|

İşyerinde Mobbing Nedir?

Mobbing, bir bireyin işyerinde bir başka kişi ya da bir grup insan tarafından psikolojik tacize, şiddete maruz kalması durumunu ifade eder. Çalışma arkadaşları tarafından deneyimlenebileceği gibi, mobbing yapan yönetici pozisyonunda bireyler de olabilir.

Mobbing nedir kısaca açıklamak için bazen psikolojik şiddet, işyerinde psikolojik terör ifadeleri de kullanılır. Özellikle hiyerarşik yapılanmış gruplarda ve kontrolün zayıf olduğu örgütlerde, gücü elinde bulunduran kişinin ya da grubun, diğerlerine psikolojik yollardan, uzun süreli sistematik baskı uygulamasıdır. Ancak mobbing her zaman hiyerarşik olmak zorunda değildir.

İşyerinde ortaya çıkmasına rağmen mağdur kişinin tüm hayatını etkileyen mobbingi fark etmek ya da kabullenmek bazen zorlayıcı olabilir. Zannedilenden daha yaygın olan mobbing, bireyi birçok açıdan kötü etkileyebilir.

Mobbingin Hukuki Dayanağı Nedir?

Hukuk sistemimizde ve gündelik dilimizde oldukça yeni bir kavram olan mobbing, mevzuatta spesifik olarak bu isim ve nitelendirme altında düzenlenmemiştir. Ancak mobbing nedeniyle meydana gelebilecek olası bir uyuşmazlık halinde Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, 4857 sayılı İş Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu‘nda yer alan ilgili hükümler somut olaya uygun düştüğü ölçüde uygulanarak hüküm kurulması söz konusu olacaktır.

Mobbing Cezası Nedir?

Türk hukuk sisteminde mobbing suçu şeklinde doğrudan bağımsız bir suç tipi olarak düzenlenmemiştir. Fakat mobbing uygulanırken ortaya konulan davranışlar açısından mevcut ceza hukuku araçlarının ve suç tiplerinin yeterli olduğunu söyleyebiliriz. Herhangi bir mobbing davranışı, bir ceza normunu ihlal etmeye başladığında o zaman ceza yaptırımından bahsedebiliriz. Bu şekilde mobbing oluşturan davranışlar neticesinde oluşabilecek suç tiplerine değinmek isteriz:

  • Mobbing mağdurunun üzerine çok gidilmesi ve psikolojik çöküntüye uğratılması neticesinde intihar gerçekleşirse TCK m. 84 kapsamında intihara yönlendirme suçu oluşabilir.
  • Mobbing davranışı, mağdurun gerek psikolojik gerek fiziksel bütünlüğünü bozma noktasına erişirse TCK m. 86-87 kapsamında kasten yaralama suçu oluşabilir.
  • Mobbing, mağdurun insan onuruyla bağdaşmayan ve bedensel veya ruhsal yönden acı çekmesine, aşağılanmasına yol açacak davranışlarla gerçekleştirilirse TCK m. 96 kapsamında (eziyet suçu) oluşmaktadır.
  • Zorbanın cinsel davranışlarla, mağdurun vücut dokunulmazlığını ihlal etmesi sonucunda TCK m. 102 kapsamında (cinsel saldırı suçu) oluşacaktır. Zorbanın mağdurun vücut dokunulmazlığını ihlal etmeyen fakat cinselliğine yönelik rahatsız edici boyuttaki davranışları ise TCK m. 105 kapsamında (cinsel taciz suçu)nu oluşturacaktır.
  • TCK m. 125 kapsamında (hakaret suçu) ise mobbing davranışlarında en çok karşılaştığımız suç tipidir.
  • TCK m. 108’de düzenlenen (cebir kullanma suçu) da mobbing ile ilişkilendirilebilecek suçlardandır. TCK m. 123’te düzenlenen (kişilerin huzur ve sükununu bozma suçu) da mobbing davranışları neticesinde gerçekleşebilecek suçlardandır.

Mobbing Nasıl İspatlanır?

Mobbing iddiası sadece tanık beyanlarına değil; somut, tekrar eden ve sistematik delillere dayanmalıdır. Kanıtlar arasında;

  • WhatsApp mesajları, e-postalar, SMS kayıtları
  • İşyeri kamera görüntüleri
  • Performans düşürme, görev dışı iş yükleme, dışlama gibi eylemler
  • Tanık beyanları (tercihen aynı iş yerinden)

sayılabilir. Delillerin kronolojik ve tutarlı sunulması davanın kaderini belirleyebilir.

Mobbing iddialarında ispat yükümlülüğü konusunda Yargıtay, çalışan lehine bir yaklaşım benimsemiştir. Çalışanın mobbinge maruz kaldığına dair emareler sunması yeterli olup, bu durumda işverenin mobbingin gerçekleşmediğini ispat etmesi gerekmektedir.

“Mobbing iddialarında şüpheden uzak kesin deliller aranmayacağı; davacı işçinin, kendisine işyerinde mobbing uygulandığına dair kuşku uyandıracak olguların ileri sürmesinin yeterli olduğu, işyerinde mobbing gerçekleşmediğini ispat külfetinin davalıya düştüğü…”(Yargıtay 22. H.D. 2013/693 E. , 2013/30811 K. sayılı ve 27.12.2013 tarihli kararı)

Mobbinge Uğrayan İşçinin Hakları Nelerdir?

Haklı Nedenle Derhal Fesih Hakkı

Mobbing, çalışanların işyerinde maruz kaldığı sistematik baskı, yıldırma ve psikolojik taciz olarak tanımlanır. Türk İş Kanunu’nda doğrudan “mobbing” kavramı geçmese de, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24/2. maddesi, mobbingin meydana geldiği durumlar açısından işçiye haklı nedenle fesih hakkı tanımaktadır.

Mobbinge Uğrayan İşçinin İşe İade Davası Açma Hakkı

Mobbing mağduru işçilerin karşılaştığı en büyük sorunlardan biri işverenin haksız feshi veya çalışanın istifaya zorlanmasıdır. Bu tür bir durumda işçi, işe iade davası açarak işine geri dönme hakkını talep edebilir.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “İşe İade Davası” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Mobbing Nedeniyle Maddi – Manevi Tazminat Davası Açma Hakkı

Mobbing mağdurları, uğradıkları zarar nedeniyle maddi ve manevi tazminat davası açma hakkına sahiptir. Ancak tazminata hükmedilebilmesi için, işçinin yaşadığı zarar ile işverenin eylemi arasında illiyet bağı kurulması gerekir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Mobbing davalarında görevli mahkeme, iş mahkemeleridir. İş hukukundan kaynaklanan ve hukuki sonuçları olan davalarda (maddi-manevi tazminat) görevli mahkeme iş mahkemeleridir. Mobbing davalarında yetkili mahkeme ise; işverenin ikametgâhının bulunduğu yer iş mahkemeleri ile işyerinin bulunduğu yer iş mahkemeleri ortak yetkilidir. Yani işçi bu yerlerden herhangi birisinde mobbinge davasını açabilecektir.

Zamanaşımı

Mobbing nedeniyle iş akdinin haklı nedenle feshedilmesi durumunda 5 yıllık bir zamanaşımı süresi söz konusu iken, mobbing nedeniyle manevi tazminat talep edilmesi halinde zamanaşımı 2 yıl olarak öngörülmüştür. Ayrıca; mobbinge konu eylemler, suç teşkil eder nitelikteyse ve suç şikâyete bağlı ise, şikâyet hakkının kullanılma süresi 6 ay olarak belirlenmiştir.

Sonuç

İşyerinde mobbing, iş hayatında kişilerin sıklıkla karşılaştığı ve işin yürütümü dahil olmak üzere psikolojik olarak da kişileri çöküntüye uğratan bir durumdur. Mobbing; yalnızca ahlaki değil, hukuki ve cezai yaptırımları olan bir ihlaldir. Çalışanlar, mobbing karşısında haklarını bilmeli, belge toplamalı ve gerektiğinde yasal yollara başvurmalıdır. Bu sebeple mobbinge maruz kalan işçinin mutlaka hukuki yollara başvurarak haklarını talep etmesi gerekir. Ancak bu hakların talebi için kanunen belirlenen usuli işlemlerin doğru şekilde yerine getirilmesi gerekir. Bu anlamda hak kaybına uğramamak için bizimle İLETİŞİM geçiniz.

Benzer Yazılar