Rüşvet Suçu ve Cezası

Memur suçu olarak da bilinen rüşvet suçu ve cezası, Türk Ceza Kanunu’nun 252. maddesinde “Kamu İdaresinin Güvenilirliğine ve İşleyişine Karşı Suçlar” başlığı altında düzenlenmiştir. Rüşvet suçunun kanunda düzenlenme sebebi madde gerekçesinde, “Kamu hizmetlerinin gerek eşitlik gerek liyakat açısından adalet ilkelerine uygun yürütüldüğü, kamu görevlilerinin rüşvet kabul etmez ve “satın alınamaz” oldukları hususunda toplumda hâkim olan güvenin, inancın sarsılmaması gerekir. Rüşvete ilişkin suç tanımı, bu güveni korumayı amaçlamıştır.” İfadeleriyle açıklanmıştır.

Rüşvet suçu, bir kamu görevlisinin fayda sağlama gayesi ile ifa ettiği görev tanımına aykırı olacak şekilde bir iş yapması yahut yapmaması hakkında bir kimse ile anlaşması olarak ifade edilir. Bu suç birden fazla faile sahip suçlardan biridir. Türk Ceza Kanunu hem rüşvet almayı hem de vermeyi bu suç kapsamında değerlendirmiş ve bu suça ilişkin düzenlemeleri ile kamu güvenini tesis etmeyi amaç edinmiştir. Nedenleri ve neticeleri itibarıyla oldukça mühim hukuki sonuçlar doğurur.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Türk Ceza Kanunu” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Rüşvet Suçu ile Benzerlik Gösteren Suç Tipleri Arasındaki Farklar

Rüşvet suçu, irtikap, zimmet ve görevi kötüye kullanma suçlarıyla karıştırılmamalıdır. Görevi kötüye kullanma, genel bir suç tipi olup, rüşvetin şartları oluşmamışa devreye girer. İrtikap, kamu görevlisinin tek taraflı olarak menfaat elde etmesidir ve baskı ya da hileyle meydana gelir. Rüşvet ise tarafların karşılıklı anlaşmasına dayanır. Zimmet ise kamu görevlisinin kendisine teslim edilen mallar üzerinde suistimal de bulunması ile oluşur. Bu ayrım, doğru suç tipinin tespiti açısından hayati önem taşır.

İrtikap ve Rüşvet Arasındaki Fark

İrtikap ve rüşvet suçları, Türk Ceza Kanununun 250 ile 252. maddelerine göre değerlendirilir. Bu maddelere göre; irtikap suçunu sadece kamu görevlileri işleyebilir. Rüşvet suçunu ise her kişi işleyebilir. irtikap suçu, sadece tek taraflı işlenen bir suçtur. Çünkü irtikap suçunda, bir kamu görevlisinin görevini kötüye kullanarak menfaat elde etmesi söz konusudur. Rüşvet suçunun işlenebilmesi için ise en az 2 kişiye ihtiyaç duyulmaktadır. Çünkü rüşvet suçu, iki taraflı bir suçtur. Bu yüzden irtikap suçunda sadece suçu işleyen kamu görevlisi cezalandırılır.

Rüşvet suçunda ise her iki taraf da cezalandırılmaktadır. Rüşvet suçunda kamu görevlisinin görevini ifa ettiği yerde işlenir. İrtikapta ise bir kamu görevlisi yetki alanına girmeyen, yani görevini ifa etmediği bir yerde de mesleğini kullanarak menfaat elde ederek irtikap suçu işleyebilir. İrtikap ve rüşvet arasındaki en büyük fark kamu görevlisinin durumu ile ilgilidir. İrtikap suçunda kamu görevlisi bir kimseden üstün durumdadır. Rüşvet suçunda ise taraflar eşittir.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “İrtikap Suçu ve Cezası” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Rüşvet İle Zimmet Suçu Arasındaki Farklar

Zimmet suçu ile korunan hukuki değer toplumun devlet organlarına ve onları temsil eden kamu görevlilerine olan güven duygusudur. Kamu görevlisinin görevi nedeniyle zilyetliği kendisine devredilmiş olan veya koruma ve gözetimi ile yükümlü olduğu malı kendisinin veya başkasının zimmetine geçirmesi ile suç oluşur. Zimmete konu olan malın failin malvarlığına dahil edilmesi, tüketilmesi, satılması, rehin bırakılması gibi durumlar zimmet suçunu oluşturabilecektir. Görevi nedeniyle kendisine verilen malın zilyetliğini kötüye kullanma, harcama biçimi takdire bağlı olan paranın iyi idare edilemeyerek israf edilmesi zimmet suçunu oluşturmaz. Zimmete geçirme olgusunun gerçekleşebilmesi için eğer mal taşınabilir ise failin egemenlik alanına girmeli; taşınmaz ise ilgili sicillere tescil edilmelidir.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Zimmet Suçu ve Cezası” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Rüşvet İle Görevi Kötüye Kullanma Suçu Arasındaki Farklar

Kamu görevlisinin kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan haller dışında, görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle, kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olması ya da kişilere haksız bir menfaat sağlaması durumunda görevi kötüye kullanma suçu oluşacaktır. Rüşvet suçunda ise yukarıda bahsetmiş olduğumuz gibi birden çok fail bulunmaktadır. Bu niteliği itibariyle rüşvet, bir karşılaşma suçuyken görevi kötüye kullanma suçu tek failli bir suçtur. Ayrıca görevi kötüye kullanma suçu genel bir suçtur. Yapılmış fiile ilişkin kanunda tanımlanmış bir suç tipi varsa, fail bu suç tipi ile cezalandırılacaktır.  Failin hareketi rüşvet suç tipini oluşturuyorsa ayrıca görevi kötüye kullanma suçundan cezalandırılmayacaktır. 

