Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi

Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi Nedir?

“Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi” Borçlar Kanununda düzenlenmiştir. Borçlar Kanunu’nun isimli sözleşmeleri arasında yer almaktadır. (BK. m. 611-619). Söz konusu sözleşmenin miras hukuku ve icra hukuku gibi başka hukukî alanlarla da ilişkisi vardır. Borçlar Kanununda Ölünceye kadar bakma sözleşmenin içeriği ve düzenleme şekliyle ilgili detaylı düzenlemeler yer almaktadır.

Türk Borçlar Kanununun 611. maddesinde ölünceye kadar bakma sözleşmesi “Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, bakım borçlusunun bakım alacaklısını ölünceye kadar gözetmeyi, bakım alacaklısının da bir malvarlığını ya da bazı malvarlığı değerlerini ona devretme borcunu üstlendiği sözleşmedir.” şeklinde tanımlanmıştır.

Söz konusu kanun maddesi doğrultusunda sözleşmenin tüm unsurlarını içeren daha ayrıntılı bir tanım yapmak gerekirse: Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, bir kimsenin kendisine, bir başka kişinin ömrünün sonuna kadar bakıp gözetmesi karşılığında, kendi mal varlığı değerlerinin tamamını ve bir kısmını, karşı edim olarak devretme taahhüdü altına girdiği, iki tarafa tam borç yükleyen, sonucu talih ve tesadüfe bağlı bir sözleşmedir.

Sözleşmenin bakım alacaklısının yerine getireceği edimlerin niteliğine ve bu edimlerin sonuçlarına göre sözleşmelerin iki gruba ayrılması mümkündür. Bakım alacaklısının bakım borçlusuna ondan temin edeceği bakım alacağına karşılık sağlar arası bir tasarrufla mal varlığı değerlerinin tamamını veya bir kısmını devretme borcu altına girdiği sözleşme grubuna “borçlar hukuku nitelikli ölünceye kadar bakma sözleşmesi” adı verilir. Buna karşılık, bakım alacaklısının bakım alacağına karşılık bakım borçlusuna borcunu ölüme bağlı bir tasarrufla onu kendisine mirasçı atayarak yerine getirdiği sözleşme grubunu da “miras hukuku nitelikli ölünceye kadar bakma sözleşmesi” olarak adlandırmak mümkündür. Bakım borçlusu, bakım alacaklısı tarafından mirasçı atanmışsa, ölünceye kadar bakma sözleşmesinde miras sözleşmesine ilişkin hükümler uygulanır.

Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmeleri Mevzuatta Ne Şekilde Düzenlenmiştir?

Ölünceye kadar bakma sözleşmelerine ilişkin düzenlemeler 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda yer almaktadır.

Türk Borçlar Kanunu

MADDE 611- Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, bakım borçlusunun bakım alacaklısını ölünceye kadar bakıp gözetmeyi, bakım alacaklısının da bir malvarlığını veya bazı malvarlığı değerlerini ona devretme borcunu üstlendiği sözleşmedir.

Bakım borçlusu, bakım alacaklısı tarafından mirasçı atanmışsa, ölünceye kadar bakma sözleşmesine miras sözleşmesine ilişkin hükümler uygulanır.

MADDE 612- Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, mirasçı atanmasını içermese bile, miras sözleşmesi şeklinde yapılmadıkça geçerli olmaz.

Sözleşme, Devletçe tanınmış bir bakım kurumu tarafından yetkili makamların belirlediği koşullara uyularak yapılmışsa, geçerliliği için yazılı şekil yeterlidir.

MADDE 613- Bakım borçlusuna bir taşınmazını devretmiş olan bakım alacaklısı, haklarını güvence altına almak üzere, bu taşınmaz üzerinde satıcı gibi yasal ipotek hakkına sahiptir.

MADDE 614- Bakım alacaklısı, sözleşmenin kurulmasıyla bakım borçlusunun aile topluluğuna katılmış olur. Bakım borçlusu, almış olduğu malların değerine ve bakım alacaklısının daha önce sahip olduğu sosyal durumuna göre hakkaniyetin gerektirdiği edimleri, bakım alacaklısına ifa etmekle yükümlüdür.

Bakım borçlusu, bakım alacaklısına özellikle uygun gıda ve konut sağlamak, hastalığında gerekli özenle bakmak ve onu tedavi ettirmek zorundadır.

Kabul ettikleri kişilere ölünceye kadar bakma amacıyla kurulmuş olan kurumların bakım borcunun kapsamı ve ifası, kendilerince hazırlanarak yetkili makamların onayından geçen genel düzenlemelerle belirlenir. Bu düzenlemeler, sözleşmenin içeriğinden sayılır.

MADDE 615- Bakım alacaklısı, ölünceye kadar bakma sözleşmesi yüzünden kanuna göre nafaka yükümlüsü olduğu kişilere karşı yükümlülüğünü yerine getirme imkânını kaybediyorsa, bundan yoksun kalanlar sözleşmenin iptalini isteyebilirler.

Hâkim, sözleşmenin iptali yerine, bakım borçlusunun ifa edeceği edimlerden mahsup edilmek üzere, bakım alacaklısının nafaka yükümlüsü olduğu kişilere nafaka ödemesine karar verebilir.

Mirasçıların tenkis ve alacaklıların iptal davası açma hakları saklıdır.

MADDE 616- Tarafların edimleri arasında önemli ölçüde oransızlık bulunur ve fazla alan taraf kendisine bağışta bulunulma amacı güdüldüğünü ispat edemezse diğer taraf, altı ay önce bildirimde bulunmak koşuluyla, sözleşmeyi her zaman feshedebilir. Bu oransızlığın tespitinde, ilgili sosyal güvenlik kurumunca, bakım borçlusuna verilenin değerine denk düşen anapara değeri ile bağlanacak irat arasındaki fark esas alınır.

Sözleşmenin sona erdirilmesi anına kadar geçen sürede ifa edilmiş edimler, anapara ve faiziyle birlikte değerlendirilerek, denkleştirme sonucunda alacaklı çıkan tarafa geri verilir.

MADDE 617- Sözleşmeden doğan borçlara aykırı davranılması sebebiyle sözleşmenin devamı çekilmez hâle gelir veya başkaca önemli sebepler sözleşmenin devamını imkânsız hâle getirir ya da aşırı ölçüde güçleştirirse, taraflardan her biri sözleşmeyi önel vermeksizin feshedebilir. Sözleşme bu sebeplerden birine dayanılarak feshedildiği takdirde kusurlu taraf, aldığı şeyi geri verir ve kusursuz tarafa, bu yüzden uğradığı zarara karşılık uygun bir tazminat ödemekle yükümlü olur.

Hâkim, sözleşmenin önel verilmeksizin feshini yerinde bulabileceği gibi, taraflardan birinin istemiyle veya kendiliğinden, aile topluluğu içinde yaşamalarına son vererek, bakım alacaklısına ömür boyu gelir bağlayabilir.

MADDE 618- Bakım borçlusu ölürse bakım alacaklısı, bir yıl içinde sözleşmenin feshini isteyebilir. Bu durumda bakım alacaklısı, bakım borçlusunun iflası hâlinde, iflas masasından isteyebileceği miktara eşit bir paranın kendisine ödenmesini, bakım borçlusunun mirasçılarından isteyebilir.

MADDE 619- Bakım alacaklısı, hakkını başkasına devredemez.

Bakım borçlusunun iflası hâlinde bakım alacaklısı, borçlunun ödemekle yükümlü olduğu dönemsel gelirin elde edilebilmesi için ilgili sosyal güvenlik kurumunca ödenmesi gereken anapara değerine eşit bir parayı, iflas masasına alacak kaydettirme hakkını elde eder.

Bakım alacaklısı, bu alacağını karşılamak üzere, üçüncü kişilerce borçluya karşı yürütülmekte olan hacze katılabilir.

Türk Medeni Kanunu

MADDE 532 – Resmî vasiyetname, iki tanığın katılmasıyla resmî memur tarafından düzenlenir.

Resmî memur, sulh hâkimi, noter veya kanunla kendisine bu yetki verilmiş diğer bir görevli olabilir.

MADDE 533- Mirasbırakan, arzularını resmî memura bildirir. Bunun üzerine memur, vasiyetnameyi yazar veya yazdırır ve okuması için mirasbırakana verir.

Vasiyetname, mirasbırakan tarafından okunup imzalanır. Memur, vasiyetnameyi tarih koyarak imzalar.

MADDE 534- Vasiyetnameye tarih ve imza konulduktan hemen sonra mirasbırakan, vasiyetnameyi okuduğunu, bunun son arzularını içerdiğini memurun huzurunda iki tanığa beyan eder.

Tanıklar, bu beyanın kendi önlerinde yapıldığını ve mirasbırakanı tasarrufa ehil gördüklerini vasiyetnameye yazarak veya yazdırarak altını imzalarlar.

Vasiyetname içeriğinin tanıklara bildirilmesi zorunlu değildir.

MADDE 535- Mirasbırakan vasiyetnameyi bizzat okuyamaz veya imzalayamazsa, memur vasiyetnameyi iki tanığın önünde ona okur ve bunun üzerine mirasbırakan vasiyetnamenin son arzularını içerdiğini beyan eder.

Bu durumda tanıklar, hem mirasbırakanın beyanının kendi önlerinde yapıldığını ve onu tasarrufa ehil gördüklerini; hem vasiyetnamenin kendi önlerinde memur tarafından mirasbırakana okunduğunu ve onun vasiyetnamenin son arzularını içerdiğini beyan ettiğini vasiyetnameye yazarak veya yazdırarak altını imzalarlar.

MADDE 536- Fiil ehliyeti bulunmayanlar, bir ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklılar, okur yazar olmayanlar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri, resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine memur veya tanık olarak katılamazlar.

Resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine katılan memura ve tanıklara, bunların üstsoy ve altsoy kan hısımlarına, kardeşlerine ve bu kişilerin eşlerine o vasiyetname ile kazandırmada bulunulamaz.

MADDE 537- Resmî vasiyetnameyi düzenleyen memur, vasiyetnamenin aslını saklamakla yükümlüdür.

Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi Nasıl Yapılır?

Ölünceye kadar bakma sözleşmesi yapılırken aşağıdaki adımlar takip edilir:

• Tarafların Belirlenmesi: Öncelikle Ölünceye kadar bakma sözleşmesi yapacak taraflar belirlenir. Genellikle, bakım alacaklısı (bakıma muhtaç olan kişi) ve bakım borçlusu (bakımı sağlamayı kabul eden kişi) olarak iki taraf vardır.
• Şartların Belirlenmesi: Taraflar arasında Ölünceye kadar bakma sözleşmesinin detayları belirlenir. Sözleşmenin detaylarını, bakımın kapsamını, süresini, sağlanacak hizmetlerin niteliğini, ödeme koşullarını ve tarafların diğer taahhütlerini içerir.
• Yazılı Sözleşmenin Hazırlanması: Ölünceye kadar bakma sözleşmesi yazılı olarak hazırlanır ve tarafların imzasıyla onaylanır. Sözleşme, tüm tarafların haklarını ve yükümlülüklerini net ve açık bir şekilde belirtmelidir.
• Noter Onayı: Bazı durumlarda, sözleşmenin noter tarafından onaylanması gerekebilir. Bu, sözleşmenin resmiyetini sağlamaktadır.
• Sözleşmenin İmzalanması: Hazırlanan sözleşme, tarafların imzasıyla onaylanır. Her iki tarafın da sözleşmeyi dikkatlice okuyup anladığından emin olmaları gerekmektedir. 
• Kopyaların Saklanması: İmzalanan sözleşme mutlaka taraflar tarafından saklanması gerekmektedir. İspat açısından önemli bir konudur. 

Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi Şartları

Türk Borçlar Kanunu’nun 612. maddesi gereğince ölünceye kadar bakma sözleşmelerinin “miras sözleşmesi” şeklinde yapılması gerekmektedir. Resmi vasiyetname şeklinde yapılan miras sözleşmeleri, uygulamada çoğunlukla noter aracılığı ile yapılmaktadır.

Ölünceye kadar bakma sözleşmesinde ayrıca bazı şartlar da yer almaktadır. Bunlar:

• Sözleşmenin Karşılıklı Olarak Anlaşma İle Yapılması : Taraflar, sözleşmeyi anlaşarak yapmalıdır. Her iki tarafın da iradesiyle gerçekleştirilen bir anlaşma söz konusu olmalıdır.
• Tarafların Yetkili Olması : Bakım alacaklısı ve bakım borçlusu, yasal olarak sözleşme yapma yetkisine sahip olmalıdır. 
• Sözleşmenin Yazılı Olarak Düzenlenmesi : Ölünceye kadar bakma sözleşmesi yazılı olarak düzenlenmelidir. Yazılılık şartı ispat açısından önemli bir unsurdur. Bu şekilde sözleşmenin içeriği, tarafların hak ve yükümlülükleri net ve açık bir şekilde belirlenir ve uyuşmazlık durumlarında delil olarak kullanılabilir.
• Şahitlerin Bulunması : Sözleşme, resmi bir vasiyetname şeklinde yapıldığından, iki tanık da resmi memurun önünde hazır bulunması gerekmektedir. Şahitler, sözleşmenin doğru şekilde yapıldığına tanıklık ederek imzalarını atarlar.
• Malların Bakım Alacaklısına Ait Olması : Ölünceye kadar bakma sözleşmesine konu olan mallar, bakım alacaklısına ait olmalıdır. Üçüncü kişilere ait mallar, bu sözleşme kapsamında kullanılamaz, taşınmazlar üzerindeki haklar ise bu sözleşmeyle devredilemez.
• Tarafların Aynı Evde Yaşaması (Aksi Kararlaştırılmadığı Takdirde) : Bakım alacaklısı ve bakım borçlusu, ölünceye kadar bakma sözleşmesi gereği aynı evde yaşamalıdır. Ancak taraflar, bu durumu değiştirmek için anlaşma sağlayabilir ve farklı bir düzenlemeye gidebilirler. Bu zorunlu bir unsur değildir. 

Bu şartlar, ölünceye kadar bakma sözleşmesinin geçerliliği için büyük bir önem taşımaktadır. Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, yukarıda sayılan şartlara uygun olarak yapılırsa yasal olarak geçerli kabul edilir ve taraflar arasında taahhüt edilen ölünceye kadar bakım yükümlülüğü ve hakları doğar.

Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi Gerekli Evraklar

Ölünceye kadar bakma sözleşmesi gerekli evrakların neler olduğu akdin nerede yapılacağına göre değişkenlik göstermektedir. Bu sözleşme Tapu Sicil Müdürlüğünde düzenlenebileceği gibi noter veya sulh hakimliğince de hazırlanabilmektedir.

Tapu Müdürlüğünde Düzenlenmesi Durumunda Gerekli Evraklar

• Sözleşmeye konu devredilen taşınmaza ait tapu senedi
• Taşınmazın emlak beyan değerini gösterir belge (belediyeden alınmalı)
• Tarafların kimlik belgeleri
• İki tanığın kimlikleri (huzurda bulunmaları zorunludur)
• Taraflara ait ikişer adet fotoğraf

Sulh Hakimliğinde veya Noterde Düzenlenmesi Durumunda Gerekli Evraklar

• Mevzuatta öngörülen şekil şartlarını sağlayan sözleşmenin aslı veya onaylı örneği
• Devredilen malvarlığının taşınmaz olması durumunda, bakım borçlusuna taşınmazı tescil etme yetkisi
• Bakım borçlusuna taşınmazı tescil etme yetkisi verilmediyse, bakım alacaklısının talebi veya buna dair mahkeme hükmü
• Bakım borçlusuna ait fotoğraf
• Taşınmazın emlak beyan değerini gösterir belge (belediyeden alınmalı)

DİKKAT : Ölünceye kadar bakma sözleşmesinde sağlık raporu talep edilmez. Ancak bakım alacaklısının çok yaşlı olduğu durumlar olabilir. Burada kişinin temyiz kudretine haiz olduğuna dair rapor almak kişilerin yararına olacaktır.

Noter ölünceye kadar bakma sözleşmesi yapmak için gelen kişinin ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığından şüphe ederse sağlık raporu alınmasını isteyebilir. genelde çok yaşlı kişilerden rapor istendiği sanılsa da bu durum yanlıştır. Bakım alacaklısının ölümü durumunda mirasçılar genellikle sözleşmenin iptali için ayırt etme gücü yokluğu sırasında sözleşmenin yapıldığını iddia edebilirler. Bu tür durumların önüne geçebilmek için sözleşme imzalanmadan önce sağlık raporu alınması oldukça önemlidir. 

Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi Saklı Pay ve Tenkis Davası

Mevzuatta kişilerin edindikleri veya sahip oldukları mallar üzerindeki tasarrufları konusunda herhangi bir kısıtlama mevcut değildir. Yani kişiler ölene dek kazandıkları veya sahip oldukları mallar hakkında kısıtlama olmaksızın tasarruf edebilmektedir. Ancak ölüme bağlı yapılan tasarruflar konusunda kanun koyucu düzenleme ile ölenin yasal mirasçılarının hak kaybının önüne geçmeyi amaçlamıştır.  Bu önlemin hukuk dilindeki karşılığı saklı paydır.

• Saklı Paylı Mirasçı : Saklı paylı mirasçılar TMK 506. maddesinde yasal mirasçılar arasından belirtilmiştir. Miras bırakanın altsoyu yani çocukları, evlatlıkları, torunları ve onların çocukları ile miras bırakanın anne-babası ve miras bırakanın eşi saklı paylı mirasçısı olarak kabul edilmektedir.
• Ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle taahhüt edilen malvarlığının bakım alacaklısına devriyle saklı paylı mirasçıların haklarına tecavüz edilmesi mümkün olmaktadır. Bu durumda Ölünceye kadar bakma sözleşmesinin kurulmasıyla saklı payları ihlal edilen mirasçılar, bakım alacaklısının ölümünden sonra Türk Borçlar Kanunu’nun 615. maddesine göre bakım borçlusuna karşı tenkis davası açabilecektir.
• Tenkis Davası : Ölünceye kadar bakma sözleşmelerinin kurulmasıyla miras hakları ihlal edilen mirasçılar, bakım alacaklısının ölümüyle Türk Borçlar Kanunu’nun 615. maddesi hükmü gereği tenkis davası açabilirler. Burada mirasçılardan kasıt saklı paylı mirasçılardır. Kanunumuza göre, saklı pay mirasçıları; birinci zümrede miras bırakanın altsoyu (birinci zümrenin tamamı) yani çocuklar, torunlar, torun çocuklarıdır. İkinci zümrede ölenin ana ve babası saklı pay sahibidirler.

Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi ile Tapu Devri

Eğer ölünceye kadar bakma sözleşmesi tapu müdürlüğünde gerçekleşirse taşınmazın devri de tapu müdürlüğünde aynı zamanda gerçekleşir.  Şayet sözleşme noter veya sulh hakimliği huzurunda yapılırsa bu halde tapu devrinin gerçekleşebilmesi için tarafların tapu müdürlüğüne başvurması gerekmektedir. Eğer mal sahibi tapu müdürlüğüne gitmekten kaçınırsa bu durumda da dava açılabilecektir.

• Tapu Devri Ne Zaman Olur :  Ölünceye kadar bakma sözleşmesi tapuda yapılırsa sözleşmenin yapılması ile tapu devri aynı anda gerçekleşir. Sözleşme noter veya sulh hakimliği huzurunda yapılırsa sözleşme yapıldığı anda mülkiyet kendiliğinden geçiş yapmaz. Tarafların tapu müdürlüğüne gitmesi durumunda devir işlemi gerçekleşir. 
• Tapuya Şerh : Bakım karşılığı gayrimenkul devredileceğinin öngörüldüğü ölünceye kadar bakma sözleşmelerinde, gayrimenkul sözleşmenin başında devredilebilmektedir. Fakat kanun koyucu bakım borçlusunun ifadan kaçınabileceğini öngörerek bakım alacaklısına devredilen gayrimenkul üzerinde ipotek tesis etme hakkı öngörmüştür. Söz konusu ipotek hakkı devrin gerçekleştiği tarihten itibaren üç ay içinde kullanılmalıdır.
• Tapu Harcı : Bakım alacaklısı yukarıda değindiğimiz ipotek hakkını kullanmak istemesi halinde gayrimenkulün bedelinin binde 4.55’i oranında tapu harcı ödemesi gerekecektir.

Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi Örneği

Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi Örneği, resmi şekilde yapılma zorunluluğu olan sözleşme türüdür. Noterler, Tapu Müdürlükleri ve Mahkemeler aracılığı ile bu sözleşme yapılabilir. Sözleşme iki tanık huzurunda imzalanmalı ve diğer tüm şartlar yerine getirilmelidir. Mirasçıların saklı payları ihlal edilmemeli, şekil şartlarına uyulmalıdır.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi Örneği” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Sonuç

Ölünceye kadar bakma sözleşmesinin hazırlanması süreci oldukça önemli sonuçlar doğuran bir süreçtir.  Bu nedenle dikkatle takip edilmesi gereken detaylar içermekte olup hata veya ihmalen yapılacak yanlışlara karşı hak kaybının önüne geçilmesi için bizimle İLETİŞİM geçiniz.