılmaması gerekse de çocukları çatışmadan uzak tutmaya engel olunamayan bazı durumlar olabiliyor. Çocuklar, evliliklerde tartışma ortasında kalabiliyor, tartışmalar ile büyüyebiliyor ya da diğer ebeveyne karşı silah olarak kullanılabiliyor.

Velayet hakkı, yalnızca anne ve baba için geçerli olup, aile yakını veya akraba olan herhangi bir kişiye velayet verilmez. Anneanne, Babaanne ya da Dedenin torununu görememesinden ya da torununun gösterilmemesinden kaynaklı kanuni bir yaptırım yoktur. Çocuğu göstermeme suçu, yalnızca ebeveynler ile çocuk arasında kurulan kişisel ilişkinin ihlal edilmesi ile oluşur.

Çocuk Göstermeme Suçu; ayrılıkta, boşanmada veya boşanma aşamasında velayeti almayan ebeveyne çocuğun teslim edilmeyerek kişisel ilişkinin engellemesidir. Bu kapsamda; Çocuk teslimine muhalefet suçu, çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurmasıyla yakından ilişkilidir. Ancak, kanun koyucu yeni düzenlemeyle söz konusu hususlara ilişkin düzenlemelerde değişikliğe gitmiştir. Bu doğrultuda, çocuk muhalefet suçu kapsamındaki denetleme ve yaptırım yetkileri sahip merciler değişmiştir. 

30 Kasım 2021 tarihli 31675 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7343 sayılı İcra ve İflas Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkına Kanun ile çocuk teslimi ve çocukla kişisel kurmak için Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüklerince yerine getirileceği bildirilmiştir.

Velayet ve Kişisel İlişki Nedir?

Velayet, ergin olmayanların ve hakim tarafından kısıtlanan ergin çocukların bakım ve eğitimlerinin sağlanması amacıyla anne ve babaya tanınmış hak ve hükümlülükleri ifade etmektedir. Velayet hakkı kanunen çocuğun anne ve babasına aittir. Tarafların boşanması halinde çocuğun velayetinin kime verileceği, üstün yararı gözetilerek dava sırasında geçici olarak belirlenir. Dava sonucunda devamlı olarak anne ya da babadan birine verilmesiyle birlikte diğer eşin çocuk üzerindeki velayet hakkı sona erer.

Velayet hakkı kendisine verilmeyen ebeveyn, kanunen müşterek çocuk ile arasında kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir. Kişisel ilişki, velayet hakkı; verilmeyen anne ya da baba ile çocuğun belirli zamanlarda ve belirli koşullarda yapacağı görüşmeye ilişkin yapılan düzenlemedir. Mahkeme velayet hususunda çocuğun üstün yararını gözeterek kendiliğinden değerlendirme yapar. Velayet hakkı kendisine verilmeyen tarafın çocukla görüşmesi için belirli günleri, saatleri ve koşulları belirler. Çocuğun velayeti kendisinde olan taraf karşı tarafın çocuk kişisel ilişki kurmasına engel olmaması gerekmektedir.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Velayetin Değiştirilmesi Davası” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasına İlişkin Yeni Düzenleme Nedir?

Kanun koyucu, çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair maddeleri (İİK m. 25, 25/a, 25/b, 341) İcra ve İflas Kanunu’ndan çıkartmıştır. (7343 sayılı Kanun m. 32) Böylece, bu işlemlerin Çocuk Koruma Kanunu (ÇKK)’ya eklenen maddelere göre yapılmasını düzenlemiştir. (ÇKK m. 41/a – 41/i)

Bu düzenleme ile, icra daireleri ve mahkemelerinin çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulması konularında yeni düzenleme ile artık yetkili değildir. Böylece, şikayet dilekçenizin hazırlanması ve başvuru sürecinde icra ceza mahkemelerine başvuru usulü tamamen kalkmıştır. Bunun yerine; çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulması konularında denetleme ve yaptırım yetkisi aile mahkemelerine devredilmiştir. Sonuç olarak, çocuğun icra yoluyla teslimi kalkmıştır.

Ayrıca; Adalet Bakanlığı 4 Ağustos 2022’de bu hususların uygulanmasına dair bir yönetmelik, yayımlamıştır. (ÇKKY – Çocuk Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik)

Bunun sonucunda, çoğu şehre pilot uygulama gelmiştir. Bu uygulama olan şehirlerde, çocuk görüşme merkezleri bulunmaktadır. Böylece; söz konusu işlemler çocuk dostu şekilde oluşturulan çocuk görüşme merkezlerinde uzmanlar aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Böylece, çocuk ile kendisi arasında kişisel ilişki tesisi kurulan taraf ortak çocuğu, çocuk görüşme merkezinden teslim alabilmektedir. Çocuk görüşme merkezlerinde anne odası ve baba odası bulunmaktadır. Anne ve baba, çocuğun teslim ve alımında hiçbir şekilde karşılaşmamaktadır.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Çocuk Koruma Kanunu” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Çocuk Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Çocuk Göstermeme Suçu Nasıl Oluşur?