Rüşvet Suçunun Cezası

Rüşvet suçuyla ilgili kanunda, bir kişinin göreviyle ilgili bir işin yapılması veya yapılmaması için doğrudan veya dolaylı olarak bir kamu görevlisine veya başka bir kişiye menfaat sağlaması durumunda dört ila on iki yıl arasında değişen hapis cezası öngörülmüştür. Bu ceza, rüşvet alan kamu görevlisi için de geçerlidir. Rüşvet anlaşması yapıldığında suç tamamlanmış kabul edilir ve ceza uygulanır. Kamu görevlisi rüşvet talep eder veya kişi kamu görevlisine menfaat teklif eder ancak reddedilirse, ceza yarı oranında indirilir.

Rüşvet teklifi ileten veya anlaşmayı sağlayan kişi, kamu görevlisi olup olmadığına bakılmaksızın cezalandırılır. Rüşvet ilişkisi dolayısıyla dolaylı olarak menfaat sağlayan üçüncü kişi veya tüzel kişi yetkilisi de cezalandırılır. Yargı görevlisi, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli mali müşavir gibi belirli kişiler için ceza üçte birden yarısına kadar artırılabilir. Rüşvet suçu kamu kurumları yanında meslek kuruluşları, şirketler, vakıflar, dernekler, kooperatifler ve halka açık anonim şirketler adına hareket eden kişilere de uygulanır.

Yabancı ülkelerdeki kamu görevlilerine, uluslararası ticarette bulunanlara ve uluslararası örgütlerin görevlilerine yönelik rüşvet suçu da Türk yasalarına tabidir. Yurt dışında Türkiye veya Türkiye ile bağlantılı bir kurum veya kişiyle ilgili bir iş için işlenen rüşvet suçu da Türkiye’de soruşturulur ve kovuşturulur.

Rüşvet Suçunun Şikayet ve Soruşturma Süreci

Rüşvet suçunda şikayet hakkı genellikle olayın mağduru veya kamu kurumları tarafından kullanılır. Savcılık, ihbar veya şikâyet üzerine soruşturma açar. Delillerin toplanması, tanıkların dinlenmesi ve tarafların beyanlarının alınması sürecin temel aşamalarıdır.  Ayrıca, şüphelilerin mali hareketlerinin incelenmesi, banka kayıtlarının değerlendirilmesi ve teknik takip yöntemleri de soruşturma sürecinde kullanılabilir. Gerekli görüldüğünde gizli soruşturma tedbirleri ve iletişimin dinlenmesi gibi özel yöntemler de devreye sokulabilir.

Rüşvet Suçu Nasıl İspat Edilir?

Rüşvet suçu nasıl ispat edilir sorusu oldukça önemlidir. İspat için en güçlü deliller; yazılı belgeler, ses ve görüntü kayıtları, tanık ifadeleri ve iletişim kayıtlarıdır. Savcılık, bu deliller üzerinden kamu görevlisinin menfaat sağladığını ortaya koyar.  Ayrıca, şüphelilerin banka hareketleri, telefon trafiği ve dijital kayıtlar da önemli kanıtlar arasında sayılır. İspat süreci titizlikle yürütülür çünkü rüşvet suçunda deliller genellikle gizli ve kapalı ilişkiler üzerinden gelişir. Bu nedenle uzman bilirkişi incelemeleri de sıklıkla kullanılmaktadır.

• Tanık: Rüşvet veren ve rüşvet alan failler arasında, rüşvet hususuyla ilgili yapılan konuşmalara tanık olan kişilerin vermiş olduğu ifadeler, söz konusu olan bu suçun ispatı için kullanılabilir.
• Yazılı Belge/Yazışma: Rüşvet veren ve rüşvet alan kişiler arasında rüşvet anlaşmasının varlığının anlaşıldığı yazılı belgeler / yazışmalar rüşvet suçunun ispatında kullanılabilir.
• Görüntü veya Ses Kayıtları: Kural itibariyle özel hayatın gizliliği kapsamında, bir kimsenin izinsiz bir şekilde görüntü ve ses kayıtlarının alınması hukuka aykırıdır ve delil olarak kullanılamaz. Ancak yaygın görüşe göre, söz konusu suçu başka türlü ispatlamak bakımından başka bir yol yoksa rüşvet suçunun ispatında görüntü ve ses kayıtları kullanılabilir.
• Banka Kayıtları: Rüşvet alan veya veren kişinin banka hesap hareketleri, ödemeleri, para transferleri gibi hususlar rüşvet suçunda ispat olarak kullanılabilmektedir.

Uygulamada rüşvet suçunun ispat edilmesi bakımından sıkça karşılaşılan delillerden biri paranın seri numarasıdır. Rüşvet suçunda kullanılan paraların seri numaralarının kolluk kuvvetlerine bildirilir ve bu kapsamda rüşvet suçu ispat edilmiş olur.

Rüşvet Suçunda Mahkemenin Verebileceği Kararlar

Rüşvet suçuna ilişkin yapılan yargılama sonucunda mahkeme tarafından ilgili dosya hakkında verilebilecek 4 farklı karar bulunmaktadır. Bu kararlar şunlardır:

• Beraat
• Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı (CYOK)
• Mahkumiyet
• Davanın Düşmesi.

Rüşvet Suçunda Etkin Pişmanlık

Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen etkin pişmanlık hükümleri, rüşvet suçlarında da geçerlidir. Eğer rüşvet veren kişi, suç ortaya çıkmadan önce yetkililere haber verir ve işbirliği yaparsa cezası indirilebilir. Bu düzenleme, suçu önlemeye ve daha hızlı açığa çıkarmaya yönelik bir teşviktir.  Ayrıca, etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanılması durumunda rüşvet alan kişinin de cezasında indirim yapılabileceği bazı özel şartlarda öngörülmüştür. Uygulamada, etkin pişmanlık hükümleri sayesinde birçok rüşvet suçu açığa çıkarılmıştır.

Rüşvet Suçunda İstinaf ve Yargıtay Süreci

İstinaf ve temyiz kanun yolu, yerel mahkeme tarafından verilen kararların üst merciler olan Bölge Adliye Mahkemesi ve Yargıtay tarafından yeniden gözden geçirilmesine olanak sağlayan kurumlardır. Rüşvet suçundan dolayı Ağır Ceza Mahkemesi tarafından verilen hükmü yanlış, hatalı veya eksik bulan taraflar, hükmün açıklanmasından itibaren 7 gün içinde istinaf kanun yoluna başvuruda bulunabilirler.

İstinaf kanun yoluna başvuru, kararı veren Ağır Ceza Mahkemesine yetkili Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmek üzere dilekçe vermek veya sözlü beyanda bulunmak suretiyle gerçekleştirilir. Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen kararı da hatalı veya eksik bulan taraflar, kararının kendilerine gönderilmesinden itibaren 15 gün içinde hükmü veren İstinaf mahkemesi ceza dairesine dilekçe verilmesi ile temyiz kanun yoluna başvuruda bulunabilir.

Temyiz başvurusunu Yargıtay inceler ve dosya ile ilgili bir kesin karar verir. Yargıtay’ın vermiş olduğu karara karşı herhangi bir üst merciye başvurulamaz. İstinaf ve temyiz kanun yoluna sanık, sanığın eşi, yasal temsilcisi, avukatı, katılan, katılma talebi reddedilen veya karara bağlanmamış kişiler başvurabilir.

Rüşvet Suçunda Süreler ve Zamanaşımı

Rüşvet suçu, şikayete bağlı değildir. Suçun işlendiği durumun yetkili makamlarca öğrenilmesinden sonra, soruşturma ve kovuşturma makamlarının kendiliğinden harekete geçmesi gerekir. Savcılık, rüşvet suçunun kamu idaresinin güvenirliğine ve işleyişine karşı ciddi bir tehdit oluşturduğundan soruşturmayı titizlikle sürdürmelidir. Rüşvet suçu ile ilgili dava zamanaşımı süresi 15 yıldır. Bu süre içinde suçun işlendiğinin savcılığa bildirilmesi veya savcılık makamınca öğrenilmesi durumunda soruşturma ve kovuşturma yapılabilir. Ancak, suç yurt dışında işlenmişse genel olarak zamanaşımı uygulanmaz. 

Rüşvet Suçunda Yetkili ve Görevli Mahkeme

Rüşvet suçunda görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir. Aslında ağır ceza mahkemesinde; cezanın üst sınırı 10 yıl ve daha üzeri olarak belirlenmiş suç tipleri yargılanmaktadır. Ancak kanunda özel olarak düzenlenmiş bazı suçlar vardır ve bunların üst sınırına bakılmaksızın ağır ceza mahkemesinin görev alanına girerler. İşte bu suç tiplerinden biri de rüşvet suçudur. Rüşvet suçunun işlendiği yerdeki yargı çevresi de yetkili olacaktır. Yani suçun işlendiği yerin bağlı olduğu yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesinde yargılama yapılır.  

Sonuç

Rüşvet suçu, yargılaması uzun yıllar hapis cezası ile sonuçlanabilen bir suç türüdür. Ancak yapılacak etkin bir savunma ve süresi içinde usul işlemlerinin tamamlanması halinde sanık hakkında herhangi bir cezaya hükmedilmeyebilir. Hak kaybına uğramamak ve en kısa sürede lehe sonuç alabilmek için bizimle İLETİŞİM geçiniz.