İdari Yargıda Süreler

İdari davaların kanunda öngörülen süreler içinde açılması gerekir. Kanunda öngörülen süreler içinde açılmayan davanın reddine karar verilmektedir. Süresinde kullanılmayan dava hakkı düşer ve yargı yolu kapanır. Bu yönüyle, dava açma süreleri hak düşürücü niteliktedir. Davanın süresinde açılıp açılmadığı yargılamanın her aşamasında mahkeme tarafından kendiliğinden dikkate alınır. Bu durum sadece dava açma süreleri için değil, kanun yollarına başvurmak için öngörülen süreler bakımından da geçerlidir. Dolayısıyla, kanunda öngörülen süre içinde kullanılmayan kanun yolu hakkı, sürenin geçmesinden sonra kullanılamaz. İdari yargılama hukukunda, kaçırılan süreler bakımından “eski hale getirme” müessesesi bulunmamaktadır. Her ne sebeple olursa olsun, süresi içinde açılmayan bir idari davanın daha sonra açılabilmesini sağlayan herhangi bir yol veya imkân bulunmamaktadır.

İdari yargıda süreler, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununda ve mevzuatın farklı bölümlerinde düzenlenmiştir.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “İdari Yargılama Usulü Kanunu” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

İdari Yargıda Sürelerin İşlemeye Başlaması

Dava açma sürelerinin başlangıç tarihi şu şekilde belirlenir:

İdari Uyuşmazlıklarda Sürelerin İşlemeye Başlaması

İdari uyuşmazlıklarda dava açma süreleri, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar (İYUK m. 7/2-a).

Vergi, Resim ve Harçlar ile Zam ve Cezaların Uyuşmazlıklarda Sürelerin İşlemeye Başlaması

Vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarından doğan uyuşmazlıklarda dava açma sürelerinin başlangıç günleri şu şekilde belirlenir (m. 7/2-b).

1. Tahakkuku tahsile bağlı olan vergilerde tahsilatın yapıldığı tarihi izleyen gün
2. Tebliğ yapılan hallerde veya tebliğ yerine geçen işlemlerde tebliğin yapıldığı tarihi izleyen gün;
3. Tevkif yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine ödemenin yapıldığı tarihi izleyen gün;
4. Tescile bağlı vergilerde tescilin yapıldığı tarihi izleyen gün;
5. İdarenin dava açması gereken konularda ise ilgili merci veya komisyon kararının idareye geldiği tarihi izleyen gün.

Adresi Belli Olmayanlara İlan Yoluyla Yapılan Bildirimde Sürelerin İşlemeye Başlaması

Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde, özel kanununda aksine bir hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren 15 gün sonra işlemeye başlar (m. 7/3).

İlanı Gereken Düzenleyici İşlemlerde Sürelerin İşlemeye Başlaması

İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar (m.7/4). Örneğin, Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girecek bir yönetmeliğe dava açma süresi, yayım tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz (m.7/4).

İdari Yargıda Dava Açma Süreleri

İdari yargı alanında açılabilecek en temel 2 farklı dava türü vardır. Bunlardan ilki idarenin işlemlerinin iptal edilmesi talepli iptal davası, ikincisi idarenin eylem ve işlemleri nedeniyle zarara uğrayan kişinin tazminat talepli açtığı dava olan tam yargı davasıdır. Bununla birlikte yine idari yargılama alanına girmekle birlikte vergi dava dairelerinin baktığı vergi davaları da vardır. Bu davalara ilişkin süreler şu şekildedir;

İdari Yargıda İvedi Yargılama İçin Süreler

İvedi yargılama usulü, davanın daha hızlı sonuçlanması için getirilmiş ve spesifik bazı konular için öngörülmüş bir yargılama usulüdür. Bu yargılama usulü ile, normal olarak yapılan yargılama usulü arasında süre bakımından ciddi farklar vardır. İYUK md. 20/A da ivedi yargılama usulü düzenlenmiştir. 