Velayet hakkı kendisine verilmeyip mahkemece kişisel ilişki tesis edilen anne ya da babanın karşı tarafça müşterek çocuk ile kişisel ilişki kurulmasına engel olunması halinde, çocuk göstermeme suçu oluşmaktadır.

Velayeti kendisine verilmeyen taraf mahkeme ilamına gerekçe göstererek icra takibi başlatabilir ve çocuk teslim edilmesini isteyebilir. Örnek No: 3 olarak düzenlenen icra emri velayeti kendisine bulunan tarafa tebliğ edilir. Yeni düzenleme ile birlikte çocuk teslimi icra yoluyla gerçekleşmeyeceği, Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüklerine yapılan başvuru ile gerçekleşecektir.

İcra takibi başlatılmış veya başvurunu yapılmış olmasına rağmen mahkemece tesis edilmiş olan kişisel ilişki günlerine uymayan ve karşı tarafın çocukla görüşmesini engelleyen taraf bakımından çocuk teslimi emrine muhalefet suçu oluşmuş sayılacaktır.

Çocuk Göstermeme Suçu ve Şartları Nelerdir

Çocuk Göstermeme Suçunun Cezası; 7343 sayılı Kanunun 44. maddesi ile 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nun 41. maddesinden sonra gelmek üzere “Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulması” başlığı altında “Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilam veya tedbir kararlarının yerine getirilmesine muhalefet” kenar başlığı ile 41/f maddesi eklenmiştir;

“(1) Çocuk teslimine dair ilam veya tedbir kararlarının yerine getirilmesine ilişkin teslim emrine aykırı hareket edenler ile emrin gereğinin yerine getirilmesini engelleyenler, bir ay içinde yapılacak şikayet üzerine, fiil suç teşkil etse dahi, üç aya kadar disiplin hapsi ile cezalandırılır.

(2) Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilam veya tedbir kararlarının yerine getirilmesine ilişkin teslim emrine aykırı hareket edenler ile emrin gereğinin yerine getirilmesini engelleyenler, bir ay içinde yapılacak şikayet üzerine, üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır.

(3) Kişisel ilişki kurulması için kendisine çocuk teslim edilen hak sahibi, ilam veya tedbir kararında belirtilen sürenin bitiminde çocuğu belirlenen yere getirmezse, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine, fiil suç teşkil etse dahi, üç aya kadar disiplin hapsi ile cezalandırılır.”

Çocuk Göstermeme Suçunda Şikayetin Süresi

Çocuk göstermeme suçu takibi şikayeti bağlı bir suç olup re’sen kovuşturma yapılan bir suç değildir. Velayeti kendisine verilmeyen ancak mahkemece çocukla kişisel ilişki kurma günleri tesis edilen taraf, icra takibi başlatmasına rağmen karşı tarafın çocuğu teslim etmemesi üzerine mahkemeye yapacağı şikayet ile velayeti kendisine bulunan tarafın cezalandırılmasını talep edebilir.

Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilam veya tedbir kararlarının yerine getirilmesine muhalefet yani çocuğu göstermeme suçunda şikayet süresi bu eylem gerçekleştikten sonra 1 aydır. Bu süre hak düşürücü süre niteliğindedir. Ancak delilsiz şikayetler süresinde olsa dahi hüküm teşkil etmez. 

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Çocuğu Göstermeme (Teslim Etmeme) Suçu Şikayet Dilekçe Örneği” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Çocuk Göstermeme Suçunda Görevli ve Yetkili Mahkeme

Çocuk göstermeme kapsamında şikayete bakacak görevli ve yetkili mahkeme, işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesidir. Disiplin hapsi ile cezalandırmaya ilişkin kararlar, kesinleşmesini müteakip Cumhuriyet başsavcılığı tarafından infaz edilir. Bu kararlar kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilemez.

Sonuç

Son yıllarda yapılan yasal düzenlemelerle birlikte Türkiye’de çocuğun teslimine ilişkin önemli bir değişim yaşanmıştır. İcra hukukundan çıkarılarak Adalet Bakanlığı’na bağlı Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri tarafından yürütülen yeni sistem yürürlüğe girmiştir. Bu değişim, devletin çocuğun korunmasına ilişkin pozitif yükümlülüğünün bir gereği olarak değerlendirilmelidir. Çocuk Göstermeme Suçu; teknik bilgi, mevzuat hakimiyeti ve yargı uygulamaları önemli konulardır. Her ne kadar kanun hükümleri açık olsa da, her olayın kendine özgü koşulları vardır ve küçük bir hata, hak kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle sürecin başından itibaren bizimle İLETİŞİM geçiniz.