Vasiyetname Nedir?

Hukuk sistemimizde, kişilerin ölüme bağlı tasarruflarda bulunmak suretiyle, ölüm olayının gerçekleşmesi akabinde mal varlıklarının akıbetinin ne olacağına dair irade beyan etme özgürlüğü tanınmıştır. Kişinin ölümü akabinde sonuç doğuracak olan bu tarz irade beyanlarını içeren hukuki işlemlere ölüme bağlı tasarruflar denilmektedir ve ölüme bağlı tasarruflar: Miras sözleşmeleri ve vasiyetname olarak 2 ana başlık altında ele alınabilir. Sonuç olarak vasiyetname, bir çeşit ölüme bağlı tasarruftur.

Türk Medeni Kanunu’nun 514. maddesine göre:

“Mirasbırakan, tasarruf özgürlüğünün sınırları içinde, malvarlığının tamamında veya bir kısmında vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle tasarrufta bulunabilir. Mirasbırakanın üzerinde tasarruf etmediği kısım yasal mirasçılarına kalır.”

Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra malvarlığının ne şekilde tasfiye edileceği ve mirasının ne şekilde paylaştırılacağı yönünde henüz hayattayken sözlü veya yazılı olarak ya da resmi düzenleme şeklinde beyanda bulunduğu bir çeşit ölüme bağlı tasarruftur. Kanuna göre, her türlü sözlü ve yazılı irade beyanı vasiyetname olarak kabul edilemez. Yalnızca kanuna ve usule uygun olarak düzenlenen bir vasiyetname, murisin iradesine uygun şekilde sonuç doğurur.

Ayrıca kişinin vasiyetname ile çocuğunu tanıması veya vakıf kurması ya da mevcut bir vakfa bağışta bulunması gibi hususlar da mümkündür.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Türk Medeni Kanunu” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Vasiyetname Çeşitleri

Türk Medeni Kanunu’nun 531. maddesinde vasiyetin resmi veya el yazısı ile ya da sözlü olarak yapılabileceği düzenlenmiştir.

Kanun maddesinden de anlaşılacağı üzere vasiyetnamenin üç farklı çeşidi vardır:

• Resmi vasiyetname
• El yazılı vasiyetname
• Sözlü vasiyetname

Resmi Vasiyetname

Resmi vasiyetname Türk Medeni Kanunu’nun 532. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre resmi vasiyetname, iki tanığın katılmasıyla resmi memur tarafından düzenlenir. Aynı maddenin ikinci fıkrasında ise resmi memurun kimler olabileceği düzenlenmiştir. Buna göre resmi memur, sulh hakimi, noter veya kanunla kendisine bu yetki verilmiş diğer bir görevli önünde resmi vasiyetname düzenlenebilir. Miras bırakan son arzularını resmi memura bildirdikten sonra memur vasiyetnameyi yazar ve okuması için miras bırakana verir. Daha sonra eğer vasiyetname miras bırakanın son arzularına uygun ise miras bırakan da imza atar ve tekrar memura verir. Memur da vasiyetnameyi tarih koyarak imzalar. Bu işlem de tamamlandıktan sonra miras bırakan vasiyetnameyi okuduğunu ve son arzularına uygun olduğunu iki tanığa beyan eder. Ardından tanıklar da bu beyanın yanlarında yapıldığını ve miras bırakanı tasarrufa yetkin gördüklerini vasiyetnameye yazarak altını imzalarlar ve böylece resmi vasiyetname düzenlenmiş olur.

Eğer miras bırakan vasiyetnameyi okuyacak veya imzalayacak durumda değilse, görevli memur vasiyetnameyi okuyarak miras bırakanın son arzularına uygun olup olmadığını beyan etmesini ister. Bunun üzerine tanıklar da bu olayın gerçekleştiğini vasiyetnameye yazarak imzalarlar ve böylece resmi vasiyetname düzenlenmiş olur.

Türk Medeni Kanunu 536.maddesi’nde buna bir sınır getirmiştir. Buna göre düzenlemeye katılamayacaklar şunlardır:

• Fiil ehliyeti bulunmayanlar
• Bir ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklılar
• Okur yazar olmayanlar
• Miras bırakanın eşi, altsoy ve üstsoy kan hısımları, kardeşleri ve bunların eşleri

Ayrıca düzenlemeye katılan memura ve tanıklara, bunların üstsoy ve altsoy kan hısımlarına, kardeşlerine ve bu kişilerin eşlerine o vasiyetname ile kazandırmada bulunulması kanun koyucu tarafından yasaklanmıştır.

El Yazılı Vasiyetname

El yazılı vasiyetname nitelikli adi yazılı şekilde yapılan vasiyetname türüdür. El yazılı vasiyetnamede metnin tamamı, tarih ve imza vasiyetname yapan kişinin el yazısı ile yazılmış olmalıdır, vasiyetname bilgisayar ortamında ya da vasiyetname yapan kişiden farklı biri tarafından yazılmışsa geçersiz olur.

El yazılı vasiyetnamede düzenleme tarihinin bulunması zorunludur. Düzenleme tarihi olmayan vasiyetname geçersizdir. Vasiyetnamede birden fazla tarihin yer alması vasiyetnameyi geçersiz kılmaz. Birden fazla tarihin olması vasiyetnamenin birden fazla günde yapıldığı anlamına gelmektedir. Yukarıda da belirttiğimiz gibi tarihin de metnin tamamı gibi el yazısı ile yazılması zorunludur.

El yazılı vasiyetnamede imzanın da vasiyetnameyi yapan kişinin el yazısı ile atılması zorunlu olduğundan elektronik imza kullanılması ya da Türk Borçlar Kanunu m.15’te yer alan araçlardan birinin kullanılması mümkün değildir. İmzanın kural olarak metnin bittiği yerde bulunması gerekir. Vasiyetname birden fazla sayfadan oluşuyorsa sayfalar arasında iç bağlantı olması kaydıyla sadece son sayfaya imza atılması yeterlidir.

El yazılı vasiyetnamenin saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılması mümkündür.

Sözlü Vasiyetname

Hayatın içinde bazı zor şartlar meydana gelebilir ve resmi ya da el yazılı vasiyetname düzenlemek mümkün olmayabilir. Kanun koyucu bu tarz durumlarda sözlü vasiyetname düzenlenebilmesini öngörmüş ve böylelikle miras bırakanın son arzularının yerine getirilmesi için kolaylık sağlanmıştır.

İlgili maddenin devamında ise sözlü vasiyetnamenin nasıl yapılması gerektiği düzenlenmiştir. Buna göre, miras bırakan son arzularını iki tanığa anlatır ve onlara bu beyanına uygun bir vasiyetname yazmaları görevini yükler. Ardından belgeye yıl, ay, gün ekleyerek belgeyi imzalarlar ve vakit geçirmeksizin bir sulh veya asliye mahkemesine verirler ve ilgili durumu hakime beyan ederler. Böylece sözlü vasiyetname geçerli bir şekilde düzenlenmiş olur.

Resmi ya da el yazılı vasiyetnamenin kendiliğinden hükümden düşmesi mümkün değil iken sözlü vasiyetname, miras bırakan için sonradan diğer şekillerde bir vasiyet yapma olanağı doğarsa, bu tarihin üzerinden bir ay geçince sözlü vasiyet hükümden düşecektir.

Vasiyetname İle Yapılabilecek İşlemler

Vasiyetname ile miras bırakan, malvarlığını mirasçılarına uygun şekilde dağıtabilmektedir. Bunun dışında, mirasla ilgili farklı düzenlemeler ve işlemler de yapılabilir. Vasiyetname, sadece mirasın paylaşımını belirlemekle kalmaz, aynı zamanda mirasçılar ve mirasın yönetimiyle ilgili çeşitli kurallar koyma imkânı sunar.

Vasiyetname ile yapılabilecek işlemler şu şekilde sıralanır:

• Belirli Bir Malın Devri: Miras bırakan, malvarlığındaki eşyayı belirlediği bir mirasçısına bırakabilir
• Mirasçı Atama: Kendi iradesi doğrultusunda yasal mirasçıların yanı sıra farklı kişileri de mirasçı olarak atayabilir.
• Miras Paylaşımına İlişkin Kurallar: Mirasın hangi oranlarda ve hangi şartlarla dağıtılacağına dair özel düzenlemeler yapılabilir.
• Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisi Atama: Mirasın doğru şekilde yönetilmesi ve paylaşılması için bir görevli belirlenebilir.
• Yedek ve Art Mirasçı Atama: Asıl mirasçının mirası reddetmesi, mirastan feragat etmesi veya vefat etmesi durumunda, mirasın kime geçeceği önceden belirlenebilir.
• Mirasçılıktan Çıkarma: Belirli şartlar altında, mirasçılardan biri miras hakkından mahrum bırakılabilir.
• Vakıf Kurma: Malvarlığının bir kısmı veya tamamı hayır işleri, eğitim, sağlık veya diğer sosyal amaçlar için bir vakfa devredilebilir.

Vasiyetname Kim Tarafından Hazırlanır?

Vasiyetname, genellikle bireyin kendi iradesi doğrultusunda hazırlanır. Bu süreci genellikle şu kişiler yönetir:

• Kendisi: Herkes, yasal olarak yetişkin ve fiil ehliyetine sahip olduğu sürece kendi vasiyetnamesini hazırlayabilir. Kişi, varlıklarını ve mallarını ölümünden sonraki dağılımını belirlemek için vasiyetname düzenleyebilir.
• Avukat: Bazı bireyler, özellikle mali durumları karmaşık olanlar veya özel hükümler içeren vasiyetnameler düzenlemek isteyenler, bir avukattan profesyonel yardım alabilirler. Avukatlar, müvekkillerin isteklerine uygun ve yasal gerekliliklere uygun vasiyetnameler hazırlamak için danışmanlık sağlar.
• Noter, Sulh Hakimi veya Yetkili Resmi Memur: Resmi vasiyetnameler genellikle bir noter veya sulh hakimi gibi resmi memurlar tarafından hazırlanır. Resmi memurlar, vasiyetname yasal gerekliliklere uygunluğunu kontrol ederler ve tanıkların katılımıyla birlikte vasiyetname düzenlenmesini sağlarlar. Kanuna göre noter, sulh hâkimi, veya kanunla kendisine bu yetki verilmiş diğer bir görevli vasiyetname hazırlanması için resmi memurdur.

Vasiyetname Hazırlanmasında Hekim Raporu

Resmi vasiyetname hazırlanması sürecinde hekim raporu, bireyin zihinsel ve bedensel sağlık durumuyla ilgili bilgiler sağlamak amacıyla kullanılabilir. Bu rapor, vasiyet sahibinin sağlığı hakkında resmi bir belge sunarak vasiyetin geçerliliğini ve bireyin karar verme kapasitesini destekleyebilir. Ancak hukukumuzda resmi vasiyetname hazırlanması bakımından böyle bir zorunluluk yoktur. Uygulamada resmi vasiyetnamelerde noter, ayırt etme gücünün varlığından kuşku duyuyorsa, hekim raporu isteyebilir. Hekim raporunun bulunması daha sonradan oluşabilecek olan tasarruf ehliyetinin yokluğu ihtilafında önemli bir emare olarak yer alabilir.

Vasiyetnamede Hangi Durumlar Geçersizliğe Neden Olur?

Vasiyetnamenin geçersizliğe neden olan durumlar şu şekilde sıralanabilir;

• Yasal Şartlara Uygun Olmama: Kanunda vasiyetname yapılması belli bir şekle bağlı tutulmuştur. Bu şartların gerçekleşmemesi durumunda vasiyetname geçersiz olur.
• Saklı Payların İhlali: Saklı pay, yasal mirasçılara tanınan yasal bir haktır. Hukuken, vasiyetname ile bu hakların ihlal edilmesi durumunda mirasçılar, vasiyetnamenin geçersizliğini ileri sürerek iptal edilmesini talep edebilir.
• Özgür İrade ve Akıl Sağlığı: Mirasbırakan, vasiyetnameyi kendi özgür iradesiyle yapmazsa ya da akıl sağlığı yerinde olmadan yapılması durumunda, mirasçılar vasiyetnamenin geçersizliğini talep edebilir.
• Yanlışlıkla Yapılan Değişiklikler Veya Silmeler: Vasiyetnamede yanlışlıkla silme veya değişiklik yapma işlemleri, vasiyetnamenin geçersizliğine yol açabilir. Eğer vasiyetnameye ekleme veya silme yapılmışsa, bunların doğru şekilde belgelenmesi gerekir.
• Yetersiz Belgeler: Eğer vasiyetname düzenlenirken gerekli belgeler eksikse (örneğin kimlik belgesi, taşınmaz mal tapuları, önceki vasiyetnamelerin kopyaları vb.), bu da geçersizliğe yol açabilir.

Bu gibi durumlar, vasiyetnamenin hukuki geçerliliğini sorgulatabilir ve geçersiz sayılmasına neden olmaktadır.

Vasiyetname Nasıl İptal Edilir?

Vasiyetnameyi iptal etmek iki şekilde mümkündür. Biri, mirasbırakanın sağken düzenlettiği vasiyetnameyi iptal ettirmesi, diğeri ise mirasçıların mahkeme kararıyla vasiyetnameyi iptal ettirmesidir. Mirasbırakan, düzenlediği eski vasiyetnameyi kısmen veya tamamen iptal edebileceği gibi, el yazısıyla düzenlenen vasiyetnameyi yırtmak, yakmak gibi çeşitli şekillerle de ortadan kaldırabilir. Bunun yanı sıra, mirasbırakan yeni bir vasiyetname hazırlayarak, önceki vasiyetnamenin geçersiz olduğunu açıkça belirtebilir veya önceki vasiyetnamedeki bazı bölümleri değiştirerek iptal edebilir.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Vasiyetnamenin İptali Davası” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Vasiyetin Açılması

Vasiyetnamenin açılması süreci, Türk Medeni Kanunu’nun 596. maddesi gereğince, mirasbırakanın ölümünden sonra gerçekleşir. Vasiyetname, mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hakimi tarafından açılır ve ilgililere okunur. Bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer, vasiyetnamenin açılması sırasında hazır bulunmak üzere çağrılırlar.

Vasiyetnamenin açılması işlemi, vasiyetnamenin türüne göre farklılık gösterebilir. Noter huzurunda düzenlenen resmi vasiyetnameler, mirasbırakanın ölümü sonrası noter tarafından nüfus müdürlüğüne, oradan Cumhuriyet Başsavcılığı’na ve son olarak sulh hukuk mahkemesine bildirilir. Sulh hukuk mahkemesi, mirasçılara ve diğer ilgililere tebligat gönderir. El yazılı vasiyetnameler için ise, mahkeme mirasbırakanın el yazısının incelenmesi sürecini başlatır. Bu inceleme, mirasbırakanın daha önce imzaladığı resmi belgelerle karşılaştırılarak yapılır ve bir bilirkişi tarafından gerçekleştirilir.

Vasiyetnamenin açılmasından sonra, mahkeme, vasiyetnamenin içeriğini mirasçılara aktarır ve vasiyetnamenin yerine getirilmesi için gerekli kararları alır. Mirasçıların duruşmaya katılma zorunluluğu yoktur; yokluklarında da vasiyetname okunur ve yerine getirilir.

Saklı Pay

Saklı pay, yasal mirasçı olan kişilere kanunen tanınan bir miras payıdır ve Türk Medeni Kanunu tarafından korunmaktadır. Bu hak, yasal mirasçılar olan çocuklar, anne-baba ve eş gibi yakın akrabalara verilir. Saklı pay, miras bırakanın iradesine rağmen, bu kişilerin belirli bir oranda mirastan pay almasını garanti eder.  Miras bırakan, saklı paya müdahale edemez ve bu pay, kanunla belirlenen oranlar doğrultusunda hesaplanır. Eğer miras bırakan saklı paya müdahale etmeye çalışırsa, mirasçılar bu haklarını savunmak için bazı yasal haklara sahip olurlar.  Saklı pay, mirasçıların ekonomik güvencesini sağlamak amacıyla korunur. Saklı pay oranları altsoy için yasal miras hakkının yarısı, anne ve babanın her birinin yasal miras hakkının 1/4’üdür.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Saklı Pay Nedir?” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Bu konu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için “Vasiyetname İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Sonuç

Vasiyetname yasal gerekliliklere uygun olması ve gelecekteki uyuşmazlıkları önlemek için önemlidir. Vasiyetnameler, çok ciddi şekil şartlarına tabii olup, en ufak bir hatanın varlığı halinde, vasiyetnamenin iptali söz konusu olabilecektir. Hak kaybına uğramamak için bizimle İLETİŞİM geçiniz.