İvedi yargılama usulü aşağıda sayılan işlemlerden doğan uyuşmazlıklar hakkında uygulanır:

• İhaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri.
• Acele kamulaştırma işlemleri.
• Özelleştirme Yüksek Kurulu kararları.
• 12/3/1982 tarihli ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca yapılan satış, tahsis ve kiralama işlemleri.
• 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca, idari yaptırım kararları hariç çevresel etki değerlendirmesi sonucu alınan kararlar.
• 16/5/2012 tarihli ve 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun uyarınca alınan Cumhurbaşkanı kararları.

İçin uygulanabilir. İvedi yargılama usulünde yargılamanın hızlı olması için dava açma süreleri, cevap süreleri ve kanundaki diğer sürelerde değişiklik göstermektedir. Ayrıca yürütmenin durdurulması kararına karşı da itiraz edilememektedir.

İdari Yargıda İstinaf Süreleri

İdari yargıda ilk derece mahkemesinin verdiği kararlar nihayetinde kanun yolu olarak istinafa başvurulabilmektedir. İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kanunlarda farklı bir kanun yolu öngörülmüş olsa dahi, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir.  Ancak, 2024 yılı için konusu otuz bir bin Türk lirasını geçmeyen; vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açılan iptal davaları hakkında idare ve vergi mahkemelerince verilen kararlar kesin olup, bunlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz. Ayrıca ivedi yargılama usulünde de istinafa başvurulamaz. İstinaf başvuru süreleri şu şekildedir;

İdari Yargıda Temyiz Süreleri

Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile bölge idare mahkemelerinin aşağıda sayılan davalar hakkında verdikleri kararlar, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi Danıştay’da, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebilir:

• Düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal davaları.
• Konusu dokuz yüz yirmi bin Türk lirasını aşan; vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemler hakkında açılan davalar.
• Konusu iki yüz yetmiş bin Türk lirasını aşıp dokuz yüz yirmi bin Türk lirasını aşmayan; vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemler hakkında açılan ve istinaf kanun yolu incelemesinde kaldırma kararı üzerine yeniden karar verilen davalar.
• Belli bir meslekten, kamu görevinden veya öğrencilik statüsünden çıkarılma sonucunu doğuran işlemlere karşı açılan iptal davaları.
• Belli bir ticari faaliyetin icrasını süresiz veya otuz gün yahut daha uzun süreyle engelleyen işlemlere karşı açılan iptal davaları.
• Müşterek kararnameyle yapılan atama, naklen atama ve görevden alma işlemleri ile daire başkanı ve daha üst düzey kamu görevlilerinin atama, naklen atama ve görevden alma işlemleri hakkında açılan iptal davaları.
• İmar planları, parselasyon işlemlerinden kaynaklanan davalar.
• Tabiat Varlıklarını Koruma Merkez Komisyonu ve Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunca itiraz üzerine verilen kararlar ile 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununun uygulanmasından doğan davalar.
• Maden, taşocakları, orman, jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sular ile ilgili mevzuatın uygulanmasına ilişkin işlemlere karşı açılan davalar.
• Ülke çapında uygulanan öğrenim ya da bir meslek veya sanatın icrası veyahut kamu hizmetine giriş amacıyla yapılan sınavlar hakkında açılan davalar.
• Liman, kruvaziyer limanı, yat limanı, marina, iskele, rıhtım, akaryakıt ve sıvılaştırılmış petrol gazı boru hattı gibi kıyı tesislerine işletme izni verilmesine ilişkin mevzuatın uygulanmasından doğan davalar.
• 8/6/1994 tarihli ve 3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanunun uygulanmasından ve 16/7/1997 tarihli ve 4283 sayılı Yap-İşlet Modeli ile Elektrik Enerjisi Üretim Tesislerinin Kurulması ve İşletilmesi ile Enerji Satışının Düzenlenmesi Hakkında Kanunun uygulanmasından doğan davalar.
• 6/6/1985 tarihli ve 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanununun uygulanmasından doğan davalar.
• 3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun uygulanmasından doğan davalar.
• Düzenleyici ve denetleyici kurullar tarafından görevli oldukları piyasa veya sektörle ilgili olarak alınan kararlara karşı açılan davalar.

DİKKAT : İdari yargıda belirtilen süreler hak düşürücü sürelerdir. Başka bir anlatımla, sürelerin kaçırılması halinde bu süre içerisinde yapılacak işlemi yapma hakkı sona erecektir. Tamamen haklı olduğunuz bir konuda dahi, sürenin kaçırılması ile davanın usulden reddedilmesine neden olabilecektir.

İdari Yargıda Özel Dava Açma Süreleri

İdari yargıda özel dava açma sürelerini ayrı ayrı incelemek gerekirse;

30 Günlük Süreye Tabi Olan Davalar

• İvedi yargılama usulüne tabi davalar (İYUK m. 20A/2-a),
• Kamulaştırma işlemlerine karşı açılacak iptal davaları (KK m. 14/1),
• Büyükşehir belediye meclisince ilçe belediye bütçelerinde yapılan değişikliklere karcı açılacak davalar (BŞBK m. 25),
• Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun Uyarınca Tesis Edilen İşlemlere karşı açılacak davalar (6306 s. K. m. 6/9),
• Çevre Kanunu uyarınca verilen idari yaptırım kararlarına karşı açılacak davalar (ÇK m. 25/2),
• Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca verilen idari yaptırım kararlarına karşı Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılan itirazların reddedilmesi üzerine açılacak davalar (SSGSSK m. 102),
• Dernekler Kanunu uyarınca verilen cezalara karşı açılacak davalar (DERK m. 33),
• Oda ve borsa üyelerine verilen idari para cezalarına karşı açılacak davalar (TOBBK m. 93),
• Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uyarınca verilen idari yaptırım kararlarına karşı açılacak davalar (TKHK m. 78),
• Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından verilen idari para cezalarına karşı açılacak davalar (TPK m. 23/4). 30 İlk derece mahkemesi sıfatıyla Danıştay vergi dairelerinde açılan davalarda da süre 60 gündür.

15 Günlük Süreye Tabi Olan Davalar

• Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca uygulanan ihtiyati hacizde haciz sebebine yapılacak itirazlar (m. 15),
• Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca ihtiyati tahakkuk üzerine uygulanan ihtiyati hacizde ihtiyati tahakkuk sebebine ve miktarına yapılacak itirazlar (m. 20),
• Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca gönderilen ödeme emrine karşı açılacak yapılacak itirazlar (m. 58),
• Emlâk Vergisi Kanunu uyarınca belirlenen bina metrekare normal inşaat bedellerine karşı açılacak davalar (VUK mükerrer m. 49/2),
• Danıştay Yüksek Disiplin Kurulunca Danıştay meslek mensuplarına verilen disiplin cezalarına karşı açılacak davalar (DK m. 75/2),
• Radyo ve Televizyon Yayınlarının Kuruluş ve Hizmetleri Hakkında Kanun uyarınca verilen idari yaptırım kararlarına karşı açılacak davalar (6112 s. K. m. 32/9),
• Valiliklerce yabancılar hakkında alınan sınır dışı etme kararlarına karşı açılacak davalar (YUKK m. 53/3),
• Esnaf ve sanatkâr birliklerinin disiplin kurullarınca verilen cezalara karşı açılacak davalar (5362 s. K. m. 24/5).

10 Günlük Süreye Tabi Olan Davalar

• Millî Eğitim Bakanlığı ile ÖSYM tarafından yapılan merkezî ve ortak sınavlar, bu sınavlara ilişkin iş ve işlemler ile sınav sonuçları hakkında açılacak davalar (İYUK m. 20B/1-a),
• Valinin il encümeni kararlarına karşı açacağı davalar (İÖİK m. 27/6),
• Belediye başkanının belediye meclisi kararlarına karşı açacağı davalar (BELK m. 23). d)
• Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu yarınca umuma açık istirahat ve eğlence yerlerinin işletmecilerine verilen idari para cezalarına karşı açılacak davalar (PVSK m. 6/2),
• Organik Tarım Kanunu, Tohumculuk Kanunu ve Su Ürünleri Kanunu uyarınca verilen idari para cezalarına karşı açılacak davalar.

İdari Yargıda Sürelerin Son Gününün Tatil Gününe Denk Gelmesi

“Madde 8 –

1. Süreler, tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar.
2. Tatil günleri sürelere dahildir. Şu kadarki, sürenin son günü tatil gününe rastlarsa, süre tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar.
3. Bu Kanunda yazılı sürelerin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa bu süreler, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır.” kurallarına yer verilmiştir.”

8. maddenin 1. fıkrasında, sürelerle ilgili genel esaslar düzenlenmiştir. Süreler, tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar.

Örneğin, 17 Mart 2025 günü tebliğ edilen bir işleme karşı dava açma süresi 18 Mart 2025 gününden; 1 Nisan 2025 günü yayımlanan bir düzenleyici işleme karşı dava açma süresi 2 Nisan 2025 gününden itibaren işlemeye başlar.

2. fıkrasında, tatil günlerinin sürelere dahil olduğunu göstermekte, ancak sürenin son gününün resmi tatil gününe rastlaması halinde sürenin tatil gününü takip eden çalışma gününün bitimine kadar uzayacağını hükme bağlamaktadır. Örneğin, sürenin son günü pazar gününe rastlarsa süre pazartesi günü mesai bitimine kadar uzar.

Fıkra hükmünde sözü edilen tatil günü 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun’a göre, hafta tatili, ulusal ve dini bayram günleri ile yılbaşı tatili gibi resmi tatil günleridir. Devlet memurlarının bayramlardan önceki ve sonraki birkaç günde Cumhurbaşkanı kararıyla izinli sayılmaları son zamanlarda sıkça yapılan bir uygulamadır. İdari izin resmi tatil günü olmayıp, aksi bir karar alınmadığı sürece dava açma süresini uzatmaz. 3. fıkrasında ise, bu Kanunda yazı tüm sürelerin bitim gününün “çalışmaya ara verme” (adli tatil) zamanına rastlaması halinde bu sürelerin ara vermenin sona erdiği günü izleyen günden itibaren “yedi gün” uzayacağı düzenlenmiştir. Çalışmaya ara verme 20 Temmuz-31 Ağustos arası olarak düzenlenmiştir. 31 Ağustos çalışmaya ara vermenin son günü olup, yeni adli yıl 1 Eylül’de başlar. Dolayısıyla sürelerin son gününün çalışmaya ara verme dönemine rastlaması halinde bu süreler, 7 Eylül’e kadar uzar.

Süre uzaması, süre son gününün 20 Temmuz-31 Ağustos tarihleri arasına rastlaması halinde söz konusudur. Son günü 1 Eylül-7 Eylül tarihleri arasına; örneğin 5 Eylül gününe rastlayan süre uzamaz.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Ceza Muhakemesi Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Sonuç

İdari yargıda süreler, kaçırılması halinde geri dönüşü olmayan kayıplara sebebiyet veren düzenlemelerdir. Davada haklı olmanın yetmediği, sürelere riayet edilmediği takdirde davanın kaybedilme riskinin olduğu söylenebilir. İdari yargıda süreler dinamik yapıdadır. Değişime açıktır. Ayrıca mevzuatın farklı yerlerinde farklı düzenlemeler de bulunabilmektedir. Bu nedenle hak kayıplarının yaşanmaması için bizimle İLETİŞİM geçiniz